Profiel: de Seriemoordenaar

In dit artikel wordt beschreven welke kenmerken en achtergronden vaak aanwezig zijn bij een seriemoordenaar. Iedereen heeft weleens van de term seriemoordenaar gehoord en komt deze regelmatig tegen in films, politieseries en documentaires op televisie. Een vraag die men hierbij kan stellen is: Hoe komt iemand zo ver dat hij het leven van iemand kan afnemen. Deze vraag wordt hier behandeld door in te gaan op de resultaten van verschillende onderzoeken.

Definitie seriemoordenaar

Om verder op het onderwerp in te gaan is het belangrijk de definitie van een seriemoordenaar te weten. Deze wordt omschreven als: 'Iemand die drie of meer moorden pleegt op verschillende locaties in een periode van meer dan dertig dagen met een significante cooling-off periode'. Wanneer er geen sprake is van een cooling-off periode wordt de persoon een 'spree'-moordenaar genoemd. Het Engelse woord 'spree' verwijst naar reeks. Wanneer iemand meer dan drie moorden pleegt op één locatie wordt deze persoon een massamoordenaar genoemd.

Type seriemoordenaar

Er zijn twee typen seriemoordenaars beschreven in de literatuur. Beiden zullen hier aan de hand van kenmerken beschreven worden. De informatie in de rest van het artikel heeft vooral betrekking op het georganiseerde type.

Georganiseerde type

• Gaat gepland en georganiseerd bezig
• Kiest een vreemde uit als slachtoffer
• Personaliseert zijn slachtoffer (maakt contact)
• Plaats van delict opgeruimd (geen/weinig sporen)
• Hoge intelligentie van dader
• Enige sociale competentie bij dader

Gedesorganiseerde type

• Spontaan en zonder planning
• Willekeurig slachtoffer (impulsief)
• Depersonaliseert zijn slachtoffer (maakt geen contact)
• Slordige plaats van delict (dader wordt sneller opgepakt)
• Lage tot gemiddelde intelligentie
• Sociaal incompetent (niet volwassen)

Motieven bij de dader

Er zijn verschillende motieven die een dader kan hebben. In sommige gevallen zijn de beweegredenen geld of middelen (drugs) of een persoonlijke reden (boosheid of angst jegens het slachtoffer). In deze gevallen past de dader niet in het profiel van een seriemoordenaar, deze doodt namelijk voor het 'doden' zelf. Het gaat bij de seriemoordenaar dus om een 'kick' of een seksueel motief. Dit kenmerk onderscheidt naast de eerder genoemde definitie de seriemoordenaar van een persoon die iemand om een specifieke reden heeft gedoodt.

Psychische stoornissen

Een persoon die binnen het profiel seriemoordenaar past valt vaak binnen de diagnose 'antisociale persoonlijkheidsstoornis' en 'psychopathie'. Het is belangrijk deze twee duidelijk te onderscheiden. Iemand die aan een antisociale persoonlijkheidsstoornis leidt hoeft niet persé een psychopaat te zijn, maar een psychopaat heeft altijd een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP). Hieronder zal ik de DSM (diagnostisch instrument in de psychiatrie) beschrijving van de ASP geven en een definitie van psychopathie.

Antisociale persoonlijkheidsstoornis

• Onvermogen tot conformeren
• Oneerlijkheid
• Impulsiviteit
• Prikkelbaarheid, agressiviteit
• Roekeloos negeren veiligheid voor zichzelf of anderen
• Constante onverantwoordelijkheid
• Ontbreken van gevoelens van spijt

Definitie psychopathie
"remorseless predators who use charm, intimidation and, if necessary, impulsive and cold-blooded violence to attain their ends’’ (Hare, 1996).

• Gebruik van charme, intimidatie
• Gewetenloosheid, geen empathie
• Gebruik van geweld

Profiel seriemoordenaar

Het profiel beschijft een gemiddelde, dus er zullen altijd uitzonderingen zijn op deze kenmerken. Deze kenmerken zijn gevonden middels onderzoek bij seriemoordenaars.

• Blanke man
• Twintiger of dertiger
• Lage of gemiddelde Sociaal-Economische Status (inkomen, opleiding)
• Geschiedenis van misbruik of verwaarlozing als kind
• Psychopathisch
• Kameleon (past zich makkelijk en onopvallend aan, aan zijn omgeving)

Achtergrond

Uit onderzoek blijkt dat veel seriemoordenaars een gelijke achtergrond hebben. Hieronder worden enkele overeenkomsten uit de kindertijd en opvoeding beschreven die veel voorkomend zijn.

• Vreemd, anders als kind
• Brandstichting, dierenmishandeling en bedplassen
• Misbruik, trauma, onveilige hechting, verlating
• Antisociaal gedrag
• Onnatuurlijke relatie met moeder (seksueel, sadistisch)

Afwijking in hersenen

Een eenduidige oorzaak voor het ontwikkelen van de kenmerken van een seriemoordenaar zijn er nog niet gevonden. Wel zijn er een aantal biologische kenmerken die getroffen zijn bij seriemoordenaars.

• Kleinere amygdala (emotiegebied van de hersenen). De personen met psychopathie lijken minder te reageren op emotionele reacties bij anderen en leren ook niet of minder van straffen.
• Afwijking bij de prefrontale cortex, deze is belangrijk voor het onderdrukken van impulsiviteit en het nadenken over gevolgen van gedrag.

© 2008 - 2010 Oosterink, gepubliceerd in Psychologie (Mens en Samenleving) op 24-06-2008, laatst gewijzigd op 25-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Oosterink is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Persoonlijkheidsstoornissen: Je persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets anders dan je identiteit. Je identiteit is namelijk het subject…
• Alcoholverslaving en comorbiditeit: Een alcolholverslaving an sich is een heftig fenomeen met verstrekkende gevolgen voor het sociale, persoonlijke en zakelijke leven. Helaas blijkt een groot aantal alcoholv…
• Kinderpsychiatrie: antisociale gedragsstoornis: Een stoornis die veel wordt gezien bij oudere kinderen en adolescenten is de antisociale gedragsstoornis. In het Engels wordt deze stoornis Conduct Disorder ge…
• Psychopathie en de Hare checklist (PCL-R): Bij het woord psychopaat denken we meestal aan de kille moordenaar die zijn slachtoffer met zichtbaar plezier op een gruwelijke manier om het leven brengt. Niets is…
• Medicamenteuze behandeling van persoonlijkheidsstoornissen: Gedurende lange tijd overheerste de puur psychologische benadering van persoonlijkheidsstoornissen. Tegenwoordig wordt er gebruik gemaakt van het b…

Bronnen en/of referenties

• LaBroda, R. T. (2007). Etiology of the Psychopathic Serial Killer: An Analysis of Antisocial Personality Disorder,Psychopathy, and Serial Killer Personality and Crime Scene Characteristics. Brief treatment and crisis intervention, 7, 151-160.
• Knight, Z. G. (2006). Some thoughts on the Psychological roots of the behavior of Serial Killers as Narcissists: An Object Relations Perspective. Social Behavior and Personality, 34, 1189-1206.
• Molen, H. T. van der, Perreijn, S. & Hout, M. A. van den (1997). Klinische psychologie: Theorieën en psychopathologie. Groningen, Nederland: Wolters-Noordhoff.