Torastudie 93: Lied Mozes II, manna, Amalek Exodus (15-17)

In Exodus 15 lezen we over het lied van Mozes. Mirjam nam de tamboerijn en de andere vrouwen gingen haar met tamboerijn achterna in rijendans. In Exodus 16, lezen we over de manna die uit de Hemel komt. Elke dag kregen de Israëlieten een portie. Behalve op vrijdag, kregen ze twee porties (eentje voor de Sjabbat). In Exodus 17 lezen we over de strijd van Amalek. Deze strijd zal Israël van geslacht op geslacht voeren.

Exodus 15:17

Gij brengt hen en plant hen op de berg van Uw erfdeel, naar de zetel, die Gij, Eeuwige, U tot woning maakt, naar het heiligdom, Here, dat Uwe handen bereiden.

Talmoed, Ketubot 5a
Het werk van de rechtvaardige is groter dan het werk van hemel en aarde. Want met betrekking tot de schepping van hemel en aarde staat geschreven (Jesaja 48:13): "Ook heeft Mijn hand de aarde gegrondvest en mijn rechterhand heeft de hemelen uitgebreid." (Mijn hand, enkelvoud) Maar met betrekking tot het werk van de handen van de rechtvaardige staat geschreven: "Uwe handen." (meervoud).

Exodus 15:20

En Mirjam, de profetes, de zuster van Aharon, nam de tamboerijn in haar hand, en alle vrouwen gingen haar achterna met tamboerijnen en in rijendans.

Mechilta; Rashi
Hoe kwamen de Israëlieten aan tamboerijnen in de woestijn? Maar de rechtvaardige vrouwen van die generatie waren er zeker van dat God wonderen voor hen zou tonen, en zij maakten tamboerijnen en dansen terwijl ze in Egypte waren.

Exodus 15:23

En konden geen water drinken van Mara, want het was bitter.

Chassidische gezegde
Omdat zij -de kinderen van Israël- bitter waren, smaakte alles voor hen bitter.

Exodus 15:25

Daar legde Hij het instelling en recht op.

Talmoed, Sanhedrin 56b
De Israëlieten werden tien voorschriften gegeven bij Mara: de zeven die al geaccepteerd waren door de kinderen van Noach, waaraan toegevoegd werden de sociale wetten van Mara, de Sjabbat en het eren van iemands ouders.

Exodus 15:26

Dan zal Ik al de ziekten, die Ik Egypte heb opgelegd, u niet opleggen, want Ik, de Eeuwige, ben uw geneesheer.

Malbim
Ik zal u niet meer straffen dan ik de Egyptenaren deed. Ik ben de Eeuwige uw geneesheer. Als ik u doe lijden is het alleen voor een positief doel, net zoals een dokter soms pijn veroorzaakt om te genezen.

Exodus 16:5

Dan zal het dubbele er zijn van wat zij iedere dag zullen inzamelen.

Talmoed, Yoma 76a
Rabbi Shimon bar Yochai werd door zijn leerlingen gevraagd: waarom kwam de manna niet eens per jaar naar beneden voor Israël?

Hij antwoordde: Ik zal een parabel vertellen. Dit kan vergeleken worden met een zoon van vlees en bloed die slechts één zoon heeft, die hij eens per jaar onderhield, zodat hij eens per jaar zijn vader bezoekt. Daarop verschafte hij hem elke dag zijn onderhoud, zodat hij hem ieder jaar riep. Hetzelfde is met Israël. Eén die vier of vijf kinderen had zou zich zorgen maken en zeggen: misschien zal er morgen geen manna komen en zullen allen sterven van de honger? Dus zij richten hun aandacht naar hun Vader in de Hemel.

Exodus 16:32

Een omer vol daarvan zij ter bewaring voor uw nageslacht; opdat zij zien zullen het brood, dat Ik u heb gegeven in de woestijn.

Lubavitcher Rebbe
Het brood uit de hemel is een erkenning dat God ons onderhoudt. We krijgen precies genoeg wat we nodig hebben. Hetzelfde geld voor brood van de aarde. Alles krijgen we van God. Ook is er een verbinding tussen manna en Sjabbat. Sjabbat herinnert ons dat we onderhouden worden door God.

Exodus 17:7-8

Dat zij beproefd hadden de Eeuwige, zeggende: is de Eeuwige in ons midden of niet? Hierop kwam Amalek en streed met Israël te Rephiediem.

De Chassidische meesters
Na alles wat er gebeurd was (uittocht Egypte en de wonderen), hoe kon het volk Israël vragen of God in hun midden was? Er is pure en simpele twijfel dat het bewijs en de ervaring neutraliseert met niets minder dan een cynische schouder ophaal.
Amalek is de essentie van twijfel, van irrationele uitdaging van de waarheid (Amalek heeft in het Hebreeuws de letterwaarde 240. Dit is hetzelfde als de letterwaarde van safek (twijfel)). Omdat het volk Israël was bezweken voor de Amalek binnen in hun ziel, werden zij kwetsbaar om aangevallen te worden door de natie Amalek.

Midrash Tanchuma
Met wat is het incident (van Amalek) vergelijkbaar? Met een kookpot water die geen enkel wezen in kon gaan. De kwaaddoener sprong er wel in. En hoewel hij verbrandde, koelde hij het af voor de anderen.

Toen Israël uit Egypte kwam, en God de zee voor hen splitste verdronken de Egyptenaren erin. De naties werden bang voor Israël. Maar toen Amalek kwam en hen uitdaagde, was het ontzag van de naties voor Israël afgekoeld.

Exodus 17:11

Nu geschiedde het: wanneer Mozes zijn hand ophief, dan overwon Israël, maar wanneer hij zijn hand liet rusten, dan overwon Amalek.

Talmoed, Rosh Hashanah 29a
Bepaalden de handen van Mozes wanneer er oorlog kwam of niet? Nee, maar zolang Israël naar boven keek en hun harten onderworpen waren aan hun Vader in de Hemel, wonnen zij; wanneer zij dit niet deden verloren zij.

Meer is te lezen in mijn special Tora-exegese (deel VII): Exodus 10-17.