Cartoonrellen en de verschillende levensbeschouwingen

Elders worden de gebeurtenissen rond de cartoons van de profeet Mohammed besproken. Hier willen we zien hoe de verschillende levensbeschouwingen met de problematiek omgaan. Er is een cultuurclash: de moderne tegenover de traditionele manier van denken.

Modernen

De moderne stijl om de cartoons te zien, die van Westerse intellectuelen, is te zeggen dat de cartoons toch maar een prentje zijn. Het gaat om striptekeningen, niet om godsdienst. Symbolen raken de kern niet van de religie, ze zijn slechts bijzaken. De moderne oplossing is dus te relativeren. De vrijheid van meningsuiting houdt in dat we symbolen mogen gebruiken zonder dat deze onmiddellijk aanstoot moeten geven. In de moderne gedachten is godsdienst bovendien een privézaak; over privézaken mag iedereen er een eigen mening op nahouden. Het loont daarom de moeite niet om er zoveel spel over te maken.

Traditionelen

De traditionele manier van denken staat daar lijnrecht tegenover. De sterk traditionele strekking van de Moslims was zwaar geschokt door de prenten : zij maken namelijk geen scheiding tussen het symbool en de betekenis ervan. Net zoals het voorbeeld van de trouwring maakt het symbool integraal deel uit van de betekenis. Wie spot met Mohammed raakt hem in zijn diepste betekenis.

Dit belet niet dat de traditionalist moderne middelen kan gebruiken om deze symbolen met sterk geïncarneerde betekenis te verdedigen. De traditionele Moslim kan gerust de moderne rechtsstaat respecteren en democratische middelen gebruiken om het respect te vragen voor hun innerlijke gevoelens.

Fundamentalisten

Fundamentalisten vallen niet te verwarren met traditionele Moslims. In de cartoonrellen ging de fundamentalist over tot een ultra-traditioneel standpunt waarbij de profeet Mohammed de Islam is. Hij maakt van de rel iets wat het niet is; hij roept de prent namelijk uit tot een aanval op de hele Islam omdat hij een drang heeft om alles letterlijk en eenduidig uit te leggen. Hij snapt de humor niet en wil niet snappen dat anderen er wel de humor van inzien.

Tevens proberen fundamentalisten de rel politiek uit te buiten. De Islam is in hun ogen namelijk een politiek programma dat zoveel mogelijk verwezenlijkt moet worden. Een middel daartoe is de polarisatie van de Islam tov de Westerse wereld. De fundamentalist is uit op een conflict waarvan hij hoopt dat hij er de winnaar van zal zijn en dat de vijand zal verdwijnen. Dit in tegenstelling tot de traditionalist die niet uit is op een conflict, maar op zoek is naar een eigen gerespecteerde plaats binnen de democratie. Binnen het conflictmodel waren de cartoons een goede aanleiding tot polarisatie. Eén van de aantrekkelijke punten van het Westerse model is namelijk de menselijke vrijheid die erin geboden wordt. Veel Moslims worden daardoor aangetrokken ten koste van de fundamentele opvatting van de Islam waarbinnen voor menselijke vrijheid geen plaats is. De fundamentalisten konden het voorval aangrijpen om te tonen dat de Westerse persvrijheid leidt tot perversiteit. Ze konden zo aantonen dat Westerse democratie en Islam niet samengaan.

Het probleem is dat het Westen hetzelfde deed. De reactie van sommigen bestond erin te stellen dat Islam en de Westerse samenleving incompatible zijn. Als beide kanten dergelijke stellingen aanhouden zitten we volop in het conflictmodel, maw in een impasse.

Consumenten

Binnen de vierde levensbeschouwingsstijl – die van de consument – wordt de hele zaak vanop afstand beschouwd. Voor hem zijn vooral de effecten van de rel van belang : waar kan ik een T-shirt met zo’n cartoon kopen? De consument vindt Mohammed plots interessant, een soort gadget waarmee je kan opvallen. De consument lijkt enkel geïnteresseerd als religie choqueert, als erover gesproken wordt. © 2007 - 2010 Guggenheimer, gepubliceerd in Religie (Mens en Samenleving) op 20-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guggenheimer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Levensbeschouwingen: Religie is misschien niet hip geworden, maar op zijn minst toch terug actueel. Drie vormen staan buiten de eigenlijke godsdiensten, ze worden hier kort besproken.
• Medina - Een van de heiligste steden van de Moslims: Na Mekka is Medina de belangrijkste stad binnen de Islam. Na Medinah komt Jeruzalem en vervolgens Damascus. Deze bestemmingen zijn allemaal zeer belangrij…
• Mekka - De heilige stad van de Moslims: Mekka is een stad in Saoudi Arabië, de Kaaba, waar de Moslims naartoe bidden, ligt in de stad Mekka. Mekka is de geboorteplaats van de laatste profeet Mohammed (vzmh).…
• Islamitische idool Sami Yusuf: In moslimkringen zorgt hij voor ongekend, enthousiaste taferelen, deze van oorsprong Azeri-zanger, musicus en componist. Zijn muziekstijl is vernieuwend, een mix van Westers, A…
• De Islamitische revolutie: Na alle aanslagen en terreur zegt een cliché dat de Islam dringend "zijn verlichting" moet doormaken. Men heeft het over een revolutie, waarin secularisering en rationalisering van…