Torastudie 74: Mozes en Aäron - Exodus (4:27)/Psalm (85:11)

In Psalm 85:11 staat: "Goedertierenheid en waarheid ontmoeten elkander, gerechtigheid en vrede kussen elkaar." De Midrasj Rabba stelt: 'Goedertierenheid' is Aharon (Aäron); 'waarheid' is Mozes. 'Gerechtigheid' is Mozes; 'vrede' is Aharon. Kunnen waarheid en goedertierenheid inderdaad elkaar ontmoeten? Waar en hoe kussen gerechtigheid en vrede elkaar? Vertegenwoordigen Mozes en Aharon niet twee intrinsieke onverenigbare realiteiten?

Mozes zoekt naar Goddelijke waarheid, maar benadrukt tegelijk de menselijke dubbelzinnigheid

Waarheid is objectief, terwijl goedertierenheid subjectief is. Vrede stelt compromis voor, dat een vervloeking is voor gerechtigheid. De Tora beschrijft de relatie tussen Mozes en Aharon als wederzijdse en onverdroten harmonie. Mozes leidt het volk Israël naar absolute Goddelijke wijsheid en benadrukt tegelijk hun menselijke dubbelzinnigheid. Hij is een vredestichter en iemand die zoekt naar compromis.

Meningsverschil tussen Mozes en Aharon over de offers aan God

Om de relatie tussen Mozes en Aharon te begrijpen moeten we kijken naar een gelegenheid waarin sprake is van conflict. Dat gebeurt wanneer Aharon Hoge Priester wordt en zijn twee oudste zonen, Nadav en Avihoe, verkeerde offers brengen aan God. Ze sterven onmiddellijk. Aharon en zijn twee overgebleven zonen (Elazar en Itamar) moeten van God aan de offers blijven deelnemen ondanks dat ze rouwenden (onaniem) zijn. Ze brengen nog een offer. Het gaat om het geit-offer dat op de eerste dag van iedere maand gebracht wordt als zonde-offer. Over dit offer hebben Mozes en Aharon een meningsverschil. Mozes ziet dat het vlees van de geit verbrand is. Hij vraagt boos waarom het vlees niet gegeten wordt. Aharon legt het verschil uit tussen kodshei sha'ah (offers die God verzoekt onder speciale omstandigheden) en kodshei dorot (de normale offers). Hier gaat het om kodshei sha'ah waarbij de rouwende het vlees niet mag eten. Mozes geeft Aharon gelijk.

Absolutisme en wisselvalligheid

Hier gaat het dus om de confrontatie tussen waarheid en goedertierenheid. Mozes vindt geen onderscheid tussen kodshei sha'ah en kodshei dorot. Wat waar en juist is altijd waar en juist ongeacht de omstandigheden. Aharon ziet dat dus anders. De mens is niet onder alle omstandigheden hetzelfde.

En wat gebeurt er? Mozes gaat met Aharon akkoord! De absolute waarheid geeft legitimiteit aan de sub-waarheid van een relatieve wereld. Hoe komt dit?

Contactpunten

Mozes krijgt een diepere begrip voor de aard van de waarheid. De mens spreek over 'ware gevoelens' en 'ware verlangens'. Maar als waarheid absoluut is kan het alleen maar op God worden toegepast. In Jeremia 10:10 staat: "God is waarheid". Gods waarheid is absoluut; alle andere waarheden zijn relatief. Maar het is God die deze relatieve waarheden geschapen heeft. Hij heeft de relatieve waarheden gelegitimeerd. Alle relatieve waarheden zijn uitdrukkingen van een diepere waarheid die hun bron zijn, de Waarheid van de Schepper. Dus de persoonlijke waarheid raakt de waarheid van God. Mozes geeft aan Aharon toe dat diens waarheid onderdeel is van de Absolute Waarheid waarnaar we streven.

Meer informatie over Exodus is te lezen in mijn special Tora-exegese (deel VI): Exodus 1-9.