Bijbel 3: Jozua, Richteren, Samuël en Koningen

Jozua was de eerste leider na Mozes. Hij moest het volk Israël leiden in de verovering van het Land Israël en in de opbouw van een heilige natie die leefde volgens de voorschriften van de Tora. Na Jozua kwamen de Richteren die het land leidden op politiek, religieus en moreel gebied. Het boek Samuël gaat over de totstandkoming van het koninkrijk Israël.

Jozua (Jehoshua)

Het Boek Jozua gaat verder waar de Vijf boeken van Mozes (Choemasj) eindigen, en gaat verder tot de dood van Jozua in het jaar 2516 (1244 voor de gewone jaartelling). Het boek begint wanneer Jozua de leiders rol van Mozes overneemt. Zijn eerste missie was de Joden te hergroeperen na het verlies van Mozes, de grootste profeet in de geschiedenis, en het volk te leiden over de Rivier de Jordaan in het land Israël.

Hier begint de Joodse geschiedenis pas echt. De 40 jaar in de woestijn waren 40 jaar van intensieve Tora-studie, 40 jaar voorbereiding voor de veeleisende taak om te leven volgens de Tora in een uitdagend land.

Naast de terugkeer van de Joden, woonden een aantal andere naties in Israël in die tijd. Deze waren niet blij met de claim van de Joden. Het proces van omgaan met deze naties zou 500 jaar duren. Een groot deel van het Boek Jozua is gewijd aan het veroveren van het land, en het te verdelen onder de twaalf stammen.

De Joden, die tot nu toe slaaf waren geweest (en later 'woestijn' geleerden) moesten boeren en landeigenaren worden. Niet zomaar boeren en landeigenaren, maar boeren en landeigenaren met een hoog spiritueel niveau na 40 jaar studie. Jozua moest het volk helpen bij deze nieuwe uitdagingen. De ultieme taak van Jozua en de leiders die na hem zouden volgen was het grondwerk te leggen voor de eerste Joodse gemeenschap wier centrum de Tempel in Jeruzalem zou zijn.

Het verhaal van Jozua is het verhaal van de tweede stap van het Joodse volk in haar lange reis naar perfectie.

---

Richteren (Shoftiem)

De perioden van de Richteren (rechters) dateert van 2516 tot 2830. Het boek heeft twee parallelle sporen: het eerste spoor vertelt wat er met de natie gebeurt en het tweede spoor beschrijft elke generatie-leider (de rechters: Gideon, Simson, Debora, etc).

Er is een duidelijke regelmatige cyclus waarneembaar:

1. De mensen vervallen in afgoderij.
2. God wordt boos en geeft geen bescherming meer waardoor buren (zoals de Filistijnen of Midianieten) Israël aanvallen.
3. De mensen schreeuwen om Gods hulp die een rechter stuurt om het volk terug te brengen naar de Goddelijke dienst en om de vijand uit het gebied te weren.

Dit patroon is in de hele Joodse geschiedenis (3500 jaar) waarneembaar. Het traditionele Jodendom gelooft dat de hand van God actief is in de zaken die de wereld aangaan en Hij maakt zich druk om de handelingen van de individuele mensen. Als we rechtvaardig zijn (door te te doen wat God wil), dan zal God ons er min of meer voor belonen. Het geluk van Israël hangt af van haar spirituele leven. Er zijn natuurlijk uitzonderingen, maar de regel gaat meestal op.

Wat was een rechter? De rechter was de grootste politieke, (vaak) religieuze, morele leider van zijn generatie. Het belangrijkste was dat de meesten schakels waren in de ketting van onze mondelinge traditie.

---

Samuël (Shmuel)

Er bestaan twee boeken Samuël. Dit onderscheid is echter door christenen gemaakt en komt niet in de Joodse Bijbel voor.

Waar gaat het boek over? Het boek handelt over de geschiedenis van de stichting van het Koninkrijk Israël waarin Samuël het instrument was. Tot Samuël kende de Joden geen koningen. Er waren alleen rechters (zie hierboven). De Joden wilden echter een koning zoals alle naties die hen zou leiden in de strijd.

God wilde ook dat de Joden een koning kregen, maar alleen als ze er klaar voor waren. De Joden mochten niet worden zoals alle ander naties. Ze moesten een natie van God zijn.

Toch gaf God aan Samuël de instructie om een ware grote koning te zalven: Saul. Koning Saul kreeg de opdracht om de natie van Amalek te verslaan -een noodzakelijke voorbereiding voor de bouw van Jeruzalem en de Tempel. Saul, uit medemenselijkheid, liet de koning van Amalek in leven en ving het kleinvee (I Samuël vers 15). Deze fout kostte Saul zijn koningschap en uiteindelijk zijn leven (zelfmoord). Er is tijd voor gevoeligheid en genade...maar niet wanneer God hem vertelt anders te doen.

God koos een andere opvolger: David. deze kwam van de stam Juda. Koning David maakte Jeruzalem tot de hoofdstad van Israël en legde het grondwerk voor de Tempel. De zoon van David, Koning Salomo, zou de Tempel bouwen in een tijd van vrede en welvaart. Hun nakomelingen zouden heersen (over ten minste een deel) van het Volk Israël tot de vernietiging van de Eerste Tempel. Deze periode besloeg bijna 500 jaar.

De balans van het Boek Samuël is het verhaal van Koning David, zijn relatie met zijn schoonvader Saul, zijn strijd met de vijanden van Israël en met wat leden van zijn eigen familie. Het boek begint met de geboorte van Samuël in 2832 (928 voor de gewone jaartelling) en eindigt kort voor de dood van Koning David in 2924 (836 voor de gewone jaartelling).

---

Koningen (Melachiem)

Vanaf het begin van Davids koningschap in 2884 (876 voor de gewone jaartelling) tot de vernietiging van de Eerste Tempel en de dood van de laatste koning van Jehoeda (Juda) in 3338 (422 voor de gewone jaartelling) waren er 21 koningen in Jeruzalem. Elk van de noordelijke koningen (Israël) waren afgodendienaars en een groot deel van de bevolking van de noordelijke tien stammen volgden het voorbeeld van hun leiders. Bijna de helft van de koningen van Juda waren afgodendienaars (Achaz, Menashe, Amon, etc.). De rest diende God wel trouw.

De koning was verantwoordelijk voor het religieuze leven van zijn volk. Wanneer een koning slecht was volgden de meeste mensen zijn voorbeeld. Wanneer de koning goed was volgden de mensen zijn voorbeeld. Daarin lag het gevaar van de monarchie. Want alles rustte op de schouder van één man. Onder de richteren was er meer individuele vrijheid.

Het Boek Koningen spant de jaren van grootste periode tot de tragedie die een eind aan het Jodendom leek te brengen. De 40 jaren van koning Salomo waren het hoogtepunt met vrede en welvaart. De bevolking diende God in de Tempel. Maar vanaf de zoon van Salomo, Rehabeam, ging het bergafwaarts met Israël. Rehabeam koos er voor onduidelijke redenen voor om zijn bevolking te onderdrukken. De tien noordelijke stammen rebelleerden tegen Rehabeam en vormden een nieuw land onder Jerobeam ben Nebat. Het tien stammen rijk verviel in afgoderij vanwaar zij nooit herstelden. Na 250 jaar gingen de tien stammen in ballingschap en kwamen terecht in Assyrië.

Wat maakte Rehabeam om zo stom te handelen? Hij handelde niet anders dan de Farao die er voor koos om een zelfmoord oorlog te voeren tegen de Almachtige God. "De harten van de koningen zijn in de hand van God." Er zijn tijden dat God Zelf intervenieert in de geschiedenis, soms ten koste van de vrije wil van de mens. Dit was één van de perioden. Hoe weten we dit? Lees I Koningen 12 vers 15: "Dus luisterde de koning niet naar het volk, want het was een beschikking van 's Heren wege, om het woord waar te maken, dat de Here door de dienst van de Siloniet Ahia, tot Jerobeham, de zoon van Nebat, gesproken had."

Het was deze realiteit -een realiteit van twee tegengestelde Joodse naties- die de setting was voor de rest van het Boek Koningen. Het Noordelijke Koninkrijk volgde de afgodendienst. En hoe werd het Zuidelijke Koninkrijk geleid? Dat hing er vanaf wie er aan de macht was. Het was de morele houding van een bepaalde koning die de morele houding van de hele natie bepaalde. Profeten als Jesaja en Jeremia waarschuwden vele malen voor de vernietiging van het koninkrijk. Maar er werd niet naar geluisterd. Ze werden soms vervolgd of gedood. Toen de natie de wetten van God niet meer volgde, werd het uiteindelijk vernietigd. Hier werd de natie al in Deuteronomium 8 voor gewaarschuwd.

Het Boek Koningen eindigt met de grootste tragedies, de vernietiging van de heilige Tempel en de ballingschap in de handen van Nebukadnezar, de Babylonische koning.

Meer over de Bijbel is te lezen in mijn special Joodse Bijbelboeken (de Schriftelijke en Mondelinge Tora).