Overzicht van de bipolaire stoornis

In dit artikel zal de bipolaire stoornis worden beschreven aan de hand van de belangrijkste kenmerken en achtergronden. De bipolaire stoornis stond voorheen bekend als de manische depressie.

Depressieve periode

De bipolaire stoornis is een stemmingsstoornis waarbij de persoon afwisselend periodes van depressie en manie ervaart. Depressie verwijst naar een neerslachtige stemming, waarbij de persoon sombere gedachten heeft en een negatief affect ervaart.
De kenmerken die aanwezig kunnen zijn bij de persoon tijdens deze periode zijn:

• afname of toename van eetlust
• slaapproblemen
• weinig energie
• negatieve zelfwaarde
• moeite met aandacht en het maken van keuzes
• gevoelens van hopeloosheid.

Minstens twee van deze kenmerken moeten aanwezig zijn voor een diagnose.

Manische periode

Indien bovenstaande klachten op zichzelf staan is er sprake van een depressieve stoornis, maar wanneer er daarnaast minstens éénmaal een manische periode is geweest spreken we van de bipolaire stoornis. Bij een manische periode is er sprake van een abnormaal patroon van een hoog actieve of prikkelbare stemming. Deze kenmerkt zich door een

• overschatting van eigenwaarde
• verminderde slaapbehoefte
• toegenomen spraak
• snelle stroom van gedachten
• snelle afleiding
• toegenomen doelgerichte activiteiten
• het ondernemen van plezierige activiteiten waarbij de risico’s hoog zijn.

Het laatste kenmerk verwijst naar bijvoorbeeld een koopdrift of onveilig seksueel gedrag. Voor de diagnose bipolaire stoornis moet naast een periode van depressie een manische periode aanwezig zijn geweest waarbij minstens drie van de bovenstaande kenmerken aanwezig was.

Gedragskenmerken

Tijdens de depressieve periode ervaart de persoon weinig plezier aan activiteiten. Dit leidt vaak tot afname van de activiteit, zowel op sociaal als op werkgebied. Dit zorgt ervoor dat hun leven weinig invulling heeft. Deze verminderde structuur maakt dat veel personen met een depressie vast blijven zitten in een vicieuze cirkel.

Bij de manische periode verandert de persoon eigenlijk in de tegengestelde richting. Waar tijdens de depressie de activiteiten die de persoon onderneemt verminderen, nemen deze tijdens de manische periode juist toe. Deze twee tegenpolen in het gedrag tijdens verschillende periodes verklaart ook de naam van de stoornis, bipolair.

Tijdens de manie overschat de persoon vaak het eigen kunnen. Meestal kenmerkt dit zich door vele creatieve ideeën wat in het begin van de manie soms laat tot werkelijk succes. Toch blijkt vaak de persoon zichzelf in risicovolle situaties te brengen wanneer hij of zij geld investeert of uitgeeft dat tot schulden leidt. Deze overactieve periode eindigt vaak met een terugval in een depressie.

Achtergronden

Meerdere onderzoeken naar het ontstaan van de bipolaire stoornis hebben zich gericht op de ervaringen in de kindertijd. Een hypothese is de ‘harsh environment hypothesis’. Deze beschrijft dat kinderen met meer stressvolle gebeurtenissen in hun jeugd een verhoogde kans hebben op een bipolaire stoornis. Het onderzoek van Grandin en anderen (2007) heeft aangetoond dat volwassenen met een bipolaire stoornis gemiddeld genomen meer stressvolle gebeurtenissen in hun kindertijd rapporteerden. Deze bevindingen steunen de ‘harsh environment hypothesis’.