Culturele variatie in de motieven van personen met anorexia

In dit artikel worden de verschillen benadrukt in achtergronden van personen met anorexia nervosa in verschillende culturen. Anorexia is een veel besproken psychische stoornis en is vaak het onderwerp in documentaires op televisie. Het beeld dat is ontstaan is dat anorexia volledig ontstaat door de media, die jonge meisjes oplegt dat dun zijn het ideaal is. Dit artikel wil een meer genuanceerd beeld van de ontstaansreden van de stoornis bieden.

De wijze waarop psychische problemen geuit wordt door een persoon en herkend wordt door zijn of haar omgeving kan in sterke mate verschillen per cultuur. Dit roept vragen op voor het diagnosticeren van cliënten en het opstellen van diagnostische criteria voor psychische stoornissen. Er zijn variaties in het voorkomen van psychische problemen in verschillende landen. Sommige psychische stoornissen worden erkend als verbonden aan een specifieke cultuur. Deze worden cultuurgebonden stoornissen of syndromen genoemd.

Anorexia

Anorexia Nervosa is een eetstoornis, die vaak wordt beschreven als een cultuurgebonden stoornis. De persoon die aan anorexia lijdt vermagerd extreem door niet tot nauwelijks te eten en overmatig te bewegen. Er zijn twee typen anorexia nervosa: Het purgerende type, de persoon met deze variant van de stoornis probeert het voedsel dat gegeten is kwijt te raken door te braken en door het gebruik van laxeermiddelen. Daarnaast hebben deze personen op sommige momenten last van eetbuien. Personen met het beperkende type van anorexia hebben geen last van eetbuien, en zullen hierdoor ook minder of niet opzettelijk braken of laxeermiddelen gebruiken. Anorexia is het meest voorkomend onder vrouwen, voornamelijk in de adolescentiefase en de vroege volwassenheid.

Anorexia Nervosa wordt gezien als verbonden met de westerse cultuur, omdat in deze landen slankheid als schoonheidsideaal wordt gezien. Dit verklaart echter niet waarom er in niet westerse culturen, waar slankheid niet als ideaal wordt gezien, ook personen lijden aan anorexia. In dit artikel wordt beschreven welke motieven er gegeven worden voor het weigeren van eten en wordt gekeken naar de culturele variatie in de motieven.

Slankheidsideaal

In de ontwikkelde theorieën over anorexia nervosa wordt het slankheidsideaal vaak een verklaring voor het ontstaan van de stoornis genoemd. In de socioculturele verklaring wordt het verband gelegd tussen het ontstaan van een eetstoornis door het streven naar een lager gewicht en het ideaal beeld van de slanke vrouw die in de media wordt geportretteerd. Deze theorie lijkt deels aannemelijk, want anorexia is gegroeid sinds de jaren ’70 wanneer diëten en slankheid steeds meer idealistische normen werden in de westerse maatschappij. De socioculturele verklaring geeft alleen geen motief voor het voorkomen van anorexia in niet-westerse landen. Daarnaast is het zo dat van de personen die willen afslanken door te lijnen en te diëten slechts negen procent een eetstoornis ontwikkelt, waardoor het onmogelijk is dat het streven naar het slankheidsideaal de enige verklaring is.

De angst om aan te komen is het diagnostische criteria van anorexia die vaak wordt geassocieerd met het westerse slankheidsideaal, maar uit onderzoek blijkt dat in niet-westerse landen deze criteria ook voorkomt in de absentie van een culturele norm dat slankheid en schoonheid samengaan. Daarnaast is er een groot percentage van personen met de stoornis in westerse en niet-westerse landen die niet voldoen aan dit criteria. Deze gegevens bevestigen dat anorexia niet een westers cultuurverbonden syndroom is en de motieven van de persoon voor het weigeren van eten niet altijd gepaard gaan met een angst om dik te worden of het streven naar een ideaalbeeld. Dit geeft tevens aan dat personen met de stoornis andere motieven kunnen hebben voor de weigering van eten.

Motieven

Het motief dat personen met anorexia in China vaak geven voor het weigeren van eten zijn somatische klachten, zoals buikpijn en het missen van eetlust. In de Chinese cultuur is het dualistisch model van Descartes waarin lichaam en geest gescheiden zijn niet erkend. Psychische problemen zoals wij die in het westen ervaren worden in de Chinese cultuur eerder toegeschreven aan lichamelijke problemen. Het schoonheidsideaal zal hierin ook geen sterke invloed hebben, want in China wordt over het algemeen een voller figuur gezien als gezond en welvarend.

Een ander motief dat in Aziatische culturen naar voren kwam is het ervaren van controle. Het weigeren van eten geeft controle over het eigen gewicht en dit werd door personen ervaren als het meer controle hebben over het eigen leven. Dit motief komt juist sterk naar voren wanneer de persoon in zijn eigen leven juist weinig controle ervaart. Deze reden hoeft niet alleen betrekking hebben op Aziatische culturen, maar kan ook bij westerse personen met anorexia een reden zijn voor het streven naar een laag gewicht.

Conclusie

In dit artikel zijn verschillende motieven en verklaringen voor het ontstaan en voortduren van anorexia. Een belangrijk gegeven is dat de stoornis niet verbonden is aan de westerse wereld, maar universeel optreedt zijnde met de nadruk op andere criteria. Hierbij moet wel worden toegevoegd dat in westerse landen anorexia vaker voorkomt en dat de stoornis onder vrouwen sterk is gegroeid sinds slankheid als schoonheidsideaal in de media werd gepresenteerd. De genoemde motieven voor het weigeren van eten zijn het ervaren van lichamelijke klachten en het verkrijgen van controle over het eigen leven. Deze motieven zijn gevonden in gevalsstudies in Aziatische culturen, maar zullen ook in de westerse cultuur ten grondslag kunnen liggen aan het ontstaan van anorexia. Verder onderzoek zal nog moeten uitwijzen welke motieven universeel zijn en welke motieven meer cultureel afhankelijk. Een dergelijk onderzoek zal kunnen bijdragen aan meer universele diagnostische criteria voor diagnostische instrumenten zoals de DSM. © 2008 - 2010 Oosterink, gepubliceerd in Psychologie (Mens en Samenleving) op 13-06-2008, laatst gewijzigd op 08-07-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Oosterink is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De culturele invloed op psychische problemen: In dit artikel worden de factoren besproken die invloed hebben op culturele verschillen in het ontstaan en het omgaan met psychische stoornissen. Het doel van di…
• Psychiatrische visies: De psychiatrie kent 3 visies over hoe een psychiatrische stoornis te verklaren is; de biologische-, psychologische- en sociale verklaringen.
• Positieve psychologie: Geluk? Wanneer ben je nu precies gelukkig? Komt dit door wat je meemaakt, wat je voelt, hoe je denkt of wat je bezit? Dit artikel gaat over de wetenschappelijke ideeën over geluk.
• De verschillende soorten eetstoornissen: Eetstoornissen zijn psychische ziekten die leiden tot abnormale eetpatronen die een negatief effect hebben op de gezondheid. Er zijn verschillende soorten eetstoornis…
• Wat doet een psychiater?: Een psychiater behandelt mensen die psychische stoornissen of andere problemen hebben. Voorbeelden hiervan zijn stemmingsstoornissen (depressies), persoonlijkheidsstoornissen en psy…

Bronnen en/of referenties

• Gray, P. (2007). Psychology. New York, NY: Worth Publishers.
• Molen, H. T. van der, Perreijn, S. & Hout, M. A. van den (1997) Klinische Psychologie: Theorieën en psychopathologie. Groningen, Nederland: Wolters-Noordhoff.
• Oudenhoven, J. P. van (2002). Cross-culturele psychologie. Bussum, Nederland: Coutinho.
• Simpson, K. J. (2002). Anorexia nervosa and culture. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 9, 65-71.