De vierde volmaaktheid: panna of wijsheid

Het Boeddhisme maakt onderscheidt tussen twee typen geestestoestanden. De ene geestestoestand wordt samsara genoemd, de andere nirvana. Samsara is de geestestoestand die we gewoonlijk ervaren. Nirvana is de geestestoestand waarin we bevrijd zijn van lijden. Om deze geestestoestand te bereiken, moeten we ons inspannen.

De inspanning

De inspanning die we moeten leveren is het verwerven van de tien volmaaktheden. De eerste volmaaktheid die we dienen te verwerven is de volmaaktheid van vrijgevigheid. Daarna en daaruit voortvloeiend is de tweede volmaaktheid de volmaaktheid van moreel gedrag. De derde volmaaktheid waar we ons voor dienen in te spannen is de volmaaktheid van verzaking. Daarna volgt de volmaaktheid van wijsheid.

Samsara

Samsara is dus onze gewone geestestoestand en dat vinden we over het algemeen niet erg.
Integendeel, meestal vinden we deze geestestoestand fijn.

• We zijn blij met dingen die, nader onderzocht, helemaal niet vreugdevol zijn.
• We denken dat dingen bestendig zijn die, nader onderzocht, niet bestendig zijn.
• We vatten dingen op als duurzaam, terwijl die dingen niet duurzaam blijken te zijn.

Ook de geest is een gevangene van zijn eigen referentiekader, bijvoorbeeld het concept 'tijd'. Dat kun je ervaren als je in je gedachten met het verleden bezig bent, terwijl je welbeschouwd alleen het heden kunt ervaren. En ben je toevallig niet bezig met het verleden, dan zit je plannen te maken voor de toekomst.

Ondertussen probeer je zo snel mogelijk vanalles te leren, zonder erop te letten of het verwerven van deze kennis bijdraagt aan geluk, vrede en harmonie in je leven. En het komt al helemaal niet in je op dat al die kennis die je verzamelt, wel eens een obstakel zou kunnen zijn voor het ervaren van geluk, vrede en harmonie.

Wijsheid

De reden waarom kennis een obstakel kan zijn voor innerlijke vrede, is dat het om wereldse kennis gaat en daarin ligt conflict en onzekerheid. De kennis en de wijsheid die de Boeddha onderwezen heeft aan iedereen die het leren wilde, is een vorm van kennis en wijsheid zonder conflict. Het is een vorm van wijsheid die onwetendheid en verkeerd inzicht elimineert. Een vorm van kennis en wijsheid die zekerheid verschaft, omdat het niet vatbaar is voor wisselvalligheden.

Concentratie

Het verwerven van de volmaaktheid van wijsheid volgt na het verwerven van de volmaaktheid van verzaking, omdat verzaking vervolmaakt wordt door wijsheid. Verzaking is bevorderlijk voor concentratie en concentratie is de directe oorzaak voor wijsheid. En wijsheid is de oorzaak voor gelijkmoedigheid.

Verstandelijk weten

De wijsheid die hier bedoeld wordt is niet hetzelfde als verstandelijk weten. Je kunt deze wijsheid niet verwerven door studie, beredenering, oppervlakkige observatie of informatie. Het gaat hier om wijsheid die gebaseerd is op begrip en inzicht dat ontstaat door geestelijke ontwikkeling. Kennis door studie of beredenering kan star zijn, doordat het afhankelijk is van een mening. Wijsheid is levendig en soepel.

Het ontstaan van wijsheid

Deze vorm van wijsheid kan op verschillende manieren ontstaan

• Plotseling, in meditatie
• Door iets te beleven waardoor je diep inzicht verwerft

Voor meer volmaaktheden, zie mijn special: De tien volmaaktheden © 2007 - 2010 Judithm, gepubliceerd in Religie (Mens en Samenleving) op 13-11-2007, laatst gewijzigd op 22-11-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judithm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Boekentips Boeddhisme, Tibetaans Instituut, Westerse Boeddhisten Orde en Levenskunst velelinkjes.

Verwante artikelen

• De achtste volmaaktheid: adhitthana of resoluut voornemen: De tien volmaaktheden, waartoe de volmaaktheid van resoluut voornemen behoort, ondersteunen en versterken elkaar. Met betrekking tot deze onderlinge…
• De eerste volmaaktheid: dana of vrijgevigheid: De Boeddha heeft tien volmaaktheden onderwezen, waarvan het de bedoeling is dat je naar het verwerven ervan streeft. Het streven hiernaar wordt door de Boeddha…
• De tiende volmaaktheid: oepekkha of gelijkmoedigheid: De tiende en laatste volmaaktheid die wij dienen te ontwikkelen is de volmaaktheid van gelijkmoedigheid. Wij dienen een evenwichtige geestestoestand te o…
• De tweede volmaaktheid: sila of moreel gedrag: De Boeddha heeft ons tien volmaaktheden onderwezen die wij dienen te ontwikkelen om onszelf te bevrijden van lijden. De tweede volmaaktheid is sila of moreel ge…
• De vijfde volmaaktheid: wiriya of inspanning en ijver: Om bereid te zijn je in te spannen om te genezen, moet je er eerst van overtuigd zijn dat je ziek bent. De methode die de Boeddha heeft aangereikt, de D…

Bronnen en/of referenties

• De tien volmaaktheden. Acariya Dhammawiranatha.
• Een Cursus in Wonderen.