De derde volmaaktheid: nekkhamma of verzaking

De Boeddha heeft ons onderwezen dat er tien volmaaktheden zijn die we dienen te verwerven om onszelf te bevrijden van lijden. Na de eerste volmaaktheid, de volmaaktheid van vrijgevigheid, volgt de volmaaktheidheid van moreel gedrag. De derde volmaaktheid die we dienen te verwerven is de volmaaktheid van verzaking.

Verschillende vormen van verzaking

Het verlangen naar zekerheid en veiligheid is een primaire wens die ons leven beheerst. We hebben er veel voor over zekerheid te verwerven en we willen er veel voor opgeven. Iets willen verkrijgen en daar iets anders voor opgeven, is niet de vorm van verzaking die tot bevrijding van lijden leidt.

Juiste motieven

De vorm van verzaking die wegleidt uit lijden, is een vorm van verzaking die door heel andere motieven wordt ingegeven.

Je hoeft niet Verlicht te zijn om te weten dat alles vergankelijk is, iedereen kan dat vanuit gewone algemene ervaringen onderschrijven. Je kunt aan dit besef van vergankelijkheid een positieve wending geven , bijvoorbeeld door te zeggen dat veranderlijkheid voor groei en evolutie zorgt. En als het iets onaangenaams betreft, kun je stellen dat je hierdoor de prettige dingen meer kunt waarderen.

Het probleem hierbij is dat we, ongeacht deze positieve interpretatie, de situatie afmeten aan onze eigen ervaringen, waardoor we het idee dat er in de kern van ons wezen iets onveranderlijks is, versterken. Ook als we denken dat er een 'ik' is dat iets doet of nalaat, versterken we dit idee. Daarom is ook verzaking die ervan uitgaat dat er een 'ik' is dat verzaakt, niet de vorm van verzaking die wegleidt uit lijden.

Voortgaan

De vorm van verzaking die bedoeld wordt, is de vorm van verzaking die beschreven kan worden als 'voortgaan'. Het bewustzijn, al tijdens de handeling, dat de handeling naar lijden kan leiden, dat het lijden zal aanhouden en terug zal komen, waardoor de handeling gestopt wordt en er verzaakt wordt: een stap dieper naar binnen.

Deze vorm van verzaking is een innerlijke daad, afgemeten aan de vraag of iets wel of niet bevorderlijk is voor de voortgang. Dit in tegenstelling tot verzaking van uiterlijke handelingen die een innerlijk conflict als gevolg hebben.

De kip en het ei

Het is belangrijk te beseffen dat verlangen en onvrede in een wederkerige relatie tot elkaar staan. Hierbij doet het er niet toe wat er het eerste was, het verlangen of de onvrede. Zolang we de kip (de zintuigen) voeden, zal er weer een ei (onvrede) kunnen komen. Om deze situatie te beeindigen, moeten we dus niet de onvrede aanpakken, maar het verlangen.

Gezag

Het is niet de bedoeling dat je wat ik hier schrijf zomaar gelooft. De Boeddha heeft ons aangespoord niets in blind vertrouwen aan te nemen. De Dhamma, de leer van de Boeddha, is een ervaringsweg. Je moet het proberen en zelf ervaren. Gewoon zelf naar binnen kijken en onder ogen zien hoe gemakkelijk een verlangen dat geblokkeerd wordt kan omslaan in een felle haat. Als je dat werkelijk durft te voelen, zul je tot de conclusie komen dat je beter af bent zonder die verlangens.

Zolang je je verlangens nog niet los kunt laten, kun je al heel veel doen door te beginnen de schadelijkste verlangens op te geven.

Spirituele urgentieverklaring

Wanneer je jezelf werkelijk wilt bevrijden van lijden, zul je dit ervaren als een spirituele urgentieverklaring. En deze spirituele urgentieverklaring is de onmiddelijk oorzaak van verzaking. Je kunt iemand die zich verzaking heeft eigen gemaakt herkennen als iemand die zich terugtrekt van dingen, iemand die op natuurlijke wijze afstand doet. Dit begint door minder voorkeuren te hebben en dat kan betrekking hebben op alles: voedsel, kleding, woning etc.

Resultaat

Het resultaat van de beoefening van verzaking is een toenemend gevoel van zekerheid. Die zekerheid ontstaat doordat je steeds minder in beslag genomen zult worden door de angst dingen kwijt te raken of dingen niet te krijgen. Je bent steeds minder bezig te bedenken wat je van anderen wilt. In plaats daarvan ontstaat de instelling anderen van dienst te willen zijn.
Hierbij zul je niet voortdurend vriendelijk glimlachend rondlopen, werkelijke hulpvaardigheid komt voort uit objectiviteit en omzichtigheid.

Voor meer volmaaktheden, zie mijn special: De tien volmaaktheden © 2007 - 2010 Judithm, gepubliceerd in Religie (Mens en Samenleving) op 13-11-2007, laatst gewijzigd op 20-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Judithm is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Westerse Boeddhisten Orde, Tibetaans Instituut, Levenskunst velelinkjes en Boekentips Boeddhisme.

Verwante artikelen

• De vierde volmaaktheid: panna of wijsheid: Het Boeddhisme maakt onderscheidt tussen twee typen geestestoestanden. De ene geestestoestand wordt samsara genoemd, de andere nirvana. Samsara is de geestestoestan…
• De achtste volmaaktheid: adhitthana of resoluut voornemen: De tien volmaaktheden, waartoe de volmaaktheid van resoluut voornemen behoort, ondersteunen en versterken elkaar. Met betrekking tot deze onderlinge…
• De eerste volmaaktheid: dana of vrijgevigheid: De Boeddha heeft tien volmaaktheden onderwezen, waarvan het de bedoeling is dat je naar het verwerven ervan streeft. Het streven hiernaar wordt door de Boeddha…
• De tiende volmaaktheid: oepekkha of gelijkmoedigheid: De tiende en laatste volmaaktheid die wij dienen te ontwikkelen is de volmaaktheid van gelijkmoedigheid. Wij dienen een evenwichtige geestestoestand te o…
• De tweede volmaaktheid: sila of moreel gedrag: De Boeddha heeft ons tien volmaaktheden onderwezen die wij dienen te ontwikkelen om onszelf te bevrijden van lijden. De tweede volmaaktheid is sila of moreel ge…

Bronnen en/of referenties

• De tien volmaaktheden. Acariya Dhammawiranatha
• Bereik je eerste miljoen. Bodo Schafer