InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Psychologie > DSM V: classificatie persoonlijkheidsstoornissen herziening?

DSM V: classificatie persoonlijkheidsstoornissen herziening?

DSM V: classificatie persoonlijkheidsstoornissen herziening? In de voorlopige versie van de vijfde editie van het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (afgekort DSM), het wereldwijd gehanteerde classificatiesysteem voor psychiatrische aandoeningen, staan ingrijpende veranderingen in de classificatie van persoonlijkheidsstoornissen. Er wordt flink gesnoeid in het aantal persoonlijkheidsstoornissen en de stoornissen worden nu meer gerepresenteerd in een dimensionaal in plaats van een categoriaal classificatiesysteem. Dat is althans het voorstel.

DSM V: classificatie persoonlijkheidsstoornissen herziening


Opmerking naar aanleiding van publicatie van de Nederlandse vertaling van de DSM-5 (april 2014)
De criteria voor de persoonlijkheidsstoornissen in deel II van de DSM-5 zijn ten opzichte van de stoornissen in de DSM-IV nièt gewijzigd. Wel zijn ten opzichte van de Nederlandse DSM-IV enkele stoornisnamen gewijzigd: de theatrale, de ontwijkende en de obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis zijn respectievelijk veranderd in de histrionische-, de vermijdende- en de dwangmatige-persoonlijkheidsstoornis. Uiteindelijk is dus de indeling van de DSM-IV behouden. De voorgestelde veranderingen bestonden uit een hybride dimensionaal-categoriaal model, welke in sectie 3 van de DSM is opgenomen. Dit model bestaat uit het bepalen van niveau van persoonlijkheidsfunctioneren en een systeem van persoonlijkheidstrekken om classificatie te verfijnen. Dit nieuwe model zal verder onderzocht moeten worden om te kunnen bepalen of dit systeem wellicht in een nieuwe editie van de DSM kan worden toegepast.¹ (Klik hier voor de DSM-5 criteria.)

De classificatie van persoonlijkheidsstoornissen in DSM-V: de belangrijkste veranderingen

In de nieuwste versie van de DSM-classificatie (DSM-V) wordt persoonlijkheidspathologie op een heel andere wijze beschreven en weergegeven. Er wordt een immense herconceptualisering van de persoonlijkheidspathologie voorgesteld met kernstoornissen in het functioneren van de persoonlijkheid, pathologische persoonlijkheidskenmerken, en prominente pathologische persoonlijkheidstypen. Een persoonlijkheidsstoornis wordt gediagnosticeerd als er sprake is van een ernstige of extreme kernstoornis en pathologische kenmerken en aan andere criteria zijn voldaan.

Op de website van de APA (American Psychiatric Association, de Amerikaanse vakvereniging van psychiaters), is de DSM-V in conceptvorm te raadplegen. IJs en weder dienende wordt de DSM-V in mei 2013 gepubliceerd. Er komen verschillende niveaus waarin de ernst van persoonlijkheidsproblemen wordt aangeduid. De persoonlijkheid wordt in de nieuwe conceptversie gekenschetst aan de hand van een aantal persoonlijkheidsdimensies.

Diagnostiek van persoonlijkheidspathologie zal in de nieuwe vorm (als die doorgang vindt), de volgende vier kernaspecten bevatten:
  • 5 verschillende niveaus van ernst van de persoonlijkheidspathologie.
  • 5 van elkaar te onderscheiden typen persoonlijkheidsstoornissen, die worden gedefinieerd aan de hand van kernaspecten van de persoonlijkheidsstoornis, en een set van:
  • 6 hogere persoonlijkheidstraits of -domeinen van persoonlijkheidstrekken, die weer 4-10 verschillende lagere persoonlijkheidsfacetten of persoonlijkheidstrekken omvatten. Zo zijn er in totaal 37 persoonlijkheidsfacetten om het disfunctioneren van de persoonlijkheid in kaart te brengen.
  • Een nieuwe algemene definitie van wat een persoonlijkheidsstoornis is, gebaseerd op ernstige of extreme tekorten in kernaspecten van het persoonlijkheidsfunctioneren en opvallende pathologische trekken.

Gewijzigde definitie van persoonlijkheidsstoornis

DSM-V stelt een andere definitie voor persoonlijkheidsstoornis voor, te weten:

Personality disorders represent the failure to develop a sense of self-identity and the capacity for interpersonal functioning that are adaptive in the context of the individual’s cultural norms and expectations.

De voorgestelde herziening suggereert dat persoonlijkheidspsychopathologie uitgaat van fundamentele stoornissen in het denken over zichzelf (het 'zelf' of de eigen identiteit) en de mogelijkheden en vaardigheden met betrekking tot interpersoonlijk functioneren (intermenselijke effectiviteit). Ten aanzien van de eigen identiteit kunnen we onder andere denken aan het vastleggen van duidelijke grenzen tussen ervaringen van zichzelf en anderen; de capaciteit tot zelfreflectie; de regulering van eigenwaarde en zelfrespect; een gevoel van autonomie; een reële zelfbeoordeling. Bij interpersoonlijk functioneren kan gedacht worden aan problemen met empathie, intimiteit, samenwerken met anderen, enzovoort. Mensen met een persoonlijkheidsstoornis zijn structureel niet in staat om de taken waar zij zich in het dagelijkse leven voor gesteld zien goed uit te voeren.

Vijf typen persoonlijkheidsstoornissen met specifieke kernaspecten

In plaats van de 10 persoonlijkheidsstoornissen uit DSM-IV², heeft DSM-V het systeem sterk vereenvoudigd door ze terug te brengen tot slechts vijf basistypen, die ook op een andere manier worden beschreven. Het gaat om de volgende vijf typen:
  • Antisocial/Psychopathic / het antisociale/psychopathische type;
  • Avoidant / het vermijdende type;
  • Borderline / het borderline type;
  • Obsessive-Compulsive / het obsessief compulsieve type;
  • Schizotypal / het schizotypische type.

Een korte beschrijving van deze vijf persoonlijkheidsstoornissen. Antisociale/psychopathische types zijn arrogant en egocentrisch, hebben een opgeblazen zelfgevoel en er is sprake van een diepgaand patroon van misbruik maken van andere mensen. Vermijdende types zijn geremd in het aangaan en onderhouden van relaties en contacten in verband met verlegenheid en de angst voor afwijzing. Borderline types vertonen affectlabiliteit, impulsiviteit, een chronisch gevoel van leegte en ze zijn bang voor afwijzing. Obsessief-compulsieve types zijn hypergefocused op details en zijn ze extreem koppig, rigide en moralistisch. Schizotypische types worden gekenmerkt door eigenaardige overtuigingen, merkwaardige gedachten en spraak, en zonderling gedrag.

In de nieuwe DSM 5 staat bij ieder basistype een beschrijvend gedeelte waarin de kernaspecten van de persoonlijkheidsstoornis in naar voren komen. Clinici beoordelen in hoeverre hun patientvoldoet aan de criteria op een schaal van 1 tot 5.
  • 5 = Zeer Goede Overeenkomst: de patiënt is een voorbeeld van dit type
  • 4 = Goede Overeenkomst: patiënt lijkt sterk dit type
  • 3 = Matige Overeenkomst: patiënt heeft opvallende kenmerken van dit type
  • 2 = Beperkte Overeenkomst: de patiënt heeft slechts enkele kenmerken van dit type
  • 1 = Geen Overeenkomst: de beschrijving is niet van toepassing

Zes hogere persoonlijkheidstraits en 37 persoonlijkheidsfacetten

Een andere belangrijke wijziging van het voorgestelde systeem voor persoonlijkheidsstoornissen is het gebruik van zes specifieke persoonlijkheidstraits of -domeinen, waardoor een fijnere analyse van de basistypes mogelijk is. Deze categorieën zijn gebaseerd op de alom gebruikte 'vijf-factor-model van persoonlijkheid', ook wel de 'Big Five' genoemd. De zes categorieën die in de conceptversie van DSM V worden onderscheiden zijn:
  1. negatieve affectiviteit of neuroticisme;
  2. introversie;
  3. antagonisme (vijandigheid, agressie);
  4. inhibitie (ontremming);
  5. compulsiviteit (dwangmatigheid); en
  6. Schizotypie.

Negatieve affectiviteit of neuroticisme
Het ervaren van een brede waaier van negatieve emoties (bv. angst, depressie, schuld / schaamte, zorgen, enz.) en de gedragsmatige en interpersoonlijke manifestaties van deze ervaringen.

Introversie
Vermijdt sociale activiteiten, variërend van intieme relaties tot contacten in het algemeen; beperkte affectieve ervaring en expressie; kan moeilijk genieten.

Antagonisme
Omvat verschillende uitingen van antipathie jegens anderen, en een daarmee gepaard gaand overdreven groot en opgeblazen gevoel van eigenwaarde.

Ontremming
Diverse manifestaties van gerichtheid op het hier-en-nu (en niet op het verleden of de toekomst), zodat het gedrag is gericht op momentane interne en externe stimuli. Eerdere ervaringen en mogelijke consequenties van hun gedrag nemen ze niet mee in hun afweging.

Compulsiviteit
De neiging om te denken en te handelen volgens een nauwkeurig omschreven en onveranderlijk ideaal, en de verwachting dat dit ideaal door iedereen moet worden gevolgd.

Schizotypie
Vertoont een reeks van vreemde of ongebruikelijke gedragingen en cognities (zowel perceptie als overtuigingen).

Bovengenoemde zes persoonlijkheidstraits vallen weer uiteen in een aantal kenmerken of eigenschappen. Zo kan bijvoorbeeld negatieve affectiviteit onderverdeeld worden in de volgende eigenschappen: emotionele labiliteit, angst, onderdanigheid, verlatingsangst, pessimisme, laag gevoel van eigenwaarde, schuld / schaamte, zelfbeschadiging, depressiviteit en achterdocht. In totaal zijn er 37 persoonlijkheidsfacetten om het disfunctioneren van de persoonlijkheid te beschrijven.

Een voorbeeld van persoonlijkheidsfacetten die passen bij een bepaalde basistype

Voor elk basistype persoonlijkheidsstoornis gelden een set van specifieke kenmerken of eigenschappen van bepaalde persoonlijkheidstraits (met een beknopte beschrijving), die op een vierpuntsschaal gescoord moeten worden. Een voorbeeld van de borderline-persoonlijkheidsstoornis (Borderline Personality Disorder) om dit te verduidelijken:

1. Negatieve affectiviteit: emotionele labiliteit
Heeft onstabiele emotionele ervaringen en stemmingswisselingen; emoties kunnen gemakkelijk opgewekt worden, zijn intens en/of staan niet in verhouding tot de gebeurtenissen en omstandigheden.

2. Negatieve affectiviteit: zelfbeschadiging
Heeft gedachten en vertoont gedragingen met betrekking tot zelfbeschadiging (bijv. opzettelijk snijden of branden) en zelfdoding, met inbegrip van zelfmoordgedachten, gebaren, uitingen en pogingen daartoe.

3. Negatieve affectiviteit: verlatingsangst
Angst voor afwijzing door en/of de angst verlaten te worden door belangrijke anderen; gevoel van onbehagen wanneer belangrijke anderen niet aanwezig of beschikbaar zijn.

4. Negatieve affectiviteit: angstgevoelens
Gevoelens van nervositeit, gespannenheid en/of het gevoel het niet meer te trekken; zorgen maken over nare ervaringen in het verleden nare ervaringen en over mogelijke toekomstige negatieve ervaringen; een gevoel van angst en onzekerheid.

5. Negatieve affectiviteit: laag zelfbeeld
Een laag zelfbeeld en weinig geloof in eigen kunnen; het gevoel dat men waardeloos of nutteloos is; een afkeer van of ontevreden zijn met zichzelf; de overtuiging hebben dat men niets kan of niets goed kan doen.

6. Negatieve affectiviteit : depressiviteit
vaak een neerslachtig gevoel hebben; ongelukkig / depressief / hopeloos voelen; kan zich moeilijk over zulke gevoelens heen zetten; de overtuiging dat men gewoon een somber en depressief persoon is.

7. Antagonisme: vijandigheid
Prikkelbaar, geagiteerd, opvliegend (een 'kort lontje'); onvriendelijk, onbeschoft, nors, of naar; reageert boos op kleine incidenten en lichte beledigingen.

8. Antagonisme: agressie
Wreed, gemeen of koud van hart zijn; verbaal, relationeel, of fysiek gewelddadig; het vernederen en kleineren van anderen; het willens en wetens geweld gebruiken tegen personen en voorwerpen; een actieve en open strijdlust of wraakzucht; het gebruik van dominantie en intimidatie om de controle over anderen te krijgen.

9. Ontremming: impulsiviteit
Gehoor geven aan momentane aandriften en impulsen; leven van dag tot dag zonder plan of een beschouwing van de resultaten; onvermogen tot plannen en vooruitzien; leert niet van ervaringen.

10. Schizotypie: neiging tot dissociatie
De neiging om verstoringen te ervaren in de stroom van bewuste ervaringen; de tijd verliezen (bijvoorbeeld niet meer weten hoe men ergens is gekomen); de omgeving als vreemd of onwerkelijk ervaren.

Noten:
  1. American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.
  2. DSM-IV vermeldt in totaal tien persoonlijkheidsstoornissen, die in drie clusters zijn onderverdeeld:
    • Cluster A (vreemd of excentriek gedrag): Paranoïde persoonlijkheidsstoornis; Schizoïde persoonlijkheidsstoornis; Schizotypische persoonlijkheidsstoornis.
    • Cluster B (theatraal, emotioneel of grillig gedrag): Anti-sociale persoonlijkheidsstoornis; Borderline-persoonlijkheidsstoornis; Theatrale persoonlijkheidsstoornis; Narcistische persoonlijkheidsstoornis.
    • Cluster C (gespannen of angstig gedrag): Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis; Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis; Obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis.

Lees verder

© 2010 - 2014 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
DSi Ware - Informatie over alle DSi WareSinds 3 april 2009 ligt de Nintendo DSi in de winkel. Het is de opvolger van de Nintendo DS lite en heeft een aantal ver…
Wii Winkelkanaal - Wii WareAl vanaf 20 mei 2008 kunnen we in Europa Wii Ware downloaden. Maar wat houd dit nou eigenlijk in? En is het nuttig?
Emotioneel en grillig: als persoonlijkheidsstoornissenEmotioneel en grillig: als persoonlijkheidsstoornissen10 tot 15 procent van de mensheid heeft last van persoonlijkheidsstoornissen. Lang niet elke persoonlijkheidsstoornis wo…
PersoonlijkheidsstoornissenPersoonlijkheidsstoornissenJe persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets ander…
Indeling van virussenVirussen worden op basis van hun structuur en functie ingedeeld in groepen. In dit artikel worden de klassificatie en no…
Bronnen en referenties
  • American Psychiatric Association. Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom Psychologie, 2014.
  • http://www.dsm5.org
  • http://www.psychologytoday.com

Reageer op het artikel "DSM V: classificatie persoonlijkheidsstoornissen herziening?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Sylvia vd Wetering, 04-07-2013 13:11 #1
Diagnose zoon klopte oppervlakkig, maar psychologen vroegen niets of het klopte. De verfijnde diagnose is noodzakelijk en vertrouwen in moeder instinct.als iets niet klopt in haar visie over diagnose… psychologen wijken dan niet af, in mijn ervaring. Wie moet er mu in de spiegel kijken? Schadelijk voor mensen dat soort stempels, als ik niet een zelfstandige denker was geweest, dan had ik mezelf waardeloos gevonden en een eind aan mijn leven gemaakt… alleen al door niet te vragen of het klopt in mijn visie of ik emotioneel afwezig was in mijn kind zijn leven… zeer schadelijk, als zoiets beschreven wordt, als je al onzeker bent in contact met je kind…

Infoteur: Tartuffel
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Psychologie
Special: DSM V
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 1
Schrijf mee!