Joodse filosofie - Chabad 8: de vrije wil van de mens

De mens is een uniek schepsel en onderscheidt zich van andere schepsels door de vrije wil. In Genesis lezen we dat de mens na het eten van de Boom des Kennis het verschil weet tussen goed en kwaad. God laat de mens de vrije keuze voor Hem te kiezen of Hem te negeren. Zou God die keuze niet hebben gegeven dan zou er geen enkele plaats voor de Tora zijn en zou de mens een marionet van God zijn.

Mens versus dier

Het verschil tussen mens en dier is dat de mens intellectueel zelf kan kiezen. Een dier is niet slecht maar handelt instinctief. Een dier handelt volgens een gedefinieerd, voorspelbaar patroon. De mens doet dit niet. De mens kan juist zijn instincten, wensen controleren. Hij kan zijn gevoelens verfijnen en hij heeft zelfs controle over zijn gedachten.

Vrije wil die de logica overschrijdt

De ware kracht van de vrije wil is dat het het verstand overschrijdt. Wanneer reden en logica de mens zou verplichten is er geen sprake meer van een vrije wil.

Ook de gevoelens van de mens overschrijden het intellect. Bijvoorbeeld de liefde van de ouders voor de kinderen. We kunnen niet zeggen dat we kiezen om op deze manier te handelen. Deze gevoelens maken deel uit van ons wezen.

Redenen voor motivatie

De vrije wil betreft alleen de Goddelijke dienst. Bij gewone zaken handelen we of op onze instincten, gevoelens of rationele beslissingen. Er is een externe of interne factor die onze beslissingen in gang zetten. Alleen wat betreft de studie van Tora en het uitvoeren van de mitswot heeft de mens een keuze. De mens kan God dienen of negeren.

Geen verklaring

Er is geen verklaring voor het feit waarom we een vrije wil hebben om God te dienen of te negeren. Ons hele bestaan is afhankelijk van God en alles gebeurt volgens Zijn wil. God kan zelf kiezen, dit reflecteert de essentie van Zijn wezen. God wil dat wij op dezelfde manier kunnen kiezen om ons zo toe te staan Gods essentie binnen de wereld te manifesteren door zijn keuze.

De Bron voor de keuze

Als de keuze van de mens niet gemotiveerd wordt door emotie of verstand, wat is dan zijn motief? Dan komt het van binnen uit. Wie hij werkelijke is en wat hij werkelijk wil zal worden uitgedrukt.

Dit is ook Gods keuze voor het Joodse volk. Het is een uitdrukking van Zijn innerlijk wezen. De keuze is GEEN afweging van betere Joden tegenover slechtere heidenen. God koos de Joden al vóór de Schepping. De essentie van een Jood is één met God zijn. Uiteindelijk kiest elke Jood voor God: of door gehele toewijding aan de Goddelijke dienst of door een patroon van zonde en tesjoeva (berouw).

De reis van de ziel

In dat opzicht is het leven (of de levens) van iedere persoon een progressie. God leidt elke persoon op zijn reis van zelf-expressie. Deze reis gaat gepaard met zwarte schaduwen en uitdagingen. Er wordt gezondigd, maar zelfs dat is door God bepaald. Toch moet een ieder berouw tonen voor zijn zonden. Er hoeft niet gewanhoopt te worden. Niemand kan een persoon tegenhouden het goede te doen. Door berouw kan hij de Goddelijkheid van zijn ziel openbaren. Dit is het doel van het afdalen van de ziel naar deze lagere wereld om zijn Goddelijke kern te openbaren en voor het goede te kiezen.

Wat op individueel niveau geldt, geldt ook op wereldlijk niveau. Het Joodse volk moet berouw tonen uit eigen vrije wil. Dit is de uitdrukking van de Goddelijke kern binnen het Joodse volk en zal leiden tot de uitdrukking van het Goddelijke in de wereld. Israël zal berouw tonen aan het eind van de ballingschap en zal onmiddellijk verlost worden.

Meer over het Joodse geloof is te lezen in mijn special Jodendom: Wat we geloven -basis ideeën van het Joodse geloof.