Politiek voor dummies: Gemeente, Provincie en Europese Unie

Naast een landelijk bestuur kennen we ook een provinciaal en gemeentelijk bestuur, deze worden hier samen met de Europese Unie besproken.

Provincie

De belangrijkste taken van de provincie liggen op de terreinen van ruimtelijke ordening en milieu. De provincie maakt streekplannen om deze beleidsterreinen op uit te werken. Met het opstellen van de streekplannen moet de provincie rekening houden met het rijksbeleid. In voorkomende gevallen kan het Rijk de provincie dwingen een streekplan te herzien: het Rijk geeft dan een aanwijzing. Als de rijksoverheid besluit dat in een bepaald gebied bijvoorbeeld woningen moeten worden gebouwd, of een auto- of spoorweg moet worden aangelegd, moet de provincie zich bij dit besluit neerleggen. Eens in de 4 jaar worden er rechtstreekse provinciale verkiezingen gehouden. De gekozen vertegenwoordigers vormen de Provinciale Staten. Het aantal leden is afhankelijk van het aantal inwoners van de provincie. Na de verkiezingen van de Provinciale Staten onderhandelen de leden met elkaar om een coalitie te vinden die het dagelijks bestuur vormt: De Gedeputeerde Staten. Bij de Gedeputeerde Staten kunnen geen vervroegde verkiezingen plaatsvinden. Mocht er een bestuurscrisis voordoen, dan moet er binnen de bestaande politieke verhoudingen een oplossing worden gevonden. Dit kan door bijvoorbeeld een nieuwe samenstelling te vormen in de Gedeputeerde Staten. De voorzitter van zowel de Gedeputeerde Staten als de Provinciale Staten is de Commissaris van de Koningin. Deze wordt niet gekozen, maar officieel benoemd door het staatshoofd. De leden van de Provinciale Staten kiezen de leden van de 1e Kamer.

Gemeente

De bestuurslaag die het dichtst bij de burgers staat, is de gemeente. Het gemeentebestuur is verantwoordelijk voor een ordelijk verloop van het openbare leven in een gemeente. Niet alleen worden de huwelijken, geboorten en sterfgevallen bijgehouden in het bevolkingsregister, maar ook de politie, brandweer, het ophalen van het huisvuil, de wegen, de groenvoorziening, het verlenen van bouwvergunningen, enzovoort vallen onder het beheer van de gemeente. Bij deze laatste activiteiten vult de gemeente de streekplannen die door de provinciale staten zijn opgesteld gedetailleerd in door middel van bestemmingsplannen. Het bestuur van de gemeente wordt gevormd door de gemeenteraad. De raadsleden worden eens in de 4 jaar rechtstreeks gekozen. Het aantal gemeenteraadsleden is afhankelijk van het aantal inwoners in de gemeente. Het dagelijks bestuur van de gemeente is in handen van het College van Burgemeester en Wethouders, afgekort B&W. De wethouders worden gekozen door de leden van de gemeenteraad. De burgemeester wordt voor zes jaar benoemd. Hij is de voorzitter van het College van B&W en de gemeenteraad.

Ontstaan van de Europese Unie

In 1992 werd het Verdrag van Maastricht tot stand gebracht. Dit was het begin van de Europese Unie. Alle inwoners van de EU, de Europese burgers, hebben sindsdien niet alleen te maken met het gezag van hun eigen regering maar ook met Europese maatregelen. De integratie van Europa was begonnen met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in 1951 en kort daarna de Europese Economische Gemeenschap (EEG) in 1957. De EEG bestond uit zes landen, namelijk de Benelux, Frankrijk, West-Duitsland en Italië. De taak van de EEG was het instellen van een gemeenschappelijke markt en het geleidelijk harmoniseren van het economische beleid van de lidstaten. Toen de EU werd opgericht, werd er afgesproken dat er een gemeenschappelijk buitenlands, justitieel en veiligheidsbeleid uitgevoerd zou gaan worden.

Bij de ondertekening van het Verdrag van Maastricht telde de EU twaalf landen, namelijk: de landen van de EEG plus Denemarken, Ierland, Groot-Brittannië, Griekenland, Portugal en Spanje. In 1995 kwamen Finland, Oostenrijk en Zweden bij. In 2004 was er een enorme toename van het aantal lidstaten bij de EU. De volgende landen werden in 2004 lid van de EU: Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië. In 2007 kwamen daar Bulgarije en Roemenië bij. Vandaag de dag zijn er 27 landen lid van de Europese Unie.

Het uitbreiden van de EU maakt het besturen ervan er niet altijd even gemakkelijk op voor de bestuurbaarheid. Er zijn diverse voorwaarden vastgelegd die gelden voor de toetreding van nieuwe lidstaten. Met Turkije en Kroatië wordt nu onderhandeld over toetreding. Alle nieuwe lidstaten moeten:

• Democratische instellingen hebben.
• Een rechtsstaat zijn.
• Een meerpartijensysteem hebben.
• De mensenrechten eerbiedigen.
• Minderheden beschermen

Als een land lid wordt van de EU krijgen de inwoners het zogenaamde ‘Europees burgerschap’, waardoor zij:

• In elke lidstaat mogen reizen, werken of wonen.
• Mogen meedoen met de verkiezingen voor het Europees Parlement
• Mogen meedoen met de gemeenteraadsverkiezingen in hun woonplaats ongeacht nationaliteit.
• Gemakkelijker toegang krijgen to de sociale zekerheid in andere lidstaten.
• Van elke EU-staat diplomatieke bescherming krijgen als zij in een niet-EU land zijn.
• Kunnen klagen bij de Europese Ombudsman.

Het bestuur van de Europese Unie

Het politieke systeem binnen de EU kan je vergelijken met die van een land. De Europese Commissie maakt wetten en voert deze uit. De Raad van de Europese Unie bestuurt en is de hoogste besluitvormende macht. Het Europees Parlement controleert en het Europees Hof vormt de onafhankelijke rechterlijke macht.

De Europese Commissie bestaat uit 27 commissarissen. Één commissaris per lidstaat. Deze worden ook per lidstaat benoemd. Ze moeten onafhankelijk van de nationale regeringen opereren. De EC heeft als belangrijkste bevoegdheid het nemen van initiatief op het terrein van de Europese wetgeving. Zij bereidt de besluiten voor van de Raad van de Europese Unie en is het uitvoerende orgaan. Ze ziet erop toe dat de lidstaten de Europese richtlijnen uitvoeren. Zo niet, dan dreigt de commissie met boetes of kan het een land aanklagen bij het Europees Hof van Justitie. De EC heeft ook de taak om de Europese Unie naar buiten toe te vertegenwoordigen, bijvoorbeeld tegen Amerika of China.

Het hoogst besluitvormende orgaan van de EU is de Raad van de Europese Unie. De raad heeft de wetgevende macht in handen en neemt beslissingen ten aanzien van het Europese integratieproces. Elke lidstaat is in de raad vertegenwoordigd met één vakminister. Er zijn dus 27 vakministers. Afhankelijk van het onderwerp dat op de agenda staat, bestaat deze raad uit alle ministers van bijvoorbeeld landbouw, sociale zaken of milieu. De Europese Raad bestaat uit de regeringsleiders van de lidstaten. Vanuit Nederland zit de premier dus in dit orgaan. De Europese Raad bespreekt de belangrijkste besluiten van de EU, maar met name hebben zij het over vraagstukken waarover in de Raad van de Europese Unie geen overeenstemming bestaat. Het voorzitterschap van de Europese Raad ligt bij toerbeurt bij de regering van de lidstaten. Elk halfjaar wisselt het voorzitterschap. Het land dat voorzitter is van de Europese Raad, is ook voorzitter van de Raad van de Europese Unie.

Het Europees Parlement (EP) heeft verschillende bevoegdheden. Het beslist zowel mee over de wetgeving als dat het de EC controleert op de EC op de uitvoering. Daarnaast heeft het EP ook nog eens vetorecht op een deel van de Europese wetgeving (voornamelijk economie en handel). Het EP heeft het laatste woord bij het goedkeuren van de begroting en ook over de toetreding van nieuwe lidstaten en het aangaan van associatieovereenkomsten met niet-EU-landen. Ook heeft het EP het recht om parlementaire enquêtes te houden om misstanden binnen de Europese Unie te onderzoeken. Het EP kan met een motie van afkeuring de EC in haar geheel naar huis sturen. Het Europees Parlement wordt direct gekozen door de burgers van de lidstaten voor een periode van vijf jaar. Er wordt niet gestemd voor het parlement als geheel, maar op nationale kandidaten die, mits ze gekozen worden, plaats mogen nemen op gereserveerde parlementszetels. Voor elk land is een bepaald aantal parlementszetels gereserveerd, in verhouding tot de bevolkingsgrootte.

Het Europees Hof van Justitie is voor de EU wat de rechterlijke macht voor de afzonderlijke landen is. De belangrijkste taak van het hof is erop toe zien dat de afzonderlijke landen aan hun wettelijke verplichtingen voldoen en of de EU wetgeving in alle lidstaten op dezelfde manier wordt toegepast. Dit laatste doet het hof in samenwerking met de nationale gerechtshoven. Iedereen kan een zaak voorleggen aan het hof: de lidstaten, individuele burgers van de lidstaten, bedrijven en de EC. Door het toezicht van het hof blijkt dat Europese afspraken, regels en wetten uiteindelijk belangrijker zijn dan de nationale regels. De regeringen van de lidstaten van de Europese Unie hebben zich aan de Europese wetten en regels te houden.

De beleidsterreinen van de Europese Unie

De EU houdt zich bezig met het ontwikkelen van een gemeenschappelijk buitenlands, justitieel, economisch en monetair beleid. De manier van samenwerking verschilt per beleidsterrein.
Op de terreinen van het buitenlands beleid en de justitiële samenwerking moeten alle besluiten unaniem genomen worden. Zo niet dan komt er geen Europees beleid. Dit noemt men het principe van intergouvernementele samenwerking tussen soevereine staten.

Op economisch terrein zijn meerderheidsbesluiten mogelijk. Een lidstaat die tegensputtert, kan dus worden overheerst. Daarom spreekt men hier van het supranationaal gezag van Brussel. Ook op het gebied van de landbouw en steeds vaker het milieu, voert Brussel een supranationaal gezag.

De meest vergaande samenwerking is op monetair terrein. Na de Economische Monetaire Unie (EMU) te hebben opgericht, werd in 2002 de euro ingevoerd in twaalf EU-landen. Het was de grootste monetaire omwisselingoperatie ooit. De Europese Centrale Bank, gevestigd in Frankfurt, waakt over de Europese munt en stelt ook de rente vast. De invoering van de EMU en de euro betekenen dus een beperking van de zelfstandigheid van de lidstaten die de euro hebben ingevoerd. Zij zijn gebonden aan strenge afspraken over hun begroting. Van landen die toegelaten willen worden tot de EMU mag de staatsschuld niet meer zijn dan 60 procent van het nationaal inkomen en het financieringstekort niet meer dan 3 procent.

De beleidsterreinen onderwijs, cultuur en sociale voorzieningen vallen geheel buiten het gezag van de EU en blijven een zaak van de nationale staten. De EU heeft hier dus weinig over te zeggen. Er is voortdurend strijd over de vraag of iets onder economie (Europees beleid) of onder sociaal beleid en onderwijs (beleid individuele lidstaten) valt. Door de open markt voor arbeid is er bijvoorbeeld steeds meer behoefte aan gelijkwaardigheid van de schooldiploma’s, vooral binnen het beroepsonderwijs. Daardoor neemt de druk toe om tot Europese eisen te komen die alle lidstaten van de EU zouden moeten nastreven binnen hun eigen onderwijs.

Lees verder

• Politiek voor dummies: Wat is democratie?
• Politiek voor dummies: Regering, (gedoog)kabinet, parlement
• Politiek voor dummies: Politieke stromingen