Is het mogelijk in God te geloven met zoveel lijden?

Mensen zijn snel geneigd om te zeggen dat God niet bestaat wanneer ze veel narigheid om hen heen zien. Maar dan zou je ook kunnen stellen dat God wel bestaat wanneer je goede dingen om je heen ziet gebeuren. Er zijn twee soorten lijden: het eerste lijden wordt veroorzaakt door de mens; het tweede lijden wordt veroorzaakt door de natuur. God is niet schuldig aan het door mensen veroorzaakte lijden. Maar het lijden veroorzaakt door de natuur wordt door iets veroorzaakt wat alleen God weet.

Het Acht uur journaal

David en Sharon kijken naar het Acht uur Journaal. Bij het noemen van de hoofdpunten wordt al meteen duidelijk dat er geen leuke onderwerpen behandeld zullen worden. Het eerste onderwerp betreft een aardbeving in Iran. Er blijken duizenden doden te zijn gevallen. En de nieuwslezer meldt dat er nog vele slachtoffers onder het puin liggen. Beelden van huilende verdwaasde mensen komen de huiskamer binnen. Sharon heeft moeite om niet zelf mee te gaan huilen. David kijkt sprakeloos toe en zegt: "We boffen maar dat we in Nederland niet zo snel een zware aardbeving krijgen." Sharon knikt, maar zegt niets. Na een paar minuten volgt het tweede onderwerp. Het gaat om een zelfmoordaanslag in Israël. Hierbij zijn 24 doden gevallen. De slachtoffers zaten allemaal in een bus die op weg was van Jeruzalem naar Haifa. De bus is helemaal uiteengereten. Hulpverleners bieden de gewonden eerste hulp. De dodelijke slachtoffers worden afgevoerd. David en Sharon komen vaak in Israël en leven helemaal mee met de gebeurtenis. "Moet je zien", zegt David. "Deze doden hadden voorkomen kunnen worden. De aanslag was nergens voor nodig. Bij de aardbeving in Iran gaat het om natuurgeweld. Natuurlijk ook heel erg, maar daar valt moeilijk iets tegen te doen." In het derde onderwerp wordt de dood van een baby gemeld. De baby was getroffen door een onbekende ziekte waar de artsen nog geen medicijn voor hadden. "Ongelooflijk", zegt Sharon. "De baby heeft maar een paar maanden mogen leven. Hoe kan God zoiets toestaan! God maakt het ons wel erg lastig om in Hem te geloven."

Het door mensen veroorzaakte lijden

Veel menselijk lijden wordt veroorzaakt door de mensen zelf. In het bovenstaande verhaaltje noemde ik de zelfmoordaanslag op de bus in Israël. De aanslag werd veroorzaakt door een mens en niet door God. Er zijn ook nog vele andere voorbeelden te bedenken: de dronken automobilist die iemand dodelijk aanrijdt, een vliegtuigmonteur die verzuimt de motoren van een vliegtuig te controleren waardoor het vliegtuig neerstort, iemand die een brandende sigaret op de grond gooit waardoor een heel bos afbrandt, iemand die een ander met een mes vermoordt, etc.

We kunnen onmogelijk stellen dat God hiervoor verantwoordelijk is. Het Jodendom stelt dat de mens de vrijheid heeft hoe zich te gedragen. De mens kan dus zelf voor het goede of het kwade kiezen. Hier kan God niet verantwoordelijk voorgesteld worden.

Het door de natuur veroorzaakte lijden

Het andere soort lijden wordt veroorzaakt door de natuur. In bovenstaande verhaaltje haalde ik tweede voorbeelden aan: een aardbeving en ziekte. Wij mensen kunnen niet verklaren waarom God dit toelaat. Zelfs de grote Joodse wijzen hebben geen antwoord op dit lijden. De ene mens wordt wel getroffen door de aardbeving en de ander niet; de ene mens sterft als gevolg van een ziekte en de ander geneest. We weten niet waarom dit zo is. Dit lijden is zeer verwarrend voor de mens. Er is een verhaal in de Tenach dat over lijden gaat en waarin ook de vraag gesteld wordt waarom. Dit is het verhaal van Job.

Het verhaal van Job

In het verhaal van Job komt de vraag aan de orde: Waarom laat God onschuldige mensen lijden?

Job is een zeer gelovig en rechtvaardig man en komt alle wetten God na. Toch wordt hij door vele tragische gebeurtenissen getroffen. Al zijn kinderen overlijden en zelf krijgt hij een ziekte met allemaal bulten op zijn lichaam. Hij ervaart geestelijke en lichamelijke pijn. In zijn wanhoop roept hij God aan: "Ik wil weten waarom dit lijden gebeurt. Waarom word ik getroffen?"
God geeft in een wervelwind een moeilijk te begrijpen antwoord:
"Waar was je toen Ik de aarde schiep?
Zeg het Mij als je zo knap bent...
Was je er bij toen ik de zee een halt toeriep...?
Heb jij gezien waar sneeuw ligt opgeslagen...?
Geef jij het paard zijn kracht...?
Toon jij de havik hoe hij moet vliegen...?"

God spreekt helemaal niet over Jobs lijden. In plaats daarvan vraagt God of Job de mysteries van het heelal kent. God wil hiermee aangeven dat alleen Hij kan begrijpen waarom alles gebeurt. Job accepteert het antwoord van God.

Waarom krijgen goede mensen met lijden te maken?

Hoewel Job het antwoord van God accepteert, zullen veel mensen dat niet doen. Zij zullen weinig troost vinden in het antwoord van God aan Job. Daarom is het eens verstandig te kijken wat Joodse filosofen hebben gezegd.

God helpt lijdende mensen op een indirecte manier

Er is een bekende Joodse uitspraak: "Mensen zijn de taal van God". Hiermee wordt bedoeld dat mensen elkaar kunnen troosten. Zij doen dit namens God. Zo worden sommige problemen de wereld uit geholpen. Soms wagen mensen hun leven om andere mensen te helpen.

Ook kunnen lijdende mensen op hun beurt andere mensen weer helpen. Zo kan een invalide persoon andere mensen leren veilig te duiken.

Lijden leert ons om betere mensen te worden. Zo kan het lopen op krukken je meer waardering doen opbrengen voor mensen die verlamd zijn.

Toch weet alleen God waarom lijden echt bestaat. Wel is duidelijk dat lijden niet wil zeggen dat God niet zou bestaan. We moeten proberen om het lijden te verlichten en kennis te nemen van Gods wegen.

Meer over Jood-zijn is te lezen in mijn special Wat het betekent Joods te zijn.