Verkiezingen 2010: VVD de grootste, PVV wint, Balkenende weg

Na de val van het kabinet Balkenende IV ging Nederland op 9 juni 2010 wederom naar de stembus. Het interessante aan deze verkiezingen is het vormen van een coalitie. Nog voordat de verkiezingen zijn begonnen, roepen partijen al over en weer dat ze niet met elkaar willen regeren. Toch zal er water bij de wijn gedaan moeten worden om een goede meerderheidscoalitie te vormen. Of krijgen we de eerste minderheidscoalitie sinds 1917? Die coalitie hield het overigens maar 1 jaar vol.

Uitslag 2010: VVD de grootste, PVV wint, CDA verliest

De uitslag van de verkiezingen in 2010 was spannender dan ooit. Lang zag het ernaar uit dat VVD en PvdA een gelijk aantal zetels zou krijgen. Toch is het de VVD die uiteindelijk 1 zetel meer krijgt in de kamer; 31 vs. 30.

De grote winnaar van de verkiezingen in 2010 is ongetwijfeld de PVV. De partij van Geert Wilders klom van 9 naar 24 zetels in maakt daarmee een reële kans op deelname aan de coalitie. De vraag is hoe dit vorm gegeven kan worden, aangezien niet iedereen staat te springen om een regering te vormen met de PVV. Ook is er twijfel of de PVV wel klaar is om te regeren. Velen hebben de slechte ervaring van de LPF nog op het netvlies staan. Maar een partij die zo massaal wint, kan natuurlijk niet zomaar genegeerd worden.

Grootste verliezer is zonder twijfel het CDA. Nog nooit verloor het CDA zoveel zetels en nog nooit kwamen ze uit op zo weinig zetels. Lijsttrekker Balkenende maakte meteen dezelfde avond nog bekend op te stappen als lijsttrekker. Ook komt hij niet terug in de tweede kamer. En dus is er op de avond van 9 juni een einde gekomen aan 8 jaar en 4 kabinetten Balkenende.

De uitdaging: een meerderheidscoalitie

Een goede solide meerderheidscoalitie vormen wordt erg lastig. Er zijn te veel partijen met een groot aantal zetels. In totaal zijn er 76 zetels nodig voor een meerderheidscoalitie. Het feit dat partijen al hebben aangegeven niet met elkaar te willen regeren, maakt het alleen maar lastiger. Wat zijn de mogelijkheden?

Politieke barometer: de tussenstanden

Volgens de politieke barometer is de tussenstand per 9 juni (definitieve prognose) als volgt:

Partij	Zetels	Tweede kamer nu	Verschil
CDA	21	41	-20
PvdA	30	33	-3
SP	15	25	-10
VVD	31	22	+9
PVV	24	9	+15
Groen Links	10	7	+3
ChristenUnie	5	6	-1
D66	10	3	+7
SGP	2	2	0
Partij vd Dieren	2	2	0
ToN	0	0	0

Mogelijke coalities

Paars en Nieuw Paars
Een kabinet van PvdA, D66 en VVD wordt een 'Paars kabinet' genoemd. Het eerste paarse kabinet werd gevormd door Wim Kok in 1994. Het was de eerste keer sinds 1918 dat er geen Christendemocraten in de coalitie zaten. Paars I werd gevolgd door Paars II, maar daarna was het weer het CDA dat de macht overnam.

Voor 2010 is Paars weer mogelijk, maar dan zal het een minderheidskabinet worden. Een paars kabinet zou nu goed zijn voor in totaal 71 zetels. Er wordt ook gesproken over 'nieuw Paars' of 'Paars Plus'. Dit is paars met daarbij nog Groen Links. Nieuw Paars zou goed zijn voor 81 zetels en dus een ruime meerderheid in de kamer. De stabiliteit van Nieuw Paars is echter een grote onzekerheid. Met name Groen Links en de VVD liggen erg ver uit elkaar op een aantal cruciale punten.

Centrum Rechts kabinet
Een centrum rechts kabinet behoort ook tot de mogelijkheden, maar is minder voor de hand liggend. Veel partijen zullen water bij de wijn moeten doen. Daarnaast is het de vraag of er partijen zijn die uiteindelijk toch voor een coalitie met de PVV kiezen. De meest rechtse partijen, VVD en PVV, hebben in totaal 'slechts' 55 zetels. Er zijn dus nog 21 zetels nodig voor een meerderheidskabinet. Het CDA heeft 21 zetels en dus zou een kabinet van VVD, PVV en CDA 76 zetels hebben, dus een krappe meerderheid. Een mogelijkheid zou zijn om de SGP mee te nemen in de coalitie, maar die kans is vrijwel nul. De vraag is nu of het CDA met de PVV wil regeren en of de partijen een minderheidscoalitie aandurven. In 2002 regeerde het CDA wel met LPF, maar dat ging niet heel goed. Na een jaar kwamen er alweer nieuwe verkiezingen. Het lijkt erop of het CDA moet kiezen tussen een coalitie met de PVV (al dan niet een minderheidscoalitie) of een rol in de oppositie.

Andere mogelijkheden?
Andere mogelijkheden om een stabiele coalitie te vormen zijn er eigenlijk niet. Of er moet sprake zijn van een coalitie met 4 of 5 partijen, zoals bijvoorbeeld 'nieuw Paars' of 'Paars Plus'. De laatste keer echter dat er meer dan 3 partijen in een coalitie zaten was in 1972. Maar hoe meer partijen er mee regeren, des te lastiger het zal worden om het met elkaar eens te zijn. En dat is meestal niet goed voor de stabiliteit van een coalitie. De standpunten liggen eenvoudigweg te ver uit elkaar.

Minderheidscoalitie
Een minderheidscoalitie (een coalitie met minder dan 75 zetels) behoort nu tot een reële mogelijkheid. Het zal in deze zware economische tijden lastig zijn om goed te kunnen regeren in een minderheidscoalitie. Toch zou het niet de eerste keer zijn dat een dergelijke coalitie gevormd zou worden. De laatste keer was echter in 1917. Toen was er een coalitie met 38 van de destijds nog 100 zetels in de kamer. Zoals het er nu echter naar uitziet zal het kabinet wellicht toch een klein minderheidskabinet worden. De zetels zijn over teveel partijen verdeeld.

Belangrijkste onderwerpen en standpunten verkiezingen 2010

De uitslag van de verkiezingen wordt veelal veroorzaakt door de standpunten van de partijen in belangrijke en actuele items. De belangrijkste onderwerpen voor 2010 zullen zijn de aftrek van de hypotheekrente, bezuinigingen en zorg en onderwijs. De verschillen tussen de partijen onderling lijken groter dan ooit. Onderstaande tabel geeft kort de standpunten weer van de verschillende partijen over de belangrijkste (grote) onderwerpen.

Aftrek van de hypotheekrente

Partij	Voorstel
CDA	geen beperkingen
PvdA	beperking over 30 jaar verspreiden. Percentage terug naar 30% maximaal.
VVD	geen beperkingen
Groen Links	Aftoppen op Eur. 1 miljoen en daarna in 25 jaar afbouwen naar Eur 0. Eigen woning naar box 3 (vermogen)
SP	maximaal 42% over maximaal Eur. 350.000
D66	percentage aftrek in 22 jaar afbouwen naar maximaal 30%. Beperking van het bedrag. Elk jaar 3,3% minder aftrekbaar
ChristenUnie	op lange termijn terug naar 30% aftrek maximaal.
PVV	geen beperkingen

De AOW en het pensioen

Partij	Voorstel
CDA	in 10 jaar naar 67 jaar verhogen
PvdA	in 2020 naar 66 en in 2025 naar 67 jaar. Eerder AOW krijgen kan, maar dan met kortingover 30 jaar verspreiden. Percentage terug naar 30% maximaal.
VVD	vanaf 2011 jaarlijks verhogen met 2 maanden tot 67 jaar. Mensen die op hun 65 al 45 jaar gewerkt hebben krijgen dan wel AOW.
Groen Links	vanaf 2012 jaarlijks verhogen met 2 maanden tot 67 jaar. Mensen die op hun 65 al 45 jaar gewerkt hebben krijgen dan wel AOW.
SP	65 blijft 65
D66	Snel opbouwen met 2 maanden tot 67 jaar. In de toekomst koppelen aan levensverwachting
ChristenUnie	Geleidelijk naar 67 jaar, deeltijdpensioen wordt gemakkelijker
PVV	65 blijft 65

Kinderen: kindgebonden budget en kinderbijslag

Partij	Voorstel
CDA	geen aanpassingen kinderbijslag of kindgebonden budget
PvdA	minder regelingen en onderstuenen van de koopkracht van ouders met kinderen.
VVD	kinderbijslag vanaf 3e kind afbouwen. Geen inkomensafhankelijk kindgebonden budget
Groen Links	meer kinderbijslag voor ouders met laag inkomen. Ouderbijdrage voor hoge inkomens verhogen.
SP	kinderbijslag wordt inkomensafhankelijk, net zoals de ouderbijdrage voor kinderopvang.
D66	geen punten van belang opgenomen in program
ChristenUnie	één regeling voor kinderregelingen. Kinderopvangtoeslag wordt beperkt.
PVV	kinderbijslag en kindgebonden budget voor maximaal 2 kinderen.

Belastingen: tarieven en toeslagen

Partij	Voorstel
CDA	tariefverlaging voor inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting
PvdA	60% belasting vanaf Eur. 150.000 inkomen
VVD	afschaffen belasting over eerste deel van inkomen. Alle schijven met 1%-punt omlaag. Belasting op AOW afschaffen, vennootschapsbelasting 1%-punt omlaag.
Groen Links	belasting voor laagbetaalden omlaag.
SP	Huidig toptarief naar 55%. Toptarief van 65% voor inkomens vanaf Eur. 150.000,-. Vennootschapsbelasting naar 30%
D66	verlagen van belastingen voor lagere inkomens (eerste 2 schijven)
ChristenUnie	belastingvrije som voor elk huishouden, minder toeslagen. Ouderen betalen mee aan AOW.
PVV	lagere belastingen voor iedereen. Tweede schijf met 2%-punt verlagen

Werkloosheid en uitkering

Partij	Voorstel
CDA	werkgevers moeten meebetalen (doorbetalen) aan de WW
PvdA	werkgever moet doorbetalen, kortere WW-duur
VVD	afUitkering verhogen, maar minder lang uitkering krijgen.
Groen Links	WW naar 90%/80%. Maximaal 1 jaar
SP	geen verkorting van periode uitkering
D66	kortere maar hogere WW. Maximaal 1 jaar uitkering
ChristenUnie	doorbetaling van loon door werkgevers bij ontslag (tijdelijk)
PVV	niet morrelen aan WW

Zorg: premies en eigen risico

Partij	Voorstel
CDA	minder zorg in de AWBZ. Toeslag meer op doelgroep richten.
PvdA	inkomensafhankelijke premie, geen toeslagen meer.
VVD	minder eigen risico, doelgroep toeslag beperken
Groen Links	inkomensafhankelijke premie en eigen risico, toeslag afschaffen.
SP	inkomensafhankelijke premie, afschaffen toeslag en eigen risico
D66	eigen risico afschaffen, maar wel eigen bijdrage. 10% zelf betalen tot een inkomensgerelateerd maximum. Toeslag samenwonendend afromen.
ChristenUnie	premie en eigen risico inkomensafhankelijk maken.
PVV	geen verhoging eigen risico

Studeren

Partij	Voorstel
CDA	studiefinanciering blijft, maar meer collegegeld voor 'eeuwige' studenten.
PvdA	basisbeurs wordt sociaal leenstelsel.
VVD	geen relevante punten aangegeven.
Groen Links	studiebeurs wordt studieloon. Belasting voor hoger onderwijs, afhankelijk van aantal studiejaren.
SP	Studiefinanciering blijft, hogere aanvullende beurs voor lage inkomesn. OV-kaar ook voor MBO
D66	basisbeurs wordt sociaal leenstelsel in 20 jaar af te bouwen.
ChristenUnie	basisbeurs blijft, OV-kaart voor MBO. Minder studieschuld bij verrichten maatschappelijke diensten.
PVV	handhaven studiefinanciering en OV-kaart.

Waar moet je nu op stemmen?

Omdat het steeds ingewikkelder wordt om alle partijen en hun standpunten nog uit elkaar te houden, zijn er een aantal 'hulpmiddelen' om je keuze eenvoudiger te maken. Via websites krijg je vragen over zaken als de aftrek van de hypotheekrente, bezuinigingen, investeringen in zorg, onderwijs en nog veel meer. Als je alle vragen hebt beantwoord, dan krijg je te zien welke partij het beste bij je past.

Welke websites kunnen je helpen bij je keuze?

Enkele websites die je helpen bij het maken van je keuze zijn:

• welke partij past bij mij
• de stemwijzer
• partijenwijzer