De invloed van media op lucide dromen

Een lucide droom, ook wel een gecontroleerde droom genoemd, is een droom waarin de dromer zich er van bewust is dat hij of zij droomt. Een deel van de hersenen is wakker, en het ander deel niet. Onlangs is tussen lucide dromen en het spelen van games een verband gelegd. Echter, de vraag hierbij is in welke mate media invloed hebben.

Lucide dromen en games

Eerder onderzoek heeft aangetoond dat tijdens de REM-slaap verschillende proefpersonen kunnen laten weten dat zij een lucide droom hebben door bewuste oogbewegingen (geregistreerd door een elektro-oculogram) en onderarm spiercontracties (geregistreerd door een electromyogram) (Hearne, 1978; LaBerge, Nagel, Dement and Zarcone, 1981). Onlangs is tussen lucide dromen en het spelen van games een verband gelegd. De aanwezigheid van verscheidene elementen in games zijn aangetoond in lucide dromen. In beide is er sprake van controle en een bepaalde manier van observeren, in het eerste, tweede of derde perspectief. De media die vandaag de dag aanwezig is in huis biedt een continue toegang tot de virtuele wereld die, niet verassend, effect heeft op ons bewustzijn en in dit geval op het bewustzijn tijdens de slaap, de lucide dromen.

Elektronische media

Onder elektronische media verstaat men media welke digitaal te zien zijn en niet zijn gedrukt op papier. Voorbeelden hiervan zijn internet, televisie, computerprogramma's, sms en e-mail. In een studie van Jayne Gackenbach (2009) werd gefocust op de invloed van elektronische media op lucide dromen. Vragenlijsten werden de ochtend na de droom ingevuld om na te gaan of het gebruik van elektronische media van de dag daarvoor invloed zou hebben op de droom. Frequenties, tijdsduur, aantal games dat gespeeld werd, de leeftijd waarop voor het eerste games gespeeld werd en de gamegeschiedenis werden per proefpersoon bijgehouden. Ook was er een controlegroep met proefpersonen die geen games speelden. De vragenlijsten bevatten vragen betreffende helderheid, observeerder perspectief, derde persoon perspectief, controle over de droom, nachtmerries en de aanwezigheid van elektronische media in de droom. Uit verschillende condities van het experiment werden verschillende conclusies getrokken over de invloed van elektronische media. Zo werd uit de eerste conditie geconcludeerd dat alle vormen van elektronische media lucide dromen veroorzaakten. Ook werd er een positief verband gelegd tussen de game-geschiedenis en lucide dromen, vooral bij gebruik van interactieve media. Echter werd in de tweede conditie het kijken van een film negatief geassocieerd met luciditeit en controle in de dromen. In een andere conditie werd ontdekt dat de helderheid van de droom werd versterkt en de proefpersoon meer uit eerste perspectief droomde, naar mate zij meer gebruik maakten van elektronische media. Dat wil zeggen dat de dromer zelf de handelende persoon is in plaats van een observeerder. Over het algemeen werd geconcludeerd dat blootstelling aan virtuele realiteit door elektronische media geassocieerd mag worden met belangrijke droom variabelen, luciditeit en controle. De onderzoeker verwachtte dat alle soorten van elektronische media de zelfde invloed hebben. Een kanttekening bij dit onderzoek was dat er tweemaal zo veel vrouwelijke proefpersonen als mannelijke proefpersonen aan deelnamen. Ook werden er van de 890 uitgezonden vragenlijsten maar 195 gebruikt voor het onderzoek.

Trainingsprogramma's

Er zijn veel onderzoeken over trainingsprogramma’s of technieken om de frequentie van lucide dromen te vergroten. Eén daarvan is het onderzoek van Timo Paulsson en Adrian Parker (2006). Hierin werd het effect onderzocht van een techniek, genaamd Reflected Intention Technique, die speciaal ontworpen is om de frequentie van lucide dromen te vergroten. Deze techniek bevat vier stappen: '1. Plan de momenten waarop jezelf gaat afvragen of je droomt of niet', '2. Vraag jezelf af of je droomt', '3. Stel jezelf voor dat je droomt' en '4. Stel jezelf voor dat je doet wat je van plan bent te doen in je lucide droom'. Het aantal dromen en lucide dromen werden voor, tijdens en na een twee weken durende trainingsprogramma gemeten door middel van droomvragenlijsten en een droomdagboek. Een analyse van de resultaten liet een stijging in zowel het aantal dromen als het aantal lucide dromen zien. Echter heeft men niet onderzocht of door training de frequentie lucide dromen verlaagd kan worden. Kanttekeningen bij dit onderzoek waren de kleine steekproefgrootheid en de proefpersonen bias. Van de 31 proefpersonen vielen er 9 tijdens het onderzoek uit. Ook de duur van de training was kort, namelijk 2 weken. Er was geen controle groep. Een positief punt van het onderzoek was dat de proefpersonen zich tijdens het onderzoek in hun huiselijke omgeving bevonden en niet in laboratoria, zodat een mogelijke invloed hiervan uitgesloten kon worden.

Droomdagboek

Eerder onderzoek door Schredl (2002) werd in bovenstaand onderzoek besproken. Hieruit bleek dat het gebruik van een droomdagboek de frequentie waarmee de droom wordt herinnerd, vergroot. Hierdoor moet het droomdagboek zelf ook als een onafhankelijke variabele gezien worden. Dit voorstel werd door Paulson en Parker afgewezen omdat dit effect alleen van toepassing is op mensen die veel moeite hebben met het herinneren van dromen, welke niet in de huidige studie aanwezig waren.

Conclusie

Geconcludeerd kan worden dat elektronische media een redelijk grote invloed op lucide dromen hebben en dat men het aantal lucide dromen zelf kan verhogen door training. Echter, het is niet duidelijk of men het aantal lucide dromen ook kan verlagen door training. In vervolgstudies moet onderzocht worden of men door middel van training het aantal lucide dromen kan verlagen. Als dit het geval is, dan heeft men zelf meer invloed op lucide dromen dan media, omdat men het effect van media op lucide dromen zelf kan beïnvloeden. Het effect van media op lucide dromen wordt dan teniet gedaan door de eigen invloed op lucide dromen en zou dan mogelijk verwaarloosd kunnen worden.