Miljoenennota 2010 - overheidsschuld loopt verder op

De Miljoenennota 2010 geeft de contouren aan van het feit dat Nederland jarenlang op te grote voet heeft geleefd. Premier Balkenende wordt voor de tweede keer geconfronteerd met een deplorable staat van de overheidsbegroting. De eerste keer was het nog "eerst het zuur, dan het zoet." En dat leek bijna nog te lukken ook. Maar uiteindelijk was dat een kwestie van "dansen op de vulkaan" en bleek het de opmaat tot de grootste crisis sinds jaren.

Balkenende IV: van gas geven tot remmen

Het kabinet-Balkenende IV werd op 22 februari 2007 beëidigd. Met ongebreideld optimisme werd aan de klus begonnen. De ingecalculeerde economische groei werd opgevoerd van 2% naar 2,5%. Daardoor kon het uitgavenpatroon eveneens worden verhoogd. En dat mag het kabinet worden aangerekend. Er valt wat voor te zeggen dat de kredietcrisis als een tsunami is begonnen. Eerst met een rustig terugtrekkende beweging, even later gevolgd door een vernietigende vloedgolf. En juist op de dag dat het kabinet-Balkenende IV aan de slag ging, begon de Amerikaanse subprime crisis.

Als Amerika niest, dan worden wij verkouden

Destijds was al gebleken dat het regeerakkoord tussen het CDA, de PvdA en de CU achterhaald was. Want in de zomer van 2007 werd Europa vol geraakt en moest de Europese Centrale Bank (ECB) al met forse geldinjecties komen om het financiële systeem aan de gang te houden. Het daarna gehouden Prinsjesdag 2007 was echter een en al optimisme. En ogenschijnlijk ging het ook goed. Maar juist het kabinet heeft alle middelen en toegang tot de beste specialisten om zich voor te lichten. Of er werd onvoldoende gebruik van gemaakt of er werd slechte informatie gegeven. Feit is dat in het najaar van 2007 de Raad van Economisch Adviseurs, met daarin prominente hoogleraren (met een kritisch geluid), er de brui aan gaf, omdat er onvoldoende naar hun werd geluisterd. Zelfs op Prinsjesdag 2008 (16 september 2008), één dag nadat de val van de Amerikaanse investeringsbank Lehman Brothers de kredietcrisis deed escaleren, wuifde minister Wouter Bos van Financiën de Amerikaanse hypothekencrisis nog weg als een "ver van mijn bed show." Iets meer dan een week later stond hij op het bordes om de redding van Fortis aan te kondigen. Hij kende het spreekwoord "Als Amerika niest, dan worden wij verkouden" kennelijk niet.

Staatsschuld Nederland glijdt verder weg

Vanaf eind september 2008 moest er in allerijl worden bijgesprongen om eerst het financiële systeem te redden, daarna de economie. Werd het eerste nog voortvarend aangepakt, het tweede ging het kabinet veel minder goed af. Want bij economische maatregelen komt partijpolitiek kijken en daaruit bleek dat de neuzen nog verschillende kanten uit wezen. Met halve maatregelen tot gevolgd en om nog eens een spreekwoord te gebruiken "zachte heelmeesters maken stinkende wonden." Tussen juni 2008 en juni 2009 steeg de staatsschuld van Nederland met 23%. Daarmee staat Nederland op de vierde plaats in de lijst van OESO-landen waarvan de staatsschuld het meest is gestegen (na IJsland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk). Maar daar bovenop komt het forse begrotingstekort (van ongeveer 7% van het bruto binnenlands product - BBP) en zal de staatsschuld dus nog verder toenemen.

Aardgasbaten zijn de afgelopen vijftig jaar verkwanseld

Daarmee zijn beide grenzen van het Stabiliteitspact van de euro overschreden: maximaal begrotingstekort 3% van het BBP en staatsschuld maximaal 60% van het BBP. En omdat de economie niet (voldoende) groeit, wordt die achterstand ook niet zomaar ingelopen. Ook veel burgers hebben net als de overheid op te grote voet geleefd en zijn daardoor gedwongen om de hand op de knip te houden. Veel groei uit het recente verleden werd gefinancierd met leningen. Dat lijkt nu voorbij, in ieder geval voor een deel. En dan te bedenken dat met een betere besteding van de aardgasbaten een groot deel van de staatsschuld opgelost had kunnen worden. Het valt nog te bezien of de kapitaalinjecties in onder andere ABN AMRO, Fortis en ING voldoende gaan opleveren. Het kabinet heeft echter nog geen lessen uit het verleden getrokken en gebruikt de aardgasbaten nog steeds voor consumptieve uitgaven (met name sociale zekerheid en immigratie). Uit de Miljoenennota 2010 blijkt dat de aardgasbaten van EUR 14,7 miljard in 2008 dalen tot EUR 10,3 miljard in 2009 en EUR 9,8 miljard in 2010.

Sparen voor andere tijden: veilig sparen tegen de hoogste spaarrente in Nederland

Gezien de huidige staat van de overheidsfinanciën kunnen het kabinet-Balkenende IV en latere kabinetten er niet aan ontkomen om forse maatregelen te nemen. De AOW en de beleggingskwaliteiten van pensioenfondsen zijn ook niet meer wat het geweest is. Door de groei van ZZP'ers zijn er al veel mensen die hun pensioen in eigen beheer regelen. Gezien de exponentieel gestegen huizenprijzen in het recente verleden, zullen toekomstige pensionado's niet meer als vanzelfsprekend hun nu gekochte huis tegen een mooie prijs kunnen doorverkopen. Sparen voor andere tijden is daarom het devies. In een ander dossier vindt u meer over "Veilig sparen tegen de hoogste rente in Nederland (inclusief een actueel renteoverzicht)". Ook het depositogarantiestelsel en het financiële toezicht komen aan bod.