Werken bij het Rijk: Het Algemeen Overleg (AO)

Als je bij een ministerie in Den Haag werkt en je bent inhoudelijk betrokken bij een politiek onderwerp, dan moet je soms een Algemeen Overleg voorbereiden en zelfs misschien aanwezig zijn bij het overleg met Tweede Kamer leden. Een Algemeen Overleg is een overleg tussen een minister en zo'n acht tot tien Tweede Kamerleden. Hier lees je in grote lijnen hoe de voorbereiding gaat en wat er tijdens het overleg gebeurt.

Wat is een Algemeen Overleg?

Het Algemeen Overleg (AO) is een overleg tussen een aantal Kamerleden en een of meer bewindslieden. De Tweede Kamer vergadert niet alleen in de grote zaal die je van televisie kent, maar ook in kleine groepen in aparte vergaderzaaltjes. Een kamerlid maakt ook deel uit van allerlei zogeheten Vaste Kamercommissies (vkc), die de minister of staatssecretaris in kleiner verband vragen kunnen stellen. Zo is er een Vaste Kamercommissie voor verkeer, voor economie, voor defensie en voor justitie, etc. Elke fractie van een politieke partij kan deelnemen aan zo'n commissie. Een Vaste Kamercommissie stelt zijn eigen agenda op en kan ook de minister uitnodigen voor een overleg. De Vaste Kamercommissie bepaalt wat er besproken wordt en wanneer het overleg plaatsvindt. De minister of staatssecretaris wordt uitgenodigd en er wordt verwacht dat hij zijn agenda daarvoor vrijmaakt: er is tenslotte voor een minister niets belangrijker dan verantwoording afleggen aan de volksvertegenwoordiging. Omdat een minister altijd een hele drukke agenda heeft, wordt vaak wel eerst even geïnformeerd bij de secretaresse van de minister, of het goed uitkomt.

Hoe gaat het er aan toe bij een Algemeen Overleg?

De minister en de Kamerleden zitten aan een half ronde tafel, met in het midden de voorzitter van de Vaste Kamercommissie. Een Algemeen Overleg is openbaar (met uitzondering van de zogenaamde 'Commissie Stiekem': de commissie die dingen bespreekt die niet iedereen mag horen in verband met de staatsveiligheid) en er is een tribune met stoelen voor de belangstellenden en tijdens een overleg zitten daar vaak vertegenwoordigers van de pers en soms ook belangenverenigingen. Uiteraard moet het publiek stil zijn, en mag zich niet met het overleg bemoeien. Doet iemand dat toch, dan wordt hij uit de zaal verwijderd.
Eerst krijgen alle woordvoerders van de verschillende politieke partijen om de beurt het woord. Dat is de 'eerste termijn' van de Kamer. In die eerste termijn worden er tientallen vragen gesteld aan de minister. Ondertussen schrijven de ambtenaren die naast de minister zitten de vragen op en maken ze er alvast een antwoord bij. Meestal zitten er drie tot vijf ambtenaren naast de minister: de directeur-generaal of directeur, een afdelingshoofd en/of nog een paar beleidsmedewerkers die alles weten van het onderwerp dat wordt besproken.
Als alle Kamerleden aan de beurt zijn geweest, volgt de eerste termijn van de minister. De minister beantwoordt alle vragen zo goed als mogelijk. Als hij op dat moment het antwoord (nog) niet kan geven, omdat er bijvoorbeeld een uitgebreide onderbouwing nodig is en de tijd ter plekke ontbreekt, of als er nog gegevens uit een lopend onderzoek afgewacht moeten worden, dan kan de minister toezeggen daar op terug te komen. Toezeggingen worden genoteerd door de griffier van de Kamercommissie en dit zijn de formele 'actiepunten' voor de minister.
Als de Kamerleden nog aanvullende vragen hebben, naar aanleiding van de toelichting van de minister, volgt er nog een kortere tweede termijn voor de Kamerleden. In deze tweede termijn mogen geen nieuwe vragen worden gesteld over nieuwe onderwerpen. Het Algemeen Overleg wordt afgesloten met de tweede termijn van de minister. Dan wordt het overleg, meestal na twee uur, afgesloten.
De griffier maakt een verslag en dat wordt binnen een aantal weken nog aan het ministerie voorgelegd, om te vragen of er nog feitelijke onjuistheden in staan. De ambtenaren mogen die verbeteren, maar ze mogen natuurlijk nooit de uitspraken van de minister inhoudelijk wijzigen of 'herstellen'.

Hoe gaat de voorbereiding?

Zodra de datum van een Algemeen Overleg over een bepaald onderwerp bekent is gemaakt, gaan de ambtenaren aan de slag. Er komt een nota voor de minister, waarin de geschiedenis van het onderwerp kort wordt samengevat, een overzicht wordt gegeven van de meest actuele ontwikkelingen, en er worden adviezen gegeven over welke inhoudelijke lijn de minister tijdens het overleg zou kunnen innemen. Ook wordt er een spreek tekst gemaakt met het standpunt van de minister, die de minister kan gebruiken bij het begin van zijn eerste termijn.
Bij de nota wordt ook nog een lijst met Vragen en Antwoorden gevoegd: de ambtenaren gaan goed nadenken wat de verschillende Kamerleden zouden kunnen vragen en maken daar dan het antwoord van de minister alvast bij. Het is meestal niet moeilijk om te bedenken wat de Kamerleden gaan vragen: elke politieke partij en elke woordvoerder heeft natuurlijk een mening over het onderwerp en die mening is vaak al bekend. Zeker als je de kranten goed bijhoudt, weet je welke standpunten de verschillende Kamerleden hebben over het onderwerp. Soms zijn ze zelfs zo behulpzaam dat ze voorafgaand aan het overleg, de tekst die ze zullen uitspreken alvast aan het ministerie geven: dan kunnen de ambtenaren er goed op studeren en er over na denken. De Kamerleden hopen dat ze op deze manier tijdens het overleg veel relevante informatie van de minister krijgen.
Voorafgaand aan het Algemeen Overleg is er meestal nog een voorbespreking met de minister op zijn kamer. Dan wordt alle informatie doorgesproken die de ambtenaren hebben verzameld, en alles wat ze hebben geadviseerd. Als de minister het niet eens is met de gekozen lijn, dan begint het werk opnieuw: er moet een nieuwe spreek tekst komen, en de antwoorden op de mogelijke Kamervragen moeten anders worden geformuleerd. Soms moet er ook nog aanvullende informatie worden verzameld over aanvullende onderwerpen.
Al met al is het voorbereiden van een Algemeen Overleg een spannend maar ook tijdrovend onderdeel van je werk als ambtenaar bij de rijksoverheid.

Tenslotte

Een Algemeen Overleg is openbaar toegankelijk, en als je het leuk vindt, kan je er dus heen om te luisteren en te kijken. Op de website van de Tweede Kamer kan je zien wanneer welk overleg is gepland. Het is gratis, maar je moet wel een geldig legitimatiebewijs bij je hebben.