Rosh Hasjana: Het vastbinden van Izaäk -Genesis 21:1-22:14

In Genesis 21 en 22 wordt verteld hoe Abraham en Sara op late leeftijd een zoon krijgen, Izaäk. Wanneer Izaäk 37 jaar oud is, stelt God Abraham op de proef door hem te verzoeken Izaäk als brandoffer te brengen op de berg Moria. Uiteindelijk wordt Abraham tegengehouden. God heeft gezien dat Abraham hem voldoende trouw is. In plaats van Izaäk brengt Abraham een ram als brandoffer.

Genesis 21:1-22:14

De Here bezocht Sara, zoals Hij gezegd had, en de Here deed aan Sara, zoals Hij gesproken had. En Sara werd zwanger, en zij baarde Abraham een zoon in zijn ouderdom, ter bestemder tijd, waarvan God tot hem gesproken had. En Abraham noemde de zoon, die hem geboren was, die Sara hem gebaard had, Izaäk...Toen zij te Beersheva het verbond gesloten hadden, gingen Abimelech en zijn legeroverste Pichol heen, en keerden naar het land der Filistijnen terug. En Abraham plantte te Beersheva een tamarisk, en riep daar de naam van de Here, de eeuwige God, aan. En Abraham vertoefde vele dagen als vreemdeling in het land der Filistijnen. Hierna gebeurde, het dat God Abraham op de proef stelde. Hij zei tot hem: Abraham, en deze zei: Hier ben ik. En Hij zei: Neem toch uw zoon, uw enige, die gij liefhebt, Izaäk, en ga naar het land Moria, en offer hem daar tot een brandoffer op een der bergen, die Ik u noemen zal...Toen sloeg Abraham zijn ogen op en daar zag hij een ram achter zich, met zijn horens verward in het struikgewas. En Abraham ging en nam de ram en offerde hem ten brandoffer in plaats van zijn zoon. En Abraham noemde de plaats: De Here zal er voorzien; waarom nog heden gezegd wordt: Op de berg des Heren zal er in voorzien worden.

De volledige tekst in het Hebreeuws luidt:
א וַיהוָה פָּקַד אֶת-שָׂרָה כַּאֲשֶׁר אָמָר וַיַּעַשׂ יְהוָה לְשָׂרָה כַּאֲשֶׁר דִּבֵּר. ב וַתַּהַר וַתֵּלֶד שָׂרָה לְאַבְרָהָם בֵּן לִזְקֻנָיו לַמּוֹעֵד אֲשֶׁר-דִּבֶּר אֹתוֹ אֱלֹהִים. ג וַיִּקְרָא אַבְרָהָם אֶת-שֶׁם-בְּנוֹ הַנּוֹלַד-לוֹ אֲשֶׁר-יָלְדָה-לּוֹ שָׂרָה יִצְחָק. ד וַיָּמָל אַבְרָהָם אֶת-יִצְחָק בְּנוֹ בֶּן-שְׁמֹנַת יָמִים כַּאֲשֶׁר צִוָּה אֹתוֹ אֱלֹהִים. ה וְאַבְרָהָם בֶּן-מְאַת שָׁנָה בְּהִוָּלֶד לוֹ אֵת יִצְחָק בְּנוֹ. ו וַתֹּאמֶר שָׂרָה צְחֹק עָשָׂה לִי אֱלֹהִים כָּל-הַשֹּׁמֵעַ יִצְחַק-לִי. ז וַתֹּאמֶר מִי מִלֵּל לְאַבְרָהָם הֵינִיקָה בָנִים שָׂרָה כִּי-יָלַדְתִּי בֵן לִזְקֻנָיו. ח וַיִּגְדַּל הַיֶּלֶד וַיִּגָּמַל וַיַּעַשׂ אַבְרָהָם מִשְׁתֶּה גָדוֹל בְּיוֹם הִגָּמֵל אֶת-יִצְחָק. ט וַתֵּרֶא שָׂרָה אֶת-בֶּן-הָגָר הַמִּצְרִית אֲשֶׁר-יָלְדָה לְאַבְרָהָם מְצַחֵק. י וַתֹּאמֶר לְאַבְרָהָם גָּרֵשׁ הָאָמָה הַזֹּאת וְאֶת-בְּנָהּ כִּי לֹא יִירַשׁ בֶּן-הָאָמָה הַזֹּאת עִם-בְּנִי עִם-יִצְחָק. יא וַיֵּרַע הַדָּבָר מְאֹד בְּעֵינֵי אַבְרָהָם עַל אוֹדֹת בְּנוֹ. יב וַיֹּאמֶר אֱלֹהִים אֶל-אַבְרָהָם אַל-יֵרַע בְּעֵינֶיךָ עַל-הַנַּעַר וְעַל-אֲמָתֶךָ כֹּל אֲשֶׁר תֹּאמַר אֵלֶיךָ שָׂרָה שְׁמַע בְּקֹלָהּ כִּי בְיִצְחָק יִקָּרֵא לְךָ זָרַע. יג וְגַם אֶת-בֶּן-הָאָמָה לְגוֹי אֲשִׂימֶנּוּ כִּי זַרְעֲךָ הוּא. יד וַיַּשְׁכֵּם אַבְרָהָם בַּבֹּקֶר וַיִּקַּח-לֶחֶם וְחֵמַת מַיִם וַיִּתֵּן אֶל-הָגָר שָׂם עַל-שִׁכְמָהּ וְאֶת-הַיֶּלֶד וַיְשַׁלְּחֶהָ וַתֵּלֶךְ וַתֵּתַע בְּמִדְבַּר בְּאֵר שָׁבַע. טו וַיִּכְלוּ הַמַּיִם מִן-הַחֵמֶת וַתַּשְׁלֵךְ אֶת-הַיֶּלֶד תַּחַת אַחַד הַשִּׂיחִם. טז וַתֵּלֶךְ וַתֵּשֶׁב לָהּ מִנֶּגֶד הַרְחֵק כִּמְטַחֲוֵי קֶשֶׁת כִּי אָמְרָה אַל-אֶרְאֶה בְּמוֹת הַיָּלֶד וַתֵּשֶׁב מִנֶּגֶד וַתִּשָּׂא אֶת-קֹלָהּ וַתֵּבְךְּ. יז וַיִּשְׁמַע אֱלֹהִים אֶת-קוֹל הַנַּעַר וַיִּקְרָא מַלְאַךְ אֱלֹהִים אֶל-הָגָר מִן-הַשָּׁמַיִם וַיֹּאמֶר לָהּ מַה-לָּךְ הָגָר אַל-תִּירְאִי כִּי-שָׁמַע אֱלֹהִים אֶל-קוֹל הַנַּעַר בַּאֲשֶׁר הוּא-שָׁם. יח קוּמִי שְׂאִי אֶת-הַנַּעַר וְהַחֲזִיקִי אֶת-יָדֵךְ בּוֹ כִּי-לְגוֹי גָּדוֹל אֲשִׂימֶנּוּ. יט וַיִּפְקַח אֱלֹהִים אֶת-עֵינֶיהָ וַתֵּרֶא בְּאֵר מָיִם וַתֵּלֶךְ וַתְּמַלֵּא אֶת-הַחֵמֶת מַיִם וַתַּשְׁקְ אֶת-הַנָּעַר. כ וַיְהִי אֱלֹהִים אֶת-הַנַּעַר וַיִּגְדָּל וַיֵּשֶׁב בַּמִּדְבָּר וַיְהִי רֹבֶה קַשָּׁת. כא וַיֵּשֶׁב בְּמִדְבַּר פָּארָן וַתִּקַּח-לוֹ אִמּוֹ אִשָּׁה מֵאֶרֶץ מִצְרָיִם. {פ}

כב וַיְהִי בָּעֵת הַהִוא וַיֹּאמֶר אֲבִימֶלֶךְ וּפִיכֹל שַׂר-צְבָאוֹ אֶל-אַבְרָהָם לֵאמֹר אֱלֹהִים עִמְּךָ בְּכֹל אֲשֶׁר-אַתָּה עֹשֶׂה. כג וְעַתָּה הִשָּׁבְעָה לִּי בֵאלֹהִים הֵנָּה אִם-תִּשְׁקֹר לִי וּלְנִינִי וּלְנֶכְדִּי כַּחֶסֶד אֲשֶׁר-עָשִׂיתִי עִמְּךָ תַּעֲשֶׂה עִמָּדִי וְעִם-הָאָרֶץ אֲשֶׁר-גַּרְתָּה בָּהּ. כד וַיֹּאמֶר אַבְרָהָם אָנֹכִי אִשָּׁבֵעַ. כה וְהוֹכִחַ אַבְרָהָם אֶת-אֲבִימֶלֶךְ עַל-אֹדוֹת בְּאֵר הַמַּיִם אֲשֶׁר גָּזְלוּ עַבְדֵי אֲבִימֶלֶךְ. כו וַיֹּאמֶר אֲבִימֶלֶךְ לֹא יָדַעְתִּי מִי עָשָׂה אֶת-הַדָּבָר הַזֶּה וְגַם-אַתָּה לֹא-הִגַּדְתָּ לִּי וְגַם אָנֹכִי לֹא שָׁמַעְתִּי בִּלְתִּי הַיּוֹם. כז וַיִּקַּח אַבְרָהָם צֹאן וּבָקָר וַיִּתֵּן לַאֲבִימֶלֶךְ וַיִּכְרְתוּ שְׁנֵיהֶם בְּרִית. כח וַיַּצֵּב אַבְרָהָם אֶת-שֶׁבַע כִּבְשֹׂת הַצֹּאן לְבַדְּהֶן. כט וַיֹּאמֶר אֲבִימֶלֶךְ אֶל-אַבְרָהָם מָה הֵנָּה שֶׁבַע כְּבָשֹׂת הָאֵלֶּה אֲשֶׁר הִצַּבְתָּ לְבַדָּנָה. ל וַיֹּאמֶר כִּי אֶת-שֶׁבַע כְּבָשֹׂת תִּקַּח מִיָּדִי בַּעֲבוּר תִּהְיֶה-לִּי לְעֵדָה כִּי חָפַרְתִּי אֶת-הַבְּאֵר הַזֹּאת. לא עַל-כֵּן קָרָא לַמָּקוֹם הַהוּא בְּאֵר שָׁבַע כִּי שָׁם נִשְׁבְּעוּ שְׁנֵיהֶם. לב וַיִּכְרְתוּ בְרִית בִּבְאֵר שָׁבַע וַיָּקָם אֲבִימֶלֶךְ וּפִיכֹל שַׂר-צְבָאוֹ וַיָּשֻׁבוּ אֶל-אֶרֶץ פְּלִשְׁתִּים. לג וַיִּטַּע אֶשֶׁל בִּבְאֵר שָׁבַע וַיִּקְרָא-שָׁם בְּשֵׁם יְהוָה אֵל עוֹלָם. לד וַיָּגָר אַבְרָהָם בְּאֶרֶץ פְּלִשְׁתִּים יָמִים רַבִּים.

א וַיְהִי אַחַר הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה וְהָאֱלֹהִים נִסָּה אֶת-אַבְרָהָם וַיֹּאמֶר אֵלָיו אַבְרָהָם וַיֹּאמֶר הִנֵּנִי. ב וַיֹּאמֶר קַח-נָא אֶת-בִּנְךָ אֶת-יְחִידְךָ אֲשֶׁר-אָהַבְתָּ אֶת-יִצְחָק וְלֶךְ-לְךָ אֶל-אֶרֶץ הַמֹּרִיָּה וְהַעֲלֵהוּ שָׁם לְעֹלָה עַל אַחַד הֶהָרִים אֲשֶׁר אֹמַר אֵלֶיךָ. ג וַיַּשְׁכֵּם אַבְרָהָם בַּבֹּקֶר וַיַּחֲבֹשׁ אֶת-חֲמֹרוֹ וַיִּקַּח אֶת-שְׁנֵי נְעָרָיו אִתּוֹ וְאֵת יִצְחָק בְּנוֹ וַיְבַקַּע עֲצֵי עֹלָה וַיָּקָם וַיֵּלֶךְ אֶל-הַמָּקוֹם אֲשֶׁר-אָמַר-לוֹ הָאֱלֹהִים. ד בַּיּוֹם הַשְּׁלִישִׁי וַיִּשָּׂא אַבְרָהָם אֶת-עֵינָיו וַיַּרְא אֶת-הַמָּקוֹם מֵרָחֹק. ה וַיֹּאמֶר אַבְרָהָם אֶל-נְעָרָיו שְׁבוּ-לָכֶם פֹּה עִם-הַחֲמוֹר וַאֲנִי וְהַנַּעַר נֵלְכָה עַד-כֹּה וְנִשְׁתַּחֲוֶה וְנָשׁוּבָה אֲלֵיכֶם. ו וַיִּקַּח אַבְרָהָם אֶת-עֲצֵי הָעֹלָה וַיָּשֶׂם עַל-יִצְחָק בְּנוֹ וַיִּקַּח בְּיָדוֹ אֶת-הָאֵשׁ וְאֶת-הַמַּאֲכֶלֶת וַיֵּלְכוּ שְׁנֵיהֶם יַחְדָּו. ז וַיֹּאמֶר יִצְחָק אֶל-אַבְרָהָם אָבִיו וַיֹּאמֶר אָבִי וַיֹּאמֶר הִנֶּנִּי בְנִי וַיֹּאמֶר הִנֵּה הָאֵשׁ וְהָעֵצִים וְאַיֵּה הַשֶּׂה לְעֹלָה. ח וַיֹּאמֶר אַבְרָהָם אֱלֹהִים יִרְאֶה-לּוֹ הַשֶּׂה לְעֹלָה בְּנִי וַיֵּלְכוּ שְׁנֵיהֶם יַחְדָּו. ט וַיָּבֹאוּ אֶל-הַמָּקוֹם אֲשֶׁר אָמַר-לוֹ הָאֱלֹהִים וַיִּבֶן שָׁם אַבְרָהָם אֶת-הַמִּזְבֵּחַ וַיַּעֲרֹךְ אֶת-הָעֵצִים וַיַּעֲקֹד אֶת-יִצְחָק בְּנוֹ וַיָּשֶׂם אֹתוֹ עַל-הַמִּזְבֵּחַ מִמַּעַל לָעֵצִים. י וַיִּשְׁלַח אַבְרָהָם אֶת-יָדוֹ וַיִּקַּח אֶת-הַמַּאֲכֶלֶת לִשְׁחֹט אֶת-בְּנוֹ. יא וַיִּקְרָא אֵלָיו מַלְאַךְ יְהוָה מִן-הַשָּׁמַיִם וַיֹּאמֶר אַבְרָהָם אַבְרָהָם וַיֹּאמֶר הִנֵּנִי. יב וַיֹּאמֶר אַל-תִּשְׁלַח יָדְךָ אֶל-הַנַּעַר וְאַל-תַּעַשׂ לוֹ מְאוּמָה כִּי עַתָּה יָדַעְתִּי כִּי-יְרֵא אֱלֹהִים אַתָּה וְלֹא חָשַׂכְתָּ אֶת-בִּנְךָ אֶת-יְחִידְךָ מִמֶּנִּי. יג וַיִּשָּׂא אַבְרָהָם אֶת-עֵינָיו וַיַּרְא וְהִנֵּה-אַיִל אַחַר נֶאֱחַז בַּסְּבַךְ בְּקַרְנָיו וַיֵּלֶךְ אַבְרָהָם וַיִּקַּח אֶת-הָאַיִל וַיַּעֲלֵהוּ לְעֹלָה תַּחַת בְּנוֹ. יד וַיִּקְרָא אַבְרָהָם שֵׁם-הַמָּקוֹם הַהוּא יְהוָה יִרְאֶה אֲשֶׁר יֵאָמֵר הַיּוֹם בְּהַר יְהוָה יֵרָאֶה.

(Genesis 21:1)

God herinnerde Sarah

Herinnering, koningschap en shofarot
"Herinnering" is één van de drie hoofdthema's van Rosh Hasjana (de andere zijn "Koningschap" en "Shofarot"). Want het is de dag waarop "de herinnering van al het bestaan voor U komt."

(Genesis 21:6)

En Sara zei: God heeft gemaakt, dat ik lach: ieder die het hoort, zal om mijnentwil lachen

Kroning
Het concept van Rosh Hasjana als de dag van Gods "kroning" als koning van het paradijs verklaart een verwarrend paradox in de aard van de dag. Aan de ene kant, Rosh Hasjana is wanneer we voor de Grote Koning staan en trillend het juk van Zijn soevereiniteit accepteren. Aan de andere kant, is het een feest (jom tov). In Nehemia 8:10 staat: "Deze dag is de Here, uw God, heilig; bedrijft geen rouw en weent niet."

Maar zo is de aard van een kroning: het is een gebeurtenis dat trilling en vreugde, ontzag en viering combineert. Want ware koningschap ontleent zich aan vrijwillige onderwerping van een volk aan hun soevereiniteit.

(Genesis 21:12)

In alles wat Sara tot u zegt, moet gij naar haar luisteren

profetie Sara
Dit leert ons dat Sara superieur was in profetie ten op zichten van Abraham.

(Genesis 21:17)

En God hoorde de stem van de jongen

eigen gebed
Dit leert ons dat een gebed van een persoon voor zichzelf verkiesbaar is boven gebeden van anderen voor hem en eerder wordt geaccepteerd (Want hoewel het vers meldt dat Hagar weent, vertelt het ons de God het geschreeuw van Ismaël hoorde).

(Genesis 21:17)

Want God heeft naar de stem van de jongen gehoord, daar waar hij is

beoordeling
De engelen kwamen haastig om hem aan te klagen en riepen uit: "Meester van het Universum! Zou U een bron brengen naar iemand die later Uw kinderen met dorst ombrengen?" "Hoe is hij nu?" vroeg God. "Rechtvaardig", zeiden de engelen. God zei: "Ik beoordeel een mens alleen op het moment zoals hij is."

(Genesis 21:21)

En zijn moeder nam voor hem een vrouw uit het land Egypte

vrouw uit Egypte
Rabbi Jitschak zei: Gooi een stok in de lucht en het zal op de grond terugvallen. Er staat geschreven "En zij had een Egyptische slavin, wier naam Hagar was"; daarom nam zijn moeder voor hem een vrouw uit het land Egypte.

(Genesis 21:33)

En Abraham plantte te Beersheva een tamarisk, en riep daar de naam van de Here, de eeuwige God, aan

gastvrijheid
Wanneer de gasten van Abraham hem wenste te zegenen voor zijn gastvrijheid, zou hij tegen hen zeggen: "Is het voedsel dat jullie gegeten hebben door mij verschaft? Je moet Hem danken, prijzen en zegenen die de wereld geschapen heeft!"

schepselen van God
Wanneer Abraham naar zijn gasten keek, zag hij geen heidenen en afgodendienaars; hij zag schepselen van God, mannen en vrouwen geschapen naar het Goddelijk beeld die een potentie hadden hun Schepper te erkennen en Zijn wil te dienen. Een vriendelijk woord en een helpende hand zal deze innerlijke potentie aan het licht brengen. Soms is meer 'druk' nodig.

(Genesis 22:1)

Hierna gebeurde het, dat God Abraham op de proef stelde

God test de rechtvaardige
God test niet de goddeloze, maar de rechtvaardige. Net zoals een pottenbakker alleen de goede vaten test en niet de slechte. Alleen de goede vaten zullen niet breken zelfs met vele slagen.

controverse
Izaäk en Ismaël hadden een controverse. Ismaël zei tegen Izaäk: "God houdt meer van mij dan van jou, want ik werd besneden op mijn dertiende, maar jij werd besneden als een baby en kon niet weigeren". Izaäk antwoordde terug: "Jij gaf slechts drie druppels bloed aan God. Ik ben nu 37, en als God gevraagd had mij op te offeren, zou ik niet weigeren." Toen zei de Heilige: "Dit is het moment!"

Joods zijn
Joods zijn is een staat van wezen. Dit is de diepere betekenis van het debat tussen Ismaël en Izaäk. Een Joodse baby is onbewust van de besnijdenis. Dit is precies wat besnijdenis betekent: de relatie met God is niet wat een Jood denkt, voelt of doet, maar is zijn Jood-zijn.

(Genesis 22:3)

En hij zadelde zijn ezel

ezel van de Masjiach
Dit is dezelfde ezel waarmee Mozes naar Egypte reed (Exodus 4:20); en dit is dezelfde ezel waarmee de Masjiach zal arriveren (Zacharia 9:9)

(Genesis 22:9)

En hij bond zijn zoon Izaäk vast

vastbinden
Kan men iemand van 37 jaar vastbinden zonder zijn instemming? Maar toen Abraham zijn zoon Izaäk ging offeren, zei Izaäk tegen hem: Vader, ik ben een jonge man en ik ben bang dat mijn lichaam zal trillen uit angst voor het mes en ik je verdriet zal doen, waardoor het offer zal mislukken; bindt me daarom vast.

(Genesis 22:14)

En Abraham noemde de plaats Adonai-Yireh

Jeruzalem
Sem (de zoon van Noach) noemde het Salem, want er staat geschreven: En Melchizedek, de koning van Salem (Genesis 14:18). De Heilige zei: Als Ik het Yireh noem zoals Abraham deed, dan zal Sem, een rechtvaardige man, het berouwen; terwijl als Ik het Salem noem zoals Sem deed, dan zal Abraham, een rechtvaardige man, het berouwen. Daarom noem ik het Jeruzalem, dat beide namen Yireh en Salem bevat.

Meer over Rosh Hasjana is te lezen in de special De viering van Rosh Hasjana (Joods nieuwjaar).

Lees verder

• Rosh Hasjana 2011 (het Joodse jaar 5772)
• Rosh Hasjana: een gids voor de gebruiken en gewoontes
• Rosh Hasjana: Waarom Joden de schepping van Adam vieren
• Joodse feestdagen: Rosh Hasjana (Joods nieuwjaar)