Islamisme: een modern fenomeen?

Op het eerste zicht is het Islamisme allesbehalve een modern fenomeen. Het past veeleer in het denkschema van de pre-moderne Middeleeuwe vorm van de Islam. Voor beide stellingen kunnen ernstige argumenten aangehaald worden.

Elementen van moderniteit in het Islamisme

Het Islamisme is toch in zekere mate een modern fenomeen. Ook al is het een reactie op de moderne context blijft het wel een moderne reactie. In het zich afzetten van de moderne context wordt het net sterk beïnvloed door het moderne.

Mawdoedi stelt bijvoorbeeld dat de functionele differentiatie een negatieve zaak is. Maar het Islamisme geeft als oplossing alweer een isme, het roept één van de subsystemen uit tot allesomvattend systeem (net zoals het Marxisme dat doet met de economie, het Absolutisme met de politiek, het Nationalisme met de natie,...). Er is ook een gelijkaardige dynamiek aan de gang als bij het Katholicisme, mn het fenomeen van de verzuiling. Binnen de Islamitische zuil wordt het hele leven geregeerd door de Goddelijke wet.

Daarnaast gebruikt het Islamisme ook moderne technieken. Voorbeelden zijn de media, de video-opnames,...

Het Islamisme legitimeert zich trouwens op basis van moderne principes : de vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid, de democratie,... Bekijk bv de ontwikkelingen in de Palestijnse Gebieden : Hamas deed mee aan de verkiezingen; een Westelijke vorm van democratie werd gebruikt om het Islamisme te promoten en als argument om de macht van die beweging te legitimeren.

Wat hierboven genoemd werd zijn nog relatief oppervlakkige zaken. Waarin het Islamisme werkelijk modern is, is de attitude : de Islamist pleit voor een revival van het Islamisme, een terugkeer naar de bron. De gelijkenis met de Westelijke Renaissance is frappant.

Bovendien neemt deze revivalist een moderne houding aan tov de traditie. Een traditionalist zou namelijk zeggen : laten we in het spoor van onze voorouders lopen, net zoals het altijd geweest is. De Islamist gaat daar radicaal tegenover stellen, hij zet zich af
van zijn (voor)ouders want de huidige vorm van de Islam is decadent. Het Islamisme gaat daarbij zelfs in tegen haar eigen traditie : het wil teruggaan naar de bron; alles wat daarna kwam is besmet. Zo wil de Islamist als het ware de geschiedenis veranderen, wat een typisch moderne houding is. Hij wil de wereld veranderen conform het moderne maakbaarheidsideaal.

Kan de Islam zich moderniseren?

Als besluit kunnen we ons afvragen hoe het Islamisme zich nu uiteindelijk situeert tov de moderne context. Kan het zich moderniseren?
Vanuit een dogmatisch standpunt kan het zich niet moderniseren. Het blijft vasthouden aan de letter van de historische teksten, verabsoluteert deze zelf. Het Islamisme hanteert de verwerpingsstrategie Vanuit een historisch perspectief evenwel kan de Islam zich wel moderniseren. In haar middelen aanvaardt het Islamisme de moderniteit. © 2007 - 2010 Guggenheimer, gepubliceerd in Religie (Mens en Samenleving) op 20-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Guggenheimer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wahhabisme en Extremisme: Wahhabisme is een extreme stroming binnen de Islam, die haar oorsprong vindt in de achtiende eeuw. Het koninkrijk Saoudie Arabië is op Wahhibitische leest geschoeid en veel van de h…
• Islamitisch Terrorisme: de eerste generaties: De eerste generatie van militante Islamitische terroristen, die nauwe banden met Al Qaeda hadden, had een aantal sterke gemeenschappelijke ervaringen. Een groot…
• De Islamitische revolutie: Na alle aanslagen en terreur zegt een cliché dat de Islam dringend "zijn verlichting" moet doormaken. Men heeft het over een revolutie, waarin secularisering en rationalisering van…
• Cartoons over de profeet Mohammed: Een Deense krant schreef een wedstrijd uit voor religieuze cartoons om het taboe rond de Islam te breken. Er kwam evenwel een storm van protest : de profeet dient gerespect…
• Moslimfundamentalisme: Fundamentalisme is oorspronkelijk een Christelijke term. In 1910 vond een groep Amerikaanse Christenen dat Amerika decadent was geworden en pleitte voor een terugkeer naar de fundament…