Torastudie 83: nieuwe maan (Exodus12:2/I Samuël 20:18)

In de eerste mitswa die we kregen als Joodse natie, beval God dat we onze levens verbinden met de maan (zie Exodus 12:2). We moesten een maan kalender instellen, de 29,5 dag cyclus waarin de maan vanuit het perspectief van de aarde haar omloop rond de aarde compleet maakt. In I Samuël 20:18 staat: En Jonathan zei tegen David: Morgen is het de nieuwe maan; dan zult gij gemist worden, want uw plaats zal ledig blijven.

De Joodse kalender - het Joodse maanjaar

Het Joodse jaar bestaat uit 12 maanden (354 dagen), dat is elf dagen korter dan het zonnejaar. In 19 jaar tijd wordt daarom 7 maal een extra maand toegevoegd zodat de seizoenen gelijk blijven omdat het Pesach feest bijvoorbeeld altijd in de lente gevierd moet worden.

De nieuwe maan

De nieuwe maan is de nacht waarop de maan het eerst zichtbaar is na haar maandelijkse verdwijning aan de nachtelijke hemel. Het is de eerste van de Joodse maand (Rosh Chodesh). De maand bestaat uit 29 of 30 dagen. De eerste helft van de maand is er sprake van een wassende maan. De maan 'groeit'. Op de 15de van de maand is het volle maan. Vanaf de 16de van de maand gaat de maan afnemen. Dit gaat door tot het eind van de maand wanneer weer een nieuwe maan zichtbaar wordt en de nieuwe maand begint.

De Zohar: het volk Israël wedijvert met de maan

Volgens het Kabbalistische boek de Zohar wedijvert het volk Israël met de maan. Net zoals de maan kent de geschiedenis van het Joodse volk pieken en dalen.

De maan moest van God kleiner worden

God schiep de maan en de zon oorspronkelijk als twee even sterke hemellichten. Toen de maan begon te klagen dat er geen koningen op de kroon konden zitten, zei God tegen de maan dat ze moest krimpen. Niet alleen kreeg de maan minder licht, ook nam de maan elke maand twee weken af totdat het compleet verdween uit het gezicht van de aarde. We leren van de maan hoe duisternis geboorte kan geven aan licht en hoe afwezigheid hernieuwde aanwezigheid kan genereren. De mens is het enige schepsel dat correspondeert met de maan, met een leven dat groeit en afneemt. Met de vrije wil kan de mens kiezen voor zelfdestructie of zelf-transformatie.

Davids afwezigheid

In I Samuël 20:18 staat: En Jonathan zei tegen David: Morgen is het de nieuwe maan; dan zult gij gemist worden, want uw plaats zal ledig blijven. David heeft goede reden te denken dat Koning Saul hem kwaad wil doen.

Op het eerste gezicht lijkt het verband tussen de tekst van I Samuël 20:18 en de nieuwe maan toevallig. Het sleutel woord in de Hebreeuwse tekst is 'pakod', dat de wortel is van zowel we'nifkadta (je zal worden herinnerd) en yipaked (zal ledig blijven). De twee zijn met elkaar verbonden: we worden herinnerd wanneer we worden gemist. Dit is de essentie van de maan tijd, naar welke de Jood het ritme van zijn individuele en gemeenschapsleven plaatst: duisternis als de voortstuwende kracht voor herboren licht. De 15de van de maand, wanneer het volle maan is, kenmerkt het hoogtepunt van de deelname aan het Joodse leven.

De maand Nissan, de maand van verlossing; De maand Tishrei, de maand van de schepping

Nissan is de maand van verlossing. Op de eerste dag van Nissan begon het proces van bevrijding uit Egypte. De 15de van de maand was de dag van de Exodus dat we elk jaar met Pesach vieren. Op dezelfde wijze wordt de maand Tishrei gezien als de maand van de schepping. Op de eerste dag van Tishrei kronen we God als Koning van het Universum. De 15de van de maand vieren we Soekot.

Hetzelfde kan gezegd worden over de twaalf maanden van het Joodse jaar. Elk is uniek, ondergaat groei en bereikt haar climax op de 15de van de maand. Nieuwjaar van de bomen is op de 15de Shevat; Poeriem is op de 14de en 15de Adar; en de 15de Av is ook een feestdag.

De 16de dag en de dagen daarna zijn verhevener dan de 15de dag

De 29ste of 30ste dag is de meest verheven dag van de maand. De dag waarop de maan uit het zicht van de aarde verdwijnt is ook het punt waarbij de maan het dichtst bij de zon is. Hier is de straling van de zon op de maan het sterkst en meest intens. Zo wordt de mens ook op de 29ste of 30ste het dichtst naar zijn Bron getrokken.

Meer is te lezen in mijn special Tora-exegese (deel VII): Exodus 10-17.