Religie en Vrije Wil

Tora-exegese 10: De vrije wil - Genesis (3:18-22)

Infoteur: Etsel

Tora-exegese 10: De vrije wil - Genesis (3:18-22)

In Genesis 3:18-22 merkt God op dat de mens een vrije wil heeft die kan kiezen tussen goed en kwaad. Dit concept is een fundamenteel principe en een pilaar van de Tora en zijn geboden. De mens is daarmee uniek geworden die niet te vergelijken is met andere schepsel. De mens kan uit zichzelf, vanuit zijn eigen gedachte en geest bepalen wat goed en slecht is. Er is niets wat hem weerhoudt om het goede of slechte te doen.


Genesis 3:18-22

En doornen en distelen zal hij u voortbrengen, en gij zult het gewas eten des velds; in het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aardbodem wederkeert, omdat gij daaruit genomen zijt; want stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren. En de mens noemde zijn vrouw Eva, omdat zij de moeder van alle levenden is geworden. En de Here God maakte voor de mens en voor zijn vrouw klederen van vellen en bekleedde hen daarmee. En de Here God zei: Zie, de mens is geworden als Onzer een door de kennis van goed en kwaad; nu dan, laat hij zijn hand niet uitstrekken en ook van de boom des levens nemen en eten, zodat hij in eeuwigheid zou leven.

De volledige tekst in het Hebreeuws luidt:
יח וְקוֹץ וְדַרְדַּר תַּצְמִיחַ לָךְ וְאָכַלְתָּ אֶת-עֵשֶׂב הַשָּׂדֶה. יט בְּזֵעַת אַפֶּיךָ תֹּאכַל לֶחֶם עַד שׁוּבְךָ אֶל-הָאֲדָמָה כִּי מִמֶּנָּה לֻקָּחְתָּ כִּי-עָפָר אַתָּה וְאֶל-עָפָר תָּשׁוּב. כ וַיִּקְרָא הָאָדָם שֵׁם אִשְׁתּוֹ חַוָּה כִּי הִוא הָיְתָה אֵם כָּל-חָי. כא וַיַּעַשׂ יְהוָה אֱלֹהִים לְאָדָם וּלְאִשְׁתּוֹ כָּתְנוֹת עוֹר וַיַּלְבִּשֵׁם. {פ}

כב וַיֹּאמֶר יְהוָה אֱלֹהִים הֵן הָאָדָם הָיָה כְּאַחַד מִמֶּנּוּ לָדַעַת טוֹב וָרָע וְעַתָּה פֶּן-יִשְׁלַח יָדוֹ וְלָקַח גַּם מֵעֵץ הַחַיִּים וְאָכַל וָחַי לְעֹלָם. כג וַיְשַׁלְּחֵהוּ יְהוָה אֱלֹהִים מִגַּן-עֵדֶן לַעֲבֹד אֶת-הָאֲדָמָה אֲשֶׁר לֻקַּח מִשָּׁם.

Genesis 3:18

En doornen en distelen zal zij voor u doen ontspruiten en gij zult eten het kruid des velds.

Midrash Rabbah:
Kotz ('doornen) zijn artisjokes, terwijl dadar ('distelen') kardoen is.

Genesis 3:22

En de Eeuwige God zei: zie de mens is geworden als een van ons in het kennen van goed en kwaad.

Maimonides:
Ieder mens heeft vrijheid van keuze: als hij wenst het goede en het rechtvaardige te kiezen dan heeft hij die mogelijkheid; en als hij wenst het slechte te kiezen dan heeft hij de mogelijkheid. Dit is wat er in de Tora wordt gezegd: "Zie de mens is geworden als een van ons in het kennen van goed en kwaad." Dit betekent: deze soort, de mens, is uniek geworden in de wereld, en er zijn geen andere soorten gelijk aan hem in deze kwestie -dat hij, uit zichzelf, vanuit zijn eigen geest en gedachte, weet wat goed en kwaad is en doet wat hij wil en er is niets dat hem van weerhoudt om het goede of het slechte te doen.

Dit concept is een fundamenteel principe en een pilaar van de Tora en zijn geboden. Want er staat geschreven in Deuteronomium (30:15): "Zie, ik heb voor jou gezet leven en goed, dood en kwaad."

Was het aan God te bepalen dat een persoon rechtvaardig of goddeloos is, of bestaat er iets in de essentie van de aard van een persoon dat hem dwingt richting een specifiek pad, een specifieke overtuiging, een specifiek karaktertrek of een specifieke daad...hoe kon God ons bevelen via de profeten "doe dit" en "doe dit niet", "verbeter je manieren" en "volg je goddeloosheid niet op"? Welke plek heeft de hele Tora? En met welke maatstaf van rechtvaardigheid zou God de goddeloze straffen en de rechtvaardige belonen?

Rabbi Schneur Zalman van Liadi:
Het kwade en vrijheid van keuze bestond al voor Adam van de Boom van Kennis at. Maar toen was het kwade iets van buiten de persoon en de twee domeinen waren compleet gescheiden. De missie van de mens in het leven was 'het Hof te bebouwen en te onderhouden', het goede te cultiveren en het kwade buiten te houden. Door het eten van de Boom, verkreeg de mens onmiddellijke kennis van het kwaad, nam het in zich op en -de mens die een microkosmos van de scheppen is- in zijn wereld. Vanaf dat punt verwarden de twee werelden zich, daar er geen kwaad is zonder goed en geen goed zonder kwaad. De taak van de mens werd het 'werk van zuivering' -om te onderscheiden en te scheiden het goede van het kwade en het kwade van het goede.

Genesis 3:21

En de Eeuwige God maakte voor Adam en zijn vrouw rokken van huid en kleedde hen.

Midrash Rabbah:
In Rabbi Meirs Tora staat geschreven: 'gewaden van licht'. Het Hebreeuwse woord 'or' met de letter ayin betekent huid en met de letter alef betekent licht.
Dit verwijst naar Adams kledingsstuk die als een fakkel was, breed aan de onderkant en nauw aan de top.
Isaac de Oude zei: Zij waren glad als een vingernagel en mooi als een juweel.
Rabbi Yochanan zei: Zij waren als de fijne linnen gewaden die kom uit Beth Shaan, 'gewaden van huiden' die betekenen dat zij het dichts op de huid zaten.
Rabbi Elazar zei: Zij waren geiten huiden.
Rabbi Joshua zei: Van hazen huiden.
Rabbi Yossei bar Rabbi Chanina zei: Het was een gewaad gemaakt van huid met zijn wol.
Resh Lakish zei: Het was Circassische wol en deze werden gebruikt door de eerst geborene.
Rabbi Samuel ben Nachman zei: Ze zijn gemaakt van de wol van kamelen en hazen, 'gewaden van huiden' betekent dat ze gemaakt zijn van huid.
Rabbi Levi zei: De Tora leert jullie een een regel van wereldse wijsheid: Geef volgens je middelen minder aan voedsel uit dan aan kleding, maar meer dan je kan geven aan een woning. Geef volgens je middelen aan voedsel, want er staat geschreven: "Van elke boom mag je vrijelijk eten (Genesis 2:16). Minder dan je kan uitgeven dan kleding, want er staat geschreven: "En God maakte gewaden van huiden voor de man en zijn vrouw en kleedde hen." Meer dan je kan uitgeven aan een woning, want zij waren maar met zijn tweeën en toch bewoonde ze de hele wereld.....

Meer over de Tora in mijn special Tora-exegese (deel I).
© 2007 - 2009 Etsel, gepubliceerd in Religie (Mens en Samenleving) op 30-11-2007, laatst gewijzigd op 28-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

Bronnen en/of referenties

  • Midrash Rabbah
  • Maimonides
  • Rabbi Schneur Zalman van Liadi

Reageer op het artikel "Tora-exegese 10: De vrije wil - Genesis (3:18-22)"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.