De Amish: Europese oorsprong

De zestiende eeuw is de tijd van de kerkhervorming in West-Europa. Al in de veertiende eeuw waren er mensen die zich verzetten tegen de invloed van de Katholieke Kerk in het dagelijks leven. Het waren vooral rondtrekkende predikers die de wantoestanden van de heersende kerk aan de kaak stelden en daarin veel volgelingen verwierven. Een van die nieuwe stromingen waren de wederdopers, waaraan veel later o.a. de Amish hun geloofsopvattingen hebben ontwikkeld.

Eeuw van de kerkhervorming

De zestiende eeuw is de geschiedenis ingegaan als het einde van de Middeleeuwen en de eeuw van de kerkhervorming. In de West-Europese landen wordt men wakker. Niet langer zijn de edelen en de geestelijken degenen die de lakens uitdelen.
De handel komt steeds meer op de voorgrond. Waar tot dan toe het grondbezit het belangrijkste was, wordt nu geld het voornaamste teken van macht. En ook rond de overheersing van de kerk rommelt het. Dat was eigenlijk al een hele tijd aan de gang, want al in de veertiende eeuw staken allerlei hervormingsachtige bewegingen de kop op. Mensen als de Engelsman John Wycliffe, de Nederlanders Geert Grote en Thomas à Kempis en Johannes Hus uit Bohemen (Tsjechië) predikten al de zuivere navolging van Jezus Christus en een heilige levenswandel.

Er kwamen toen al groepjes mensen die over God en het geloof dicussieerden, zonder dat er een priester bij was, wat de machtige kerk van Rome - er was toen geen andere officiële kerk - natuurlijk een doorn in het oog was. Ook in de kerk ontstond onrust. Geestelijke leiders waren vooral geïnteresseerd in een lekker leventje, aanzien en macht en trokken zich niet veel van het volk aan. Er was zelfs niet één paus, soms wel drie, die elkaar bijna naar het leven stonden en er allemaal van overtuigd waren dat zíj alleen het ware geloof vertegenwoordigden. Onder meer daardoor begon de kerk langzamerhand haar functie als middelpunt van de samenleving te verliezen. Er stonden mensen op die de kerk van Rome en sommige opvattingen en gewoonten niet meer accepteerden. Zoals de aflaat: een papier waarop stond dat je zonden vergeven waren als je geld betaalde. Dat verdween natuurlijk rechtstreeks in de zakken van de geestelijken.

Enkele bekende hervormers uit die periode waren:

• Maarten Luther, een Duitse monnik die aan de wieg zou staan van de huidige hervormde kerk.
• Johannes Calvijn, een Fransman uit wiens denkbeelden de gereformeerde kerk is ontstaan.
• Ulrich Zwingli was de vader van de Zwitserse reformatie (hervorming).
• En ook in ons land ontstond in de veertiende eeuw een godsdienstige beweging onder leiding van de al eerder genoemde Geert Grote uit Deventer. Hij stichtte de 'Broederschap des gemenen levens'. Dat was een leefgemeenschap waarin men Jezus Christus probeerde na te volgen en waar alles gemeenschappelijk (=gemeen) eigendom was, maar waar men - in tegenstelling tot de kloostergemeenschappen - zich niet aan geloften hoefde te houden.

De wederdopers

In ons land
Al die predikers die de kerk van Rome wilden hervormen hadden lang niet allemaal dezelfde denkbeelden. Sommigen, zoals Calvijn, wilden dat iedereen en alles in het dagelijks leven in het teken van het geloof zou moeten staan, inclusief de overheid. Maar er waren er ook die vonden dat de kerk buiten de samenleving moest blijven en alleen plaats bieden aan ware gelovigen; de overheid was daarbij niet nodig. Eén van die stromingen werd gevormd door de wederdopers; in ons land spreken we tegenwoordig van doopsgezinden. Ze worden tot de mennonieten gerekend, genoemd naar Menno Simons, een Fries die aan het einde van de vijftiende eeuw werd geboren, ook deze denkbeelden van scheiding tussen kerk en wereld ontwikkelde en door zijn uitstraling een grote aanhang kreeg. Zij vormden in Nederland een echte volksbeweging, waar in andere landen alleen maar kleine gemeenschappen wederdopers bestonden. Ze werden zo genoemd omdat ze o.a. vonden dat kinderen niet direct na hun geboorte moesten worden gedoopt. Pas als je volwassen was kon je immers voor God kiezen, niet als je nog zo jong was en nog nergens van wist.

Oorsprong in Zwitserland
Deze wederdopers of anabaptisten wilden alleen maar binnen de besloten kring van hun medegelovigen leven en daar hun geloof beleven, zonder bemoeienis van andersdenkenden, en dus ook niet van de overheid. Een heilige, besloten gemeenschap met strenge regels, die ook streng moesten worden gehandhaafd. Als hun voorbeeld noemden ze de christelijke gemeenschappen die in de Romeinse tijd ook afgezonderd tussen de ongelovigen leefden en werkten, zoals beschreven in het bijbelse Nieuwe Testament. Ze wilden zich dus zo weinig mogelijk met de rest van de wereld bemoeien. De beweging begon in Zwitserland, waar ze veel aanhang vond, via een groep leerlingen van Ulrich Zwingli, die zich de Zwitserse broederschap noemden. Zij waren niet tevreden met de hervorming van de kerk van Rome, maar wilden nog dichter bij de allereerste christelijke gemeenten staan. Er ontstonden twistpunten over de plaats van de kerk in de samenleving. Er werden veel gesprekken gevoerd, maar de partijen - zeg maar de reformatorische en de wederdopersbewegingen - konden op belangrijke punten van het geloof niet met elkaar tot overeenstemming komen.