Torastudie 67: Mozes' geboorte/opvoeding - Exodus (2:1-10)

In Exodus 2:1-10 wordt verteld dat Mozes wordt geboren in een tijd dat Farao een decreet uitvaardigt om alle Joodse babyjongetjes te doden door in de rivier de Nijl te gooien. Mozes wordt door zijn moeder in een biezenmandje gelegd en in de Nijl gezet. Daar wordt Mozes gevonden door de dochter van de Farao, Batja, die hem redt. Zij noemt de baby 'Mozes', omdat zij hem uit het water heeft getrokken.

Exodus 2:1-10

Een man uit het huis van Levi huwde een Levitische vrouw; deze werd zwanger en baarde een zoon. Toen zij zag, dat hij schoon was, verborg zij hem drie maanden lang. Maar langer kon zij hem niet verborgen houden; daarom nam zij voor hem een biezen kistje, bestreek het met asfalt en pek, legde het kind er in en zette het in het riet aan de oever van de Nijl...En toen het kind groot geworden was, bracht zij het naar de dochter van Farao; en hij werd door haar als zoon aangenomen, en zij noemde hem Mozes, want, zei zij: ik heb hem uit het water getrokken.

De gehele tekst in het Hebreeuws luidt:
א וַיֵּלֶךְ אִישׁ מִבֵּית לֵוִי וַיִּקַּח אֶת-בַּת-לֵוִי. ב וַתַּהַר הָאִשָּׁה וַתֵּלֶד בֵּן וַתֵּרֶא אֹתוֹ כִּי-טוֹב הוּא וַתִּצְפְּנֵהוּ שְׁלֹשָׁה יְרָחִים. ג וְלֹא-יָכְלָה עוֹד הַצְּפִינוֹ וַתִּקַּח-לוֹ תֵּבַת גֹּמֶא וַתַּחְמְרָה בַחֵמָר וּבַזָּפֶת וַתָּשֶׂם בָּהּ אֶת-הַיֶּלֶד וַתָּשֶׂם בַּסּוּף עַל-שְׂפַת הַיְאֹר. ד וַתֵּתַצַּב אֲחֹתוֹ מֵרָחֹק לְדֵעָה מַה-יֵּעָשֶׂה לוֹ. ה וַתֵּרֶד בַּת-פַּרְעֹה לִרְחֹץ עַל-הַיְאֹר וְנַעֲרֹתֶיהָ הֹלְכֹת עַל-יַד הַיְאֹר וַתֵּרֶא אֶת-הַתֵּבָה בְּתוֹךְ הַסּוּף וַתִּשְׁלַח אֶת-אֲמָתָהּ וַתִּקָּחֶהָ. ו וַתִּפְתַּח וַתִּרְאֵהוּ אֶת-הַיֶּלֶד וְהִנֵּה-נַעַר בֹּכֶה וַתַּחְמֹל עָלָיו וַתֹּאמֶר מִיַּלְדֵי הָעִבְרִים זֶה. ז וַתֹּאמֶר אֲחֹתוֹ אֶל-בַּת-פַּרְעֹה הַאֵלֵךְ וְקָרָאתִי לָךְ אִשָּׁה מֵינֶקֶת מִן הָעִבְרִיֹּת וְתֵינִק לָךְ אֶת-הַיָּלֶד. ח וַתֹּאמֶר-לָהּ בַּת-פַּרְעֹה לֵכִי וַתֵּלֶךְ הָעַלְמָה וַתִּקְרָא אֶת-אֵם הַיָּלֶד. ט וַתֹּאמֶר לָהּ בַּת-פַּרְעֹה הֵילִיכִי אֶת-הַיֶּלֶד הַזֶּה וְהֵינִקִהוּ לִי וַאֲנִי אֶתֵּן אֶת-שְׂכָרֵךְ וַתִּקַּח הָאִשָּׁה הַיֶּלֶד וַתְּנִיקֵהוּ. י וַיִּגְדַּל הַיֶּלֶד וַתְּבִאֵהוּ לְבַת-פַּרְעֹה וַיְהִי-לָהּ לְבֵן וַתִּקְרָא שְׁמוֹ מֹשֶׁה וַתֹּאמֶר כִּי מִן-הַמַּיִם מְשִׁיתִהוּ.

Exodus 2:1

Een man uit het huis van Levi, en nam als vrouw een dochter van Levi.

Talmoed, Sotah 12a
Waar ging hij naar toe? Hij ging in beraad van zijn dochter.

Mozes' vader, Amram, was de grootste van zijn generatie; toen hij zag dat de goddeloze Farao een decreet had uitgevaardigd "Elke zoon die geboren wordt zal in de rivier worden geworpen", zei hij: "Tevergeefs werken wij." Hij ging heen en scheidde van zijn vrouw. Daarop stonden alle Israëlieten op en scheidden van hun vrouwen.

Zijn dochter zei tegen hem: "Vader uw decreet is erger dan die van Farao. Het decreet van Faro was alleen gericht tegen de mannen; u heeft een decreet uitgevaardigd tegen mannen en vrouwen. Farao vaardigde alleen een decreet uit tegen deze wereld; u hebt een decreet uitgevaardigd tegen deze wereld en de Komende Wereld. In het geval van de goddeloze Farao is er twijfel of deze decreet zal worden vervuld of niet; in uw geval, zal het zeker worden vervuld." Dus Amram ging heen en hertrouwde zijn vrouw; en zij stonden allemaal op en namen hun vrouw.

"En hij nam zijn vrouw", moet gelezen worden als "Hij nam haar terug"! Rabbi Judah ben Zebina zei: "Hij handelde tegenover haar alsof hij haar voor het eerst trouwde. Hij plaatste haar in een draagkoets, Aäron en Mirjam dansten voor haar, en het ministerie van engelen verklaarden: "Een gelukkige moeder van kinderen."

Waarom wordt zij "een dochter van Levi" genoemd? Zij was honderdeenendertig jaar oud! Omdat de tekenen van maagdelijkheid in haar waren herboren.

Exodus 2:2

Toen zij zag dat hij schoon was.

Talmoed, Sotah 12a
Tegen de tijd dat Mozes werd geboren, was het huis vervuld met licht. Want er staat geschreven: "Toen zij zag dat hij schoon was" en elders staat geschreven (Genesis 1:4): "En God zag het licht en zag dat het goed was."

Exodus 2:3

En zij zette het in het riet aan de oever van de rivier.

Midrash Rabbah
Waarom legde zij Mozes in de rivier? Zodat de astrologen van de Farao zouden denken dat hij als in de rivier was gegooid en ze niet naar hem zouden zoeken.

Exodus 2:5

En de dochter van Farao zag het kistje midden in het riet en zond haar maagd en nam het.

Talmoed; Rashi
Een andere interpretatie van dit vers is de vertaling van het Hebreeuwse woord 'ammata' als 'haar arm' in plaats van 'haar maagd'. Dit is om ons te onderwijzen dat 'haar arm uitgestrekt was voor vele armlengten.' (om haar in staat te stellen de mand te bereiken).

Lubavitcher Rebbe
Als Mozes' mand buiten haar bereik lag, waarom rekte de dochter van Farao haar arm uit? Anticipeerde ze op het wonder dat haar arm verlengd werd?

Hier ligt een belangrijke les voor ons. Soms worden we geconfronteerd met een situatie dat boven onze capaciteit ligt. Iemand of iets roept om hulp, maar we kunnen niets doen. Dan doen we maar niets, redenerend dat het kleine beetje wat we kunnen doen niet zal helpen.

God hielp de dochter van Farao om het mandje met Mozes erin te grijpen zodat ze de grootste man ooit op aarde kon redden en opvoeden.

Exodus 2:6

Zij opende het en zag het, het kind, en zie, een weenende knaap; toen ontfermde zij zich erover en zei: van de kinderen der Hebreeërs is deze.

Rabbi Bunim van Otwotzk
Ze zag hem huilen, maar ze hoorde hem niet; dus wist ze dat het een Hebreeuws kind was. Want alleen een Jood kan geluidloos huilen.

Exodus 2:10

En zij noemde zijn naam Mozes.

Midrash Rabbah
Mozes had vele namen. Maar de naam die Batja, de dochter van Farao, hem gaf wordt gebruikt zelfs door God.

Meer informatie over Exodus is te lezen in mijn special Tora-exegese (deel VI): Exodus 1-9.