Islam: een sceptisch perspectief – 7

Begin tachtiger jaren. In een te restaureren moskee in Jemen wordt een verzameling documenten gevonden. Geen twijfel mogelijk: het betreft hier een oude versie van de Koran. Een Duitse Islam-deskundige reist naar Jemen. Hij begint aan zijn monnikenwerk: het sorteren van duizenden documenten. Hij doet een ontstellende ontdekking: de documenten bevatten passages die tot nog toe onbekend zijn. Bovendien blijken verzen uit de moderne Koran geheel te ontbreken. De Moslim-wereld houdt de adem in...

Inleiding

Tijdens de restauratie van een moskee in Sana’a, Jemen, stuitte een aantal arbeiders op een zeer bijzonder vondst, hoewel ze dit op dat moment niet beseften. Tussen twee muren vonden ze een verzameling oude, half vergane documenten. Het werk moest doorgaan, en ze propten de documenten in een aantal zakken, die in een van de torentjes van de moskee werden weggestopt. Bij toeval kwam een zekere Qadhi Isma'il al-Akwa', een deskundige op het gebied van antiquiteiten, achter de vondst. Hij onderkende het belang van deze vondst, en schakelde internationale expertise in. Hij wist de Duitse deskundige Gerd Puin te interesseren. Met medewerking van de Duitse autoriteiten begon Puin aan zijn monnikenwerk: het klassificeren en analyseren van de documenten. De houding van de autoriteiten in Jemen was tweeslachtig: enerzijds erkenden zij het belang van de vondst; anderzijds zagen zij zich voor een probleem gesteld…

…de authenticiteit van de Koran stond ter discussie…

De vondsten in Jemen staan niet op zichzelf. Reeds in de begintijd van de Koran waren er verschillende versies in omloop, en waren er felle discussies over de authenticiteit van de verschillende teksten.

Het verzamelen van de Koran-teksten

Tijdens zijn leven kreeg Mohammed, gedurende ongeveer twintig jaar, de Koran-teksten geopenbaard, aldus de Islam. Mohammed kon niet schrijven, en gaf zijn openbaringen mondeling door aan zijn volgelingen. Vele teksen werden opgeschreven door verschillende mensen, die uiteenlopende middelen gebruikten om de teksten vast te leggen, waaronder beenderen en huiden.

Enige tijd na Mohammed’s dood nam een zekere Abu Bakr, de eerste Islam-kalief, de taak op zich, alle teksten te verzamelen en te ordenen. Vrijwel meteen doken verschillen in de teksten op: er waren verschillende versies in omloop. Na zijn opvolger, Umar, nam zo’n twintig jaar later de derde Islam-kalief, Uthman, de taak op zich om de Koran te standaardiseren. Nadat dit werk was voltooid, werden kopieën of deze gestandaardiseerde versie naar alle “Islam-provincies” gestuurd, en werd opdracht gegeven om alle andere versies te verbranden. Het werk van Uthman was verdienstelijk: hij slaagde erin om een hoge graad van uniformiteit in de tekst te brengen. Uthman, echter, was ook niet zeker, welke teksten nu eigenlijk de “echte” teksten waren. Uthman erkende dat het onmogelijk was om dit nog na te gaan. Hij nam het risico dat wellicht niet-authentieke teksten in “zijn” Koran werden opgenomen, en richtte verder alle aandacht op uniformering: als er één uniforme tekst zou zijn, zouden onderlinge meningsverschillen tussen Moslims tot het verleden behoren. Uthman heeft hierbij de tekst van ene Zaid ibn Thabit als hoofd-uitgangspunt genomen, omdat deze hetzelfde dialect sprak als Mohammed destijds.

De tegenwoordige tekst is trouwens niet de Uthman-versie. Later zijn vele veranderingen doorgevoerd, onder andere door Al-Hajjaj Ibn Yusuf Al-Thakafi, een Arabische leraar. Een aantal voorbeelden van fragmenten die in die tijd zijn gewijzigd, zijn:

• Vers 26:116: Het woord “Al-Mukhrageen” (de uitgestotene) is vervangen door “Al-Margoomeen” (degenen die zullen worden gestenigd).
• Vers 47:15: Het woord “Yasen”, feitelijk geen officieel Arabisch woord, is vervangen door “Asen” (onbedorven; onvervuild). Overigens komen dergelijke “niet-Arabische” woorden meer voor in de Koran: duidelijke Arameense en Joodse invloeden zijn herkenbaar, hoewel de Koran zelf dit onkent: 43:3: “Wij (Allah) hebben de Koran in het Arabisch vervaardigd, zodat u in staat zult zijn om de Koran te begrijpen.”
• Vers 57:7: Het woord “Wataqu” (Godvrezend) is veranderd in “Wa-anfaqu” (uitgegeven uit liefdadigheid).

De Tasjkent- en de Topkapi-manuscripten

In Islam-kringen wordt beweerd dat er tegenwoordig nog twee exemplaren van het originele Koran-manuscript zijn: het Samarqand-manuscript in Tashkent – Oezbekistan, en het Topkapi-manuscript in het gelijknamige museum in Istanboel, Turkije. Van het Samarquand-manuscript bestaan kopieën. Het Topkapi-manuscript wordt tot op de dag van vandaag afgesloten gehouden voor een ieder.
Afgezien van de datering van het Samarqand-manuscript (op basis van dialect-studies wordt de datering geschat op 200 jaar na Mohammed’s dood), blijken ook tekstvariaties te bestaan tussen “moderne” Koran-versies en het Samarqand-manuscript. Een opmerkelijk verschil komt voor in de verzen 2:284, 2:284, 3:37, 3:109 en 5:119. In hedendaagse Korans wordt gerefereerd aan “Allah”; in het Samarqand-manuscript wordt het woord “Huwa” (Hij) gebruikt. Wederom: wellicht geen schokkende verschillen; de claim van de onveranderlijke Koran gaat echter niet op. Bedenk, dat het hier om vergelijking van Arabische versies gaat.
Een zeer opmerkelijke variatie vinden we in vers 37:103. In moderne Koran-versies lezen we: “… zij onderwierpen hun wil (zij werden Moslim)”. Dit is echter niet wat in het Samarqand-manuscript staat. Hier staat: “… zij onderwierpen niet hun wil (zij werden geen Moslim)”.
Meer variaties bestaan, waarop wij in dit artikel niet verder ingaan.

Om redenen hierboven genoemd (de ontoegankelijkheid) blijft een nadere beschouwing over the Topkapi-manuscript uiteraard achterwege. Wel vraag ik me af, evenals vele critici, waarom het Topkapi-manuscript ontoegankelijk wordt gehouden.

De duivelsverzen

De ultieme aanwijzing dat passages in de Koran ooit zijn gewijzigd, komt uit de Moslim-wereld zelf. Het is in Islam-kringen een onbetwist gegeven, dat vroegere Koran-versies de Moslims opdroegen, de dochters van Allah te eren. De namen of deze dochters waren: al-Lat, al-Uzza en Manat. Er zijn sterke aanwijzingen, dat dit is overgenomen uit een cultus van maangoden, voordat de Islam werd verspreid. Ik heb dit echter nog niet met zekerheid kunnen vaststellen.
Vast staat echter wel, dat de referentie naar Allah’s dochters later is verwijderd, als zijnde “duivelsverzen”: Mohammed zou door de duivel op een dwaalspoor zijn gezet en dicteerde bij wijze van misverstand deze verzen. Een latere correctie was nodig.
Critici zien hierin een andere aanwijzing dat wel degelijk veranderingen in de Koran zijn aangebracht; een visie die ik onderschrijf. Hierin ga ik zelfs nog een stap verder: zou het wellicht mogelijk zijn, dat zich nog meer “duivelsverzen” in de Koran bevinden? Duivelsverzen die tot op de dag van vandaag nog niet als zodanig zijn herkend?

De zeven verschillende versies

Ook heden treffen we nog tenminste zeven verschillende Koran-versies naast elkaar aan. Vier van deze versies zijn in algemeen gebruik, en wel als volgt:

1. De Abu Bakr `Asim-versie: deze versie is het meest verspreid in de Moslim-wereld in het algemeen.
2. De Abu `Amr al-'Ala'-versie: deze versie is in gebruik in gedeelten van Soedan en in West-Afrika.
3. De Ibn `Amir-versie: deze versie treffen we voornamelijk aan in Jemen.
4. De Nafi`-versie: dit is de versie die wordt gebruikt in Libië, Tunesië en in Qatar.

Conclusie

Moslims geloven dat de Koran het juiste en complete woord van God is. “Allah heeft de Koran, via de aartsengel Gabriël, aan Mohammed geopenbaard. Sinds die tijd is er niets aan de Koran veranderd”, aldus de Islam.

Deze stelling blijkt niet houdbaar te zijn, om de volgende redenen:

1. Er zijn oude Koran-fragmenten gevonden, die teksten bevatten die in “de” tegenwoordige Koran niet voorkomen. Omgekeerd zijn in latere Koran-versies teksten opgenomen die in oudere documenten ontbreken
2. De Islam stelt zelf, dat Mohammed ooit “valse, door de duivel geïnspireerde verzen" in de Koran heeft opgenomen, en dat later een “correctie” nodig bleek.
3. Tegenwoordig zijn tenminste zeven versies van “de” Koran in omloop, waar van vier in algemeen gebruik, die alle variaties in de tekst kennen.

Heden ten dage beschouwen Moslims in verschillende delen op de wereld, verschillende versies van de Koran als authentiek. Echt fundamentele verschillen in de betekenissen van verschillende verzen zijn er niet. De stelling “de Koran is het onveranderde woord van God” blijkt echter onhoudbaar, temeer daar er opmerkelijke verschillen door de eeuwen heen zijn aangetoond.

In mijn volgende artikel meer over Islam en polygamie.