Verkiezingsbeloften en de dagelijkse realiteit

In de tijd dat er gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden, worden we overstroomt met beloften van alle partijen. Het ene programma is nog mooier dan het andere. Wat men er vaak gemakshalve vergeet bij te vermelden, is de wijze waarop en de termijn waarbinnen men een en ander denkt te realiseren. In de praktijk zijn er n.l. nogal wat belemmeringen om tot realisering van al deze beloften te komen. Ook bij deze gemeenteraadsverkiezingen is dit niet anders. Iedereen kent de vele beloften die politieke partijen doen op het moment dat er verkiezingen aankomen. Een greep uit de vele verkiezingsbeloften die de afgelopen tijd voorbij zijn gekomen, zijn b.v. investeren in de locale economie,
creëren van werkgelegenheid voor jongeren, tegengaan van betaald parkeren, verbeteren van de zorg voor ouderen, verlaging van de gemeentelijke belastingen en het meest voorkomend, verbeteren van de veiligheid. Over het algemeen zijn deze beloften weinig concreet uitgewerkt. Als er al een financiële onderbouwing is, is die meestal op hoofdlijnen.

Hoe de beloften te realiseren?

De belangrijkste voorwaarden voor het realiseren van de gedane verkiezingsbeloften zijn:

• voldoende steun in de gemeenteraad. Omdat één partij in 99% van de gemeenten niet alleen over meer dan de helft van de zetels beschikt, dient er een z.g. coalitie gevormd te worden. De partij die als grootste uit de verkiezingen is gekomen gaat meestal in gesprek met andere partijen om te kijken of zij met enkele van hen een coalitie kan vormen die op een meerderheid in de gemeenteraad kan rekenen. Bij deze onderhandelingen dienen de partijen soms wat van hun verkiezingsbeloften te laten vallen om andere beloften wel te kunnen realiseren. Hier gaat dus al een deel van de verkiezingsbeloften verloren.Maak je als partij geen deel uit van de coalitie, dan wordt het helemaal moeilijk om überhaupt iets van de verkiezingsbeloften te realiseren.
• geld om de overgebleven wensen te kunnen realiseren. Hierbij wordt nogal eens lichtvaardig gedaan over de mogelijkheden, die hiervoor beschikbaar zijn.

Wat is de speelruimte?

Er zijn een aantal elementen waar men als nieuw bestuurder rekening mee dient te houden:

• inkomsten, van een gemeente bestaan globaal gezien uit uitkeringen van het rijk (gemeentefonds) en daarnaast kan de gemeente belastingen heffen (WOZ,rioolbelasting, hondenbelasting, toeristenbelasting enz.) Deze inkomsten dienen voor het grootste deel te worden besteed aan zaken waarvoor tevoren is bepaald waaraan zij besteed dienen te worden (gelden uit het gemeentefonds) en zaken waarvoor verplichtingen zijn aangegaan. Te denken valt hierbij aan salarissen van personeel, voorzieningen voor onderwijs, uitkeringen, aflossingen van investeringen enz.
• landelijk regelgeving waaraan gemeenten moeten voldoen bij de uitvoering van wetten en regelingen beperken de speelruimte eveneens. Een gemeente kan b.v. niet bepalen om uitkeringen aan inwoners te verminderen of andere regels te stellen voor het krijgen van een uitkering. En er zijn natuurlijk nog al wat van dit soort regelingen waarbij de gemeenten van het rijk een zak geld krijgen om er een bepaalde taak mee uit te voeren. Zelfs als er bij de uitvoering van de regeling geld zou overblijven, mag dat niet aan andere doelen worden besteed.

Hiermee rekening houdend blijft er een beperkte ruimte op de begroting over (max. 20%) die door de gemeenteraad beïnvloedbaar is. Te denken valt hierbij o.a. aan:

• het verhogen/verlagen van de belastingen;
• het aanpassen van het personeelsbestand;
• maar ook het verlagen/verhogen van subsidies of
• het aanpassen van het niveau van onderhoud/vernieuwen van voorzieningen. Denk aan later/ minder onderhoud plegen aan wegen, plantsoenen en sportvelden. Stuk voor stuk ingrijpende zaken waar de burger direct de gevolgen van merkt

Wanneer kan er een aanpassing plaatsvinden?

De gemeenteraad wordt in mei geïnstalleerd en vanaf dat moment kan een nieuw gevormd college zich storten op de samenstelling van de begroting van het jaar daarop.De begroting voor het lopende jaar is immers al door de oude gemeenteraad vastgesteld. Die nieuwe begroting wordt over het algemeen in november of december vastgesteld, zodat deze in het nieuwe jaar van kracht is. Natuurlijk is het zo, dat de begroting van het nog lopende jaar kan worden gewijzigd, maar gelet op de daarvoor beschikbare tijd komt dit in de praktijk niet veel voor. Zeker niet op hele ingrijpende onderdelen.

Wat betekent dit voor de gemeenteraden van 2010?

De nieuwe colleges van B en W die binnenkort zullen aantreden, zullen aan de nieuwe gemeenteraden een begroting moeten voorleggen waarin wordt aangegeven op welke wijze men denkt de verschillende behoeften van de gemeente, inclusief eventuele nieuwe plannen, denkt te financieren. Hierbij stuiten deze colleges in elk geval op een heel groot probleem n.l. de aanzienlijke bezuinigen in het kader van de kredietcrisis. Alle gemeenten van groot tot klein krijgen hiermee te maken. Men zal dus heel "creatief" moeten zijn, te meer omdat naast deze bezuinigingen de speelruimte voor nieuwe plannen normaal gesproken toch al niet groot is. De vraag is dan ook wat er effectief nog overblijft van hetgeen tijdens verkiezingsbijeenkomsten wordt beloofd. Bij de vorming van een coalitie hebben partijen al wat water bij de wijn moeten doen. Als de financiële ruimte dan ook nog beperkt wordt, worden de mogelijkheden wel uiterst beperkt.

Andere dan financiële belemmeringen

In deze snelle tijd waarin inwoners hun rechten en ongenoegens via de media en internet behoorlijk snel weten te ventileren is het voor vertegenwoordigers van partijen belangrijk om goed af te wegen en te beargumenteren waarom bepaalde besluiten( denk b.v. aan verhoging van belastingen, korting op subsidies ) moeten worden genomen. De rug recht houden in moeilijke tijden is niet iedereen gegeven. Het is zelfs de vraag of gemeenteraadsleden van "nieuwe partijen" bekend zijn met de beperkte mogelijkheden die er zijn. In brochures van de deelnemende partijen en op verkiezingsbijeenkomsten hoor je hier maar zelden iets over.