Nieuwe groep jongere zeer actieve veelplegers criminaliteit

Er is een nieuwe groep van jonge, zeer actieve veelplegers die steeds vaker met politie in aanraking komt, terwijl de recidive van zeer actieve veelplegers in de periode 2002-2008 juist flink gedaald is, aldus Jessica van Mantgem in Secondant, het tijdschrift van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid van december 2009.* De ISD-maatregel en de gerichte aanpak van politie en justitie lijken haar vruchten af te werpen, terwijl tegelijk het aantal jongere veelplegers groeit.

Nieuwe groep jongere zeer actieve veelplegers criminaliteit

• De aanpak van stelselmatige daders of veelplegers heeft prioriteit
• De ISD-maatregel
• Cijfers over veelplegers gedurende 2002-2008
• Conclusie

De aanpak van stelselmatige daders of veelplegers heeft prioriteit

In het kader van het veiligheidsprogramma 'Naar een veiliger samenleving' van 16 oktober 2002 is de aanpak van stelselmatige daders of veelplegers als speerpunt benoemt. Veelplegers zijn een beperkte groep daders die voor een onevenredig groot deel van de criminaliteit in ons land verantwoordelijk zijn. De groep stelselmatige daders, de meer- en veelplegers neemt circa 60% van de totale criminaliteit voor hun rekening. Het toenmalige kabinet pleitte voor een aantal maatregelen teneinde de recidive te reduceren en de resocialisatie te bevorderen. De ISD-maatregel is daar een voorbeeld van.

De ISD-maatregel

De ISD-maatregel is een nieuwe wettelijke regeling die per 1 oktober 2004 van kracht is. ISD is de maatregel tot plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders. Met dit instrument kunnen stelselmatige plegers van misdrijven effectiever worden aangepakt. De strafrechter heeft de mogelijkheid om deze daders gedurende langere tijd, maximaal twee jaar, te laten opsluiten. Het is vooral gericht op de aanpak van de zeer actieve veelplegers. Bij stelselmatige plegers gaat het vaak om relatief lichte vergrijpen, die doorgaans leidt tot een korte vrijheidsstraf. Door de grote frequentie en doordat ze persisteren in crimineel gedrag, zorgt deze groep voor veel overlast. Dit brengt maatschappelijk onrust teweeg, waardoor burgers zich onveilig voelen.

De maatregel is bedoeld voor de zeer actieve veelplegers. Deze groep wordt geschat op zo'n 5.000 tot 6.000 personen en zijn te verdelen in verslaafde en niet-verslaafde veelplegers. Voor beide groepen geldt dat ze in het kader van de ISD-maatregel geplaatst kunnen worden in een klinische behandelsetting, als de problematiek daar aanleiding toe geeft. Plaatsing in een 24-uurs instelling voor maatschappelijke opvang, ambulante behandeling, maatschappelijke begeleiding en gedragsinterventies behoren ook tot de mogelijkheden. Het is dus niet zo dat ze twee naar de muur van hun cel zitten te staren. Begeleiding en behandeling beginnen zo mogelijk binnen de muren van de gevangenis en zal in die twee jaar buiten de gevangenispoort worden voortgezet in een instelling.

Cijfers over veelplegers gedurende 2002-2008

Gedurende de jaren 2002-2008 is het aantal zeer actieve veelplegers - voor wie de ISD-maatregel in het leven is geroepen - flink gedaald. Aangezien het aantal overige aangehouden verdachten wel toenam in deze periode, is het niet waarschijnlijk dat een afgenomen pakkkans een verklaring biedt voor deze daling. De verklaring moet waarschijnlijk worden gezocht in alle maatregelen die genomen zijn ten aanzien van de groep, waaronder de genoemde ISD-maatregel. Dit houdt ze sowieso van de straat.

Het aantal zeer actieve veelplegers mag dan zijn afgenomen, het is opvallend dat er binnen deze populatie een jonge subgroep is die substantieel toeneemt. Jessica van Mantgem heeft geconstateerd dat de meest voorkomende leeftijd bij de groep zeer actieve veelplegers verschoof van 33 naar 21 jaar. Voorts blijkt dat het percentage vrouwen onder jongere verdachten lijkt toe te nemen, terwijl het aantal vrouwen onder de jongere veelplegers juist lager is van bij de oudere veelplegers.

Van de zeer actieve veelplegers die in 2002 zijn aangehouden, waren 59% verslaafd. In de leeftijdscategorie 18-24 jaar was het aantal verslaafden bijna 18%. Dit aantal is in 2008 afgenomen naar 5%. Van de zeer actieve veelplegers is het aandeel autochtone verdachten 46% (bij de overige verdachtenpopulatie ligt dat op 58%). Het aandeel Marokkanen is onder jongere veelplegers relatief groot: 25%. Dat was in 2002 ook het geval. Het aandeel Turkse en Marokkaanse verdachten onder de gehele veelplegers-populatie neemt toe. Het aantal autochtonen nam af. Jongere zeer actieve veelplegers maken zich vaker schuldig aan vernielingen en geweldsmisdrijven. De gemiddelde recidive van de zeer actieve veelpleger is gedaald.

Conclusie

Het aantal zeer actieve veelplegers onder de verdachten is in de periode 2002-2008 afgenomen. Ook is de gemiddelde recidive van deze groep gedaald. Dat zijn verheugende cijfers. De nieuwe aanpak van deze groep waar de ISD-maatregel ook onder te scharen is, lijkt geen boter aan de galg gesmeerd te zijn.

Er is door Jessica van Mantgem wel een nieuwe groep of nieuwe generatie van jonge zeer actieve veelplegers die steeds vaker met politie in aanraking komt vastgesteld. De groep is minder vaak verslaafd, vaker van allochtone afkomst, zelden vrouw en ze maken zich relatief vaker schuldig aan geweldsmisdrijven.

Noot
(*) Secondant #6, Tijdschrift van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, december 2009, 23e jaargang.

Lees verder

• 'Sociale netwerken en jeugdcriminaliteit' - een samenvatting
• De tien meest gezochte criminelen van Nederland
• Meisjes die seksuele delicten (zedendelicten) plegen
• Groepszedendelinquenten: groepsverkrachtingen, zedendelicten
• Antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) en psychopathie