Communicatietheorie

De communicatietheorie vindt haar basis in andere toeleveringsvakken, vakgebieden en theoriën, zoals sociologische stromingen (het functionalisme, fenomenologie, symbolisch interactionisme), psychologische stromingen (gestaltpsychologie, psychoanalyse, behaviourisme) en de humanistische psychologie, waarin de behoeftenpiramide van Maslow een belangrijke rol speelt. Daarnaast is er de sociale psychologie: het model van Rokeach is een veelgebruikt model

Sociologische stromingen

Bepaalde sociologische stromingen zijn van grote invloed geweest op de vorming van communicatietheorieën.

Het functionalisme
Functionalisme zoekt naar oorzaken en consequenties van gedrag. Het structureel functionalisme is van invloed geweest op het denken over organisaties. De organisatie is een organisch geheel, opgebouwd uit onderdelen en verbindingen, waarbij verandering van invloed is op de andere onderdelen.

Fenomenologie
De fenomenologie behandelt sociale processen en structuren als producten van zingeving. De zingeving varieert, afhankelijk van cultuur, situatie, generatie e omgevingsfactoren.

Symbolisch interactionisme
Het symbolisch interactionisme bestudeert de betekenisgeving aan sociale processen/verschijnselen door te kijken naar welke processen zich tussen mensen afspelen en hoe de relatie is tussen verschillende sociale patronen. Het menselijk handelen leidt tot bepaalde patronen/structuren.

Kritische sociologie
De kritische sociologie zoekt naar oplossingen voor problemen bij het (niet) functioneren van de maatschappij.

Psychologische stromingen

De communicatietheorie vindt haar oorsprong tevens in psychologische stromingen, zoals het behaviourisme, de psychoanalyse, gestaltpsychologie en de humanistische psychologie.

Behaviorisme of gedragsleer
De mens laat onder invloed van bepaalde condities en stimuli een bepaald gedrag zien. Gedrag kan aangeleerd of afgeleerd worden. Mensen kunnen dus worden gestuurd en beïnvloed.

Psychoanalyse
Freud is de grondlegger van de psychoanalyse. De mens is een irrationeel wezen. Er zijn voortdurende spanningen tussen het "ich", "es" een het "uber-ich". Psychologische drijfveren bepalen de daden van de mens.

Gestaltpsychologie
De mens neemt eerst gestalten waar en geeft daarna betekenis aan de onderdelen. Het totaal is medebepalend voor de betekenis van wat men waarneemt.

Humanistische psychologie

Antroposofische stroming
De antroposofische stroming vloeit voort uit de humanistische psychologie. De mens wordt gezien als “strevend naar het goede” en ontwikkelt zijn mogelijkheden zoveel mogelijk in de richtingen die het best bij hem passen.

Sociale psychologie

De sociale psychologie bestudeert de wisselwerking tussen individu en omgeving. Het attitudebegrip is belangrijk, omdat het wordt gebruikt om (communicatief) gedrag te voorspellen. Het model van Rokeach en van Fishbein en Ajzen zijn voor de communicatietheorie behandeld en worden in communicatiecampagnes gebruikt.

Model van Rokeach
Het “zelf” is nauw verbonden met values (waarden): terminal values en instrumental values. Terminalvalues zijn levensdoelstellingen, bijv. trouw, vriendschap. Instrumentele waarden zijn opvattingen over hoe deze doelstellingen kunnen worden bereikt.

Beide soorten waarden sturen het menselijk geedrag, dus ook het communicatieve gedrag. Rokeach onderscheid beliefs en attitudes. Belief: kennis Attitudes: “clusters” van beliefs. Gedrag is de uitkomst van waarden en attitudes. Als waarden veranderen, dan veranderen ook attitudes en gedrag.