De Sjabbat: het belang van de heilige rustdag

In Exodus 35: 1-2 staat: "Dit zijn de geboden die de Eeuwige mij heeft opgedragen om ze tot uitvoering te brengen. Zes dagen mag er werk verricht worden maar op de zevende dag moet het iets heiligs voor jullie zijn, een dag van volkomen werkonthouding ter ere van de Eeuwige." Het eerste wat in de Tora heilig heet is een dag, de Sjabbat. Sjabbat betekent rust voor iedereen; het betekent dat wij gedenken dat de Schepping van boven komt; en het betekent onthaasting.

Rust voor alles en iedereen

Op Sjabbat wordt alles met rust gelaten: de mensen, de dieren en het milieu (geen verkeer, niet oogsten, niet ploegen, etc.) Wie in de orthodoxe wijken komt van steden in Israël voelt de heerlijke rust.

De Rabbijnen hebben de Sjabbatswetten uitgebreid. Zo mag er zelfs niet geschreven worden, geen pen aangeraakt worden en geen planten. De hele dag leeft de natuur in vrijheid.

Baas over de Schepping

Op Sjabbat laten we zien dat de Schepping aan God toebehoort. Hetzelfde geldt tijdens de Sjemita (Sjabbatsjaar) waarin het land niet bebouwd wordt. De boer toont dat het land van God is. In onze moderne tijd lijkt het moeilijk de Sjabbat na te leven. Alleen als men de Sjabbat viert met de volle overtuiging, ervaart men de diep louterende werking van de rustdag. Maar dit betekent niet automatisch dat degenen die de ge- en verboden opvolgen, het goed gaat. Iedereen wordt vroeg of laat geconfronteerd met de vraag 'wat doe ik op aarde, waarvoor werk ik?'

Beperking en vrijheid

Eén dag in de week richten we ons op het spirituele. Dat God op deze dag rustte is een ultieme uitdrukking van vrijheid. God wordt ook de Almachtige genoemd (Sja-dai). Dai betekent in het Hebreeuws 'genoeg'. Nadat God de mens had geschapen zei hij 'dai' (genoeg). Het leven ontwikkelde zich verder en God rustte. Dat God stopte met de schepping, toont Zijn grootsheid aan. Het leven werd niet ontembaar.

Sjabbat als onthaasting

De Sjabbat kenmerkt zich door onthaasting: een intensief gezins- en familieleven, gezamenlijke Tora- en Talmoedstudie en synagogebezoek. Het lichaam krijgt rust en er is geestelijke groei en ontplooiing mogelijk.

De 24-uurseconomie van tegenwoordig houdt geen rekening met lichamelijke en psychische ritmes. Dit tast de fysieke en geestelijke gezondheid aan. Het sociale leven komt in het gedrang; ook krijgt de opvoeding minder aandacht zodat normen en waarden in de knel komen. De mens heeft echter bezinning nodig om de relatie met de ander en met God te onderhouden.

Geen eigendom

De Tora benadrukt dat de kapitaalgoederen geen eigendom van de mens zijn. In het Hebreeuws bestaat het werken 'hebben' of 'bezitten' niet. In plaats daarvan wordt gezegd 'jesj lie' (er is voor mij aanwezig). Als dank voor het in leen hebben van de goederen moet de mens tegenprestaties verrichten. Eén daarvan is het heiligen van de Sjabbat. Zo tonen we dat alles van Hem afkomstig is.

Meer over de Sjabbat is te lezen in mijn special De viering van de Sjabbat.