Adolescentie: Seksualiteit en gezinssituatie

Adolescentie, ook wel pubertijd genoemd, is de meest complexe ontwikkelingsfase in het leven van een kind. Tal van problemen, waaronder depressie, steken met name in deze fase de kop op. Het is een emotionele achtbaan waarin adolescenten, onder invloed van biologische en situationele processen, voortdurend gevangen zijn tussen een lach en een traan. Binnen dit stuk zal depressie aan de hand van twee factoren, seksuele oriëntatie en gezinssituatie, besproken worden.

Seksuele oriëntatie

Gedurende de adolescentie ontwikkelt de adolescent zowel fysiologische als psychologische seksuele kenmerken. Er vormt zich niet alleen een volwassen lichaam, maar tevens worden adolescenten geconfronteerd met seksuele gevoelens en verlangens. De seksuele oriëntatie van jongeren is sterk gebonden aan de tolerantie van de sociale context waarin zij verkeren, waarbij met name in traditionele en restrictieve culturen het gevaar van sociale rejectie op de loer ligt. Homoseksuele adolescenten worden geconfronteerd met een dilemma, waarbij de keuze ligt tussen de eigen en een geconstrueerde heteroseksuele identiteit. Gepest worden kan consequenties hebben voor de zelfwaardering van homoseksuele adolescenten, maar het ontkennen van de eigen seksuele identiteit kan hen in een nog dieper isolement brengen. Dit isolement vormt een grote risicofactor voor het onstaan van een depressie. Dat de gevolgen hiervan catastrofaal kunnen zijn blijkt wel uit het schrikbarend hoge aantal zelfmoordpoging onder homoseksuelen. Echter, homoseksuele adolescenten die er succesvol in slagen voor hun seksuele oriëntatie uit te komen zijn bevrijd van hun innerlijke strijd, waardoor zij zich andermaal op andere aspecten van psychologische groei kunnen richten. Helaas geldt in veel landen nog een taboe met betrekking tot homoseksualiteit, waardoor het uit de kast komen voor velen een struikelblok vormt.

Gezinssituatie

In tegenstelling tot volwassenen staan adolescenten bloot aan tal van nieuwe ervaringen en minstens zoveel dilemma's. Om een weg te vinden binnen dit oerwoud aan mogelijkheden is een sociaal netwerk van vitaal belang en wellicht de belangrijkste factor in dit opzicht heeft betrekking op de gezinssamenstelling. Zo kunnen kinderen die opgroeien in éénoudergezinnen zonder de inbreng van een vader of moeder, die hen normen en waarden bijbrengt, in anti-sociaal gedrag vervallen. Dit is zeker het geval wanneer één van de kinderen met een psychische stoornis kampt, zoals autisme, omdat het dan onmogelijk is de aandacht gelijk over de kinderen te verdelen. Het andere kind kan hierdoor in een sociaal isolement geraken, waar het met name tijdens de adolescentie, met de ontwikkeling van vriendschappen, last van kan krijgen. Dit betekent echter niet dat ouders onder welke omstandigheden dan ook bij elkaar zouden moeten blijven. Integendeel, adolescenten die leven tussen twee alsmaar aanwakkerende vuren kunnen deviant en agressief gedrag ontwikkelen. Het mag echter duidelijk zijn dat de gezinssamenstelling een cruciale rol kan spelen in de ontwikkeling van het gedrag van de adolescent, hetgeen kan resulteren in een lagere zelfbeheersing en -waardering, twee risicofactoren die kunnen leidden tot een uiteindelijke depressie.

Conclusie

Waardering is voor adolescenten van vitaal belang. Problematiek omtrent de eigen seksuele oriëntatie of met betrekking tot de gezinssamenstelling kan ten koste gaan van de zelfwaardering van adolescenten. Ongunstige sociale omstandigheden kunnen de ontwikkeling van de adolescent immers dusdanig verstoren dat het in een sociaal isolement geraakt, hetgeen kan resulteren in een uiteindelijke depressie.