Afweer: psychologie

Met psychologische afweer wordt bedoeld het wegdrukken van gevoelens, fantasieën of wensen. Bij projectie ziet de persoon niet wat hij of zij zelf voor een gedrag vertoont. Een regressie is een terugval op een vroegere fase in het leven. Bij verdringing worden bepaalde impulsen terug gedrongen.

Afweer

Met psychologische afweer wordt bedoeld het wegdrukken van gevoelens, fantasieën of wensen. Dit wegdrukken van bepaalde gevoelens gebeurt omdat zij als angstig of gevaarlijk worden beschouwd. Vaak gebeurt dit geheel onbewust. Echter is men zich er wel bewust van wat de gevolgen hiervan zijn. Vaak wordt het wegdrukken geuit in een neurotische symptoom. Denk hierbij aan smetvrees, een fobie of een dwanghandeling. De psychologische afweer biedt de mens de kans om met bepaalde gevoelens om te gaan. Nadeel van psychologische afweer is dat de mens een vervalsing heeft van het beeld van zichzelf of van zijn omgeving.

Projectie

Bij projectie is er sprake van een bepaald gedrag dat iemand vertoont, en dit projecteert op een ander persoon. Bij projectie ziet de persoon niet wat hij of zij zelf voor een gedrag vertoont, maar ziet dit wel in een ander persoon. Een voorbeeld hiervan is boosheid. Iemand kampt met grote woede of wraakgevoelens maar ziet dit niet in zichzelf Wel meent deze persoon in anderen te zien dat deze boos zijn of wraakgevoelens koesteren. Projectie is iets wat vaker voorkomt dan men denkt. Ook in de opvoeding komt dit vaker voor: ouders willen hun kind sturen en verbeteren in gedrag, dat zij zelf ook vertonen maar niet zien.

Regressie

Een regressie is een terugval op een vroegere fase in het leven, met name in de ontwikkeling. Een bekend voorbeeld is het opnieuw onzindelijk worden van een kind dat al zindelijk was. Vaak uit zich dit in bedplassen, maar ook onzindelijkheid overdag komt voor. Vaak is dit een vraag om aandacht, bijvoorbeeld na de geboorte van een broertje of zusje. Het kind weet onbewust dat het in de periode van onzindelijkheid meer aandacht kreeg. Door het opnieuw onzindelijk worden, hoopt het kind op meer aandacht. Ook negatieve aandacht wordt door het kind als positief ervaren. Er kan ook regressie optreden bij bijvoorbeeld dementie, die veel problematischer verloopt en slecht te behandelen is.

Verdringing

Bij verdringing worden bepaalde impulsen terug gedrongen. Vaak is dit onbewust. Denk hierbij aan agressie: bij het verdringen hiervan is een persoon nagenoeg nooit boos. Soms gebeurt het tegenovergestelde, dit heet overdekking door het tegendeel: Iemand die agressief zou moeten zijn, wordt dan juist overmatig bezorgd om een persoon. Verdringing gebeurt omdat men bang is voor bepaalde gevoelens, in dit geval de agressie.

Verschuiving

Bij verschuiving is er vaak boosheid op een bepaald persoon maar dit wordt niet geuit. Bij thuiskomst kan deze woede zich openbreken tegenover de kinderen of de partner. Verschuiving ziet men veelal wanneer iemand boos is tegenover een collega of tegenover iemand waarbij hij of zijn niet de boosheid wil tonen.

Loochening

Bij loochening word een bepaalde situatie ontkent. Een voorbeeld is iemand met een ernstige ziekte, zoals bijvoorbeeld kanker. Deze persoon ontkent dan de ziekte en doet het af als een klein iets zoals een ontsteking. Op deze manier hoeft deze persoon niet na te denken over zijn of haar ziekte en de gevolgen ervan, en hoeft er dan ook geen angst voor te hebben.