Sterven XII: kaddiesj en herinnering - een Joodse visie

Wat kunnen we geven aan een geliefde als die niet langer fysiek onder ons is? Wat kunnen we geven met onze beperkte, gefilterde, spirituele blinde bestaan in deze wereld, aan de zielen die wonen in de transcendentale plaatsen van de komende wereld? Het antwoord is: heel veel. We kunnen ze leven geven. Dit is het idee achter kaddiesj.

Het idee achter kaddiesj

Want wat is leven in haar meest essentiële vorm, het leven dat het doel vervult dat God schiep om het te vervullen? Het leven, in de uiterste zin, is een ziel in een fysiek lichaam die het materiaal van deze wereld veroorzaakt om te worden geopenbaard als Goddelijk. Dit is wat we bereiken telkens wanneer we een mitswa (plicht) doen. En wanneer onze positieve acties worden geïnspireerd door het leven van degene die naar een meer spirituele leven zijn gegaan en worden gemotiveerd door het verlangen en het doel dat zij in zijn of haar verdienste zijn, geven we leven en groei aan een ziel van de volgende wereld. Door onze acties kunnen de zielen van de overledenen iets verkrijgen dat zij zelf niet konden bereiken. Zij kunnen 'leven', in de uiterste zin van wat leven is, door het beïnvloeden van deze wereld en Godzaligheid in deze wereld te laten voelen.

Dit is het belangrijkste idee achter het reciteren van de kaddiesj ter verdienste van de vertrokken ziel. Terwijl Kaddiesj gewoonlijk bekend staat als het 'rouwgebed', leert het lezen ervan dat de tekst niet over dood of over rouw gaat, maar de openbare verklaring van de grootsheid van God. Daarmee transformeren we dood in een handeling van leven.

Verheffing van de ziel

Nog belangrijker dan het reciteren van de kaddiesj is het bestuderen van de Tora, de mitswot (plichten) die we onderhouden, de liefdadigheid die we geven, het goede wat we doen, met de intentie dat het de ziel zal verheffen (l'iluiy nishmat). Onze handen, voeten, gedachte, hart en mond, worden de handen, voeten, gedachte, hart en mond van de vertrokken ziel.

Kaddiesj

1. Het reciteren van het kaddiesj: Eén van de meest heilige rituele bij de Joden is het reciteren van het kaddiesj ter gunste van het vertrek van de ziel van iemands vader of moeder. Lees hier het kaddiesj gebed.
2. De eerste elf maanden: Het kaddiesj wordt de eerste keer op de begraafplaats gereciteerd, onmiddellijk na het begraven. Daarna wordt het elke dag gereciteerd in de drie dagelijkse gebedsdiensten elf maanden lang.
3. Op de yahrtzeit: Het kaddiesj wordt elk jaar op de sterfdag van de Joodse kalender gereciteerd.
4. Wie reciteert kaddiesj: De plicht ligt op de schouders van de kinderen. Als er geen kinderen zijn behoort een familielid dit te doen. Men kan ook een persoon inhuren.
5. De minjan: Het kaddiesj kan alleen uitgesproken worden bij een minjan (10 Joodse mannen vanaf 13 jaar of ouder).
6. Het leiden van de dienst: Het liefst door de rouwende als deze ertoe in staat is.

Grafzerk

1. Rachels herinnering: De gewoonte de overledene te herinneren met een grafsteen is een Joodse traditie die teruggaat naar Bijbelse tijden. In Genesis 35:20, noemt de Tora de matzeiva (herinneringssteen) die Jakob oprichtte bij het graf van zijn vrouw Rachel.
2. Wanneer moet een grafsteen worden opgericht?: Onmiddellijk na de begrafenis wordt een tijdelijk teken opgericht. Het beste is om de grafsteen na de periode van zeven dagen rouw (shiva) op te richten).
3. De inscriptie: Ten minste moet de Hebreeuwse naam en de naam van de vader van de overledene en de Hebreeuwse sterfdatum erop staan. Daarnaast is het de gewoonte de deugden en de prestaties van de overledene erop te schrijven.
4. Ceremonie: Bij het plaatsen van de grafsteen worden psalmen en het kaddiesj gereciteerd.

De Yahrtzeit

1. Jaarlijkse dag van herinnering: De Yahrtzeit is de jaarlijkse dag van herinnering op de Joodse kalender. Hierbij denken we aan de overleden persoon en beloven plechtig goede daden namens de overledene te verrichten.
2. Kaddiesj en gebed: Gedurende 24 uur wordt het kaddiesj drie maal gereciteerd.
3. Leren en liefdadigheid: Tora en Misjna moeten geleerd worden ten gunste van de ziel. Ook moet op deze dag extra gedaan worden aan liefdadigheid.
4. Kiddoesj en l'chaim zegen
5. Bezoeken van het graf

Bezoeken van het graf

1. Graven worden bezocht tijdens de Yahrtzeit en voor de Hoge Feestdagen (Nieuwjaar en Jom Kippoer). Er blijft namelijk altijd iets achter van de ziel bij de rustplaats. Net zoals de Tempel in Jeruzalem heilig blijft, zo blijft ook een graf heilig. De ziel ziet dit.
2. De begraafplaats is heilige grond en eist respect.

Jizkor

1. Herinneringsgebed. Vier keer per jaar op Jom Kippoer, Shemini Atzeret, de laatste dag van Pesach en de tweede dag van Sjavoeot wordt een speciaal gebed, Jizkor, uitgesproken in de synagoge.
2. Privé moment. Degenen die een vader of moeder hebben verloren blijven in de synagoge voor de Jizkor dienst. De rest vertrekt.

Meer lezen over sterven, lees dan mijn special Omgaan met de dood - een Joodse benadering.