Koninklijk huis wel of niet afschaffen?

Koningin Beatrix, haar zoon Prins Willem-Alexander en schoondochter Prinses Máxima, welke Nederlander kent ze niet? De belangrijkste leden van ons koningshuis. Zij zijn hét symbool voor het Nederlandse koningshuis en treden vaak in het openbaar op.De Koningin vervuld echter ook politieke taken waarvoor zij een salaris ontvangt. Is het zo vanzelfsprekend dat er sprake is van erfelijk koningschap in het democratische model van Nederland?

Waarom wel/geen koningshuis?

Democratisch terkort
Een veelgehoord argument met betrekking tot de afschaffing van het koninklijk huis is het gebrek aan democratie. Het Nederlandse systeem is erop gebaseerd dat de aanstelling van belangrijke gezaghebbende personen op een legitieme democratische manier gebeurd. Zo zijn er bijvoorbeeld de Tweede Kamer verkiezingen, de verkiezingen voor de Provinciale Staten en de verkiezingen voor de gemeenteraad. Één van die posities in ons land is die van het staatshoofd. Het staatshoofd maakt samen met de ministers deel uit van de regering. Hoewel het staatshoofd in Nederland een politieke functie beoefend, is deze niet op een democratische manier gekozen door het volk. De Grondwet bepaald namelijk wie in aanmerking komt om het huidige staatshoofd op te volgen. Artikel 24 van de Grondwet luidt; Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau. Dit houdt in dat de functie van staatshoofd binnen de familie van Oranje-Nassau zal blijven. Door deze bepaling in de grondwet kan het Nederlandse volk geen directe invloed uitoefenen op de keuze van het staatshoofd. Treed het huidige staatshoofd af, dan zal automatisch iemand uit haar familie direct deze functie overnemen, in dit geval zal dat Prins Willem-Alexander zijn.

Kosten
In het jaar 2010 heeft de RVD voor het eerst een jaarverslag uitgebracht over de activiteiten en de financieen van het koningshuis. Hieruit blijkt dat de koningin 121 dagdelen werkt, Prins Willem-Alexander ongeveer 151 dagdelen en Prinses Máxima heeft 177 dagdelen gewerkt in 2010 (één dagdeel staat gelijk aan 4 uur). Een full-time baan bevat echter 400 tot 440 dagdelen per jaar. Worden deze feiten gecombineerd met de verdere feiten in het financieel verslag, komt men uit op het volgende:

	Salaris excl. onkostenvergoeding	Onkostenvergoeding	Totaal
Koningin Beatrix
Per jaar	828.000	4.272.000	5.100.000
Per dagdeel	6.843	35.306	42.149
Per uur	1.710,75	8.826,50	10.537,25
Prinselijk koppel
Per jaar	490.000	1.505.000	1.995.000
Per dagdeel	1.494	4.589	6.083
Per uur	373,50	1.147,25	1.520,75

Dit betekend dat Koningin Beatrix het hoogste uurtarief van iedereen in Nederland heeft.

Waarde koningshuis

Er is echter ook een argument waarin het democratisch terkort valt te verdedigen. De waarde van het koningshuis is groot in ons land. De familie van Oranje-Nassau, met koningin Beatrix, Prins Willem Alexander en Prinses Máxima kan worden gezien als een logo. Het uithangbord van Nederland, ze houden er dan ook vooral een symbolische en ceremoniele functie op na. Het is daarnaast een gegeven in Nederland dat het erfelijk koningschap algemeen geaccepteerd is. De mate waarin de Koningin zich nog met de dagelijkse politiek bemoeid is zeer beperkt. Zij zet enkel nog haar handtekening onder wetsvoorstellen en benoemd de (in)formateur na de verkiezingen en de kabinetsformatie. De rol van de Koningin is dus beperkt.

Niet alles democratisch besloten

Niet alleen de benoeming van het staatshoofd is algemeen geaccepteerd. Ook de benoemingen van de posities van rechters en burgemeesters worden geaccepteerd. Zou men alles democratisch willen regelen zou er een schuin systeem ontstaan. In dit geval zouden de rechter gekozen kunnen worden, wat de onafhankelijkheid van rechters in de rechterlijke macht doet vervagen. Deze vervaagde onafhankelijkheid betekent schade in de door Montesqieu gestelde Trias Politica. Waarop ook het Nederlandse systeem is gebaseerd. De Trias Politica (scheiding der machten) houdt een scheiding van de rechterlijke, uitvoerende en wetgevende macht in, waardoor niet één instantie alle macht in handen kan krijgen. Dat is het gevaar dat kan ontstaan wanneer men ook rechters zal gaan kiezen. Misschien is het dus ook wel goed dat niet alle benoemingen volgens het democratisch systeem verlopen, vooral niet wanneer het volk de huidige gang van zaken accepteerd.