De invloed van de EU in de Troubles

Net als Engeland, Schotland en Wales is Noord-Ierland een deel van het Verenigd Koninkrijk. Het is echter het enige deel dat op het eiland Ierland ligt. Het enige andere land op het eiland is de Ierse Republiek. Het eiland is te verdelen in vier provincies: Ulster, Leinster, Munster en Connacht. Deze provincies zijn weer onder te verdelen in graafschappen. Noord-Ierland ligt in het noorden van het eiland, in

Noord-Ierland algemeen

Noord-Ierland is geen land hoewel het een eigen wetgeving, bankbiljetten en binnenlandsbestuur heeft. Als het gaat om buitenlandse zaken dan wordt Noord-Ierland echter door het Verenigd Koninkrijk vertegenwoordigd. Daarom wordt Noord-Ierland ook wel een ‘begrensd gebied met een politieke identiteit’ genoemd. De twee officiële talen van Noord-Ierland zijn het Engels en het Iers (Gaeilge). Verder heeft het ongeveer 1,7 miljoen inwoners waarvan meer dan de helft in hoofdstad Belfast en omstreken woont.

Noord-Ierland zoals wij het nu kennen is ontstaan in 1922. Drie jaar daarvoor, in 1919, kwam de rest van het eiland, tegenwoordige de Ierse Republiek, buiten het Verenigd Koninkrijk te staan. Het eiland Ierland is voor de Engelsen altijd bijzonder lastig geweest. Dat kwam omdat de Ieren zich nogal verzetten tegen hen. Het verzet was het grootst in het noorden van het eiland. Om vooral deze Ieren onder de duim te kunnen houden begonnen de Engelsen een politiek van kolonisatie. Dit hield in dat Engelse en vooral Schotse boeren naar het noorden van het eiland gestuurd werden waardoor het daar een stuk rustiger werd. Deze nieuwe bewoners waren overwegend protestants terwijl de Ieren zelf rooms-katholiek waren. De politiek van kolonisatie deed haar werk goed; er ontstond in Ulster een grote groep mensen die de protestantse Engelse koning steunden. In het jaar 1685 besteeg een katholieke koning, Jacobus II, echter de troon en dat veroorzaakte problemen in het protestantse deel van de bevolking van Ierland. De verdrijving van deze koning door Willem III van Oranje-Nassau, in 1690, zorgde ervoor dat er weer een protestant de macht had. De protestanten herdenken de zege elk jaar op 12 juli. Ze lopen dan marsen die ze oranjemarsen noemen, dit tot grote ergernis van de Katholieken.

De protestantse Ieren begonnen in de 18de en 19de eeuw te strijden voor de onafhankelijkheid van het gehele eiland. Zij stonden onder leiding van Theobald Tone. In de 19de eeuw was de meerderheid van het Britse Lagerhuis voor een onafhankelijke Ierse staat, maar het Hogerhuis was het hier niet mee eens. De mensen die tegen autonomie in Ierland waren, noemden zichzelf Unionisten. Zij waren in Ierland een invloedrijke minderheid.

Vlak voor de Eerste Wereldoorlog ging de Britse regering akkoord met autonomie voor het grootste deel van Ierland. Door het uitbreken van de oorlog werd dit niet ingevoerd. Tijdens de oorlog riepen nationalistische Ieren de Ierse Republiek tijdens de Paasopstand in 1916. Dit werd niet gewaardeerd door de Britten en zij sloegen daarom de opstand bloedig neer. Hierop eisten de nationalisten meer dan ooit. In plaats van zelfbestuur wilden zij volledige onafhankelijkheid. Er bleek echter dat een groot gedeelte van de protestantse bevolking van Ulster helemaal niet onafhankelijk wilde worden van Engeland. En dat niet alleen, er was een groep katholieken die niet wilde afsplitsen. Uiteindelijk werd er voor gekozen om Leinster, Munster, Connacht en een gedeelte van Ulster af te splitsen. Het gedeelte van Ulster dat onafhankelijk werd, waren de graafschappen Donegal, Cavan en Monaghan. Dit gedeelte van het eiland heet sindsdien de Ierse Republiek. ( In 1949 werd de republiek officieel onafhankelijk) De rest van het eiland bleef deel uitmaken van het Verenigd Koninkrijk en heet Noord-Ierland. De Noord-Ieren kregen wel een zelfbestuur.

Sinds het ontstaan van Noord-Ierland zijn er spanningen geweest tussen de katholieken en protestanten. De katholieken eisten namelijk gelijke rechten als de protestanten. Aangezien de protestanten in de meerderheid waren gebeurde dat niet. Ze beoefende hun bestuur zo uit dat de onvrede onder de katholieken steeds groter werd. De Engelsen zagen dat er problemen ontstonden in het autonome Noord-Ierland en schaften daarop het zelfbestuur weer af. Vanaf dat moment beginnen de problemen pas echt. Het is het begin van de periode die bekend staat als ‘the troubles’.

Omdat de situatie in Noord-Ierland zorgelijk was, besloten de Britten een leger naar het gebied te sturen. Het grootste deel van de katholieken was daar blij mee. De meer extremistische katholieken zagen de troepen echter als bezetters. Deze extremisten vormden de groepering IRA.

Wat is de IRA?

In het jaar 1916 vond de Paasopstand plaats in Ierland. Deze opstand werd georganiseerd door de Irish Volunteers, een groep nationalisten, en door het Irish citizen army. Ook de in 1858 gestichte Irish Republican Brotherhood speelde in rol in het tot stand komen van de opstand. De IRB speelde vervolgens ook een belangrijke rol bij het ontstaan van de rebellengroep die wij kennen als de IRA. Net als de IRB, die overigens in de Verenigde Staten werd opgericht door Ierse migranten, is het doel van de IRA een vrije republiek die volledig van het Verenigd Koninkrijk afhankelijk is. Een groot verschil tussen beide bewegingen is echter dat de IRA veel gewelddadiger is. Verder heeft de IRA een politieke tak, genaamd Sinn Féin, die het heel goed doet: in 1917 wint de partij de verkiezingen in de republiek.

Van 1919 tot en met 1921 was de IRA heel actief in haar verzet tegen de Britten. Maar in 1921 viel de beweging echter uiteen na een vredesverdrag met het Verenigd Koninkrijk maar in de jaren ’30 werden de acties weer hervat. In 1939 begint de IRA met bomaanslagen in Engelse steden.

Een tweede heropleving van de IRA vindt plaats na de Tweede Wereldoorlog. Ook nu is de bomaanslag een geliefd dreigmiddel bij de IRA. Er vinden ook daadwerkelijk bomaanslagen plaats, vooral in openbare gebouwen. Als het Verenigd Koninkrijk in de jaren ’50 komt met een Ireland Pact werkt dat als olie op het vuur. Het geweld neemt toe want in dit pact wordt de deling van Ierland, zoals hij op dat moment is, herbevestigd. In 1968 lijkt het even dat de IRA geweld afprobeert te zweren door een nieuwe protest tactiek te introduceren: civil right movements. Deze tactiek houdt in dat de IRA leden optochten hielden waarin ze pleitten voor burgerrechten. Deze acties hebben niet het effect dat verlangd werd en na een gevecht tussen de katholieken en de Engelse legermacht in de plaats Bogside, besluit de IRA weer gewelddadiger te worden.
Wat de situatie absoluut gecompliceerd maakt zijn de vele afsplitsingen van de IRA die vooral in de jaren ’60 plaatsvinden. Allereerst splitste die groepering in tweeen. De twee nieuwe groeperingen waren the traditionals ( rode IRA) en the provicials (groene IRA). Beide kozen hun eigen manier van aanvallen. De rode IRA-leden bleven zoals ze gewend waren bomaanslagen plegen, terwijl de provicials hun heil zochten in het fenomeen stadsguerilla. Het merendeel van de IRA leden koos voor de provicials. Deze afsplitsing wordt ook wel de PIRA (provisional IRA) genoemd. De traditionals noemden zich the Official IRA. De twee bewegingen konden het niet vinden met elkaar en met Engeland, dus dat was redelijk problematisch, omdat ze in feite voor hetzelfde vochten. Toen de Official IRA in de jaren ’70 nogmaals opsplitste, kwam er weer een groepering bij die zichzelf de ware IRA noemde. De Irish National Liberation Army. De INLA werd opgericht omdat een deel van de Official IRA het niet eens was met een aangekondigd staakt het vuren. In deze tijd ontstonden er nog veel meer afsplitsingen die het fenomeen IRA erg complex maakte.

Het was voor de Britten erg moeilijk onderscheid te maken tussen de IRA en vreedzame katholieke demonstranten. Het bekendste voorbeeld hiervan is de dag die bekend staat als ´Bloody Sunday’ waarop Britse militairen in Derry 13 katholieken neerschoten die allen niets te maken hadden met de IRA. Van de 13 mannen waren er 6 minderjarig. Bloody Sunday vond plaats op 31 januari 1972.

In 1994 kondigde de IRA een wapenstilstand aan, maar al in 1996 grepen ze opnieuw naar de wapens toen de vredesonderhandelingen mislukte. Bomaanslagen waren hierop hun antwoord. Een jaar later, in 1997, volgde een tweede wapenstilstand. Hiervoor stelde de IRA echter één voorwaarde, namelijk de toelating van de Sinn Féin tot de vredesbesprekingen. Sinn Féin is de politieke tak van de IRA. Deze politieke tak werd zoals beloofd toegelaten op de vredesbesprekingen. In dat jaar werd echter wederom een nieuwe afsplitsingsgroep van de IRA opgericht. De Real IRA. Dit gebeurde omdat een deel van de IRA het niet eens was met het Mitchell akkoord, een akkoord dat door de Amerikaanse senator Mitchell was opgesteld en moest bijdragen aan het vredesproces. Deze groepering is maar een iets meer dan een jaar actief geweest. In 1998 namelijk leverde de onderhandelingen het Goede Vrijdag-akkoord op, waarop zij per direct hun wapens neerlegden. Dit akkoord werd getekend op 10 april 1998. Zowel de Sinn Féin als de Ulster Unionist Party zette hun handtekening onder dit akkoord. Omdat de IRA in 2001 nog steeds niet al hun wapens ingeleverd had, kende het vredesproces opnieuw een moeilijke tijd. De IRA hield zich immers niet aan het akkoord.

Op 28 juli 2005 heeft de IRA in een televisie verklaring haar leden opgeroepen hun wapens definitief neer te leggen. Deze gebeurtenis is door de Britten historisch genoemd. Sinds deze verklaring is de IRA daadwerkelijk niet meer actief geweest.
Het bestaan van deze rebellengroep heeft de situatie absoluut moeilijker gemaakt, vooral vanwege de vele afsplitsingen, zoals al eerder gezegd. Maar ook omdat de IRA zich niet alleen huisveste in Ierland zelf, maar ook in het buitenland. Bekende IRA vestingen zijn gevonden in Nederland en Duitsland. In Nederland zat de IRA in Roermond. Dit is aan het licht gekomen toen er ineens vier Australiërs werden neergeschoten. Later eiste de IRA deze moorden op en zei dat het een vergissing was. Ze hadden de Australiërs aangezien voor Engelse soldaten omdat ze in een auto reden met een Engels nummerbord. Deze gebeurtenis vond plaats in 1990.

Het oplossen van het conflict

Er zijn een aantal partijen die altijd interesse getoond hebben in de Noord-Ierse kwestie. Allereerst het Verenigd Koninkrijk en de Ierse Republiek. Verder de Verenigde Staten. Daar woonden immers veel mensen met Ierse afkomst. De regeringen van de VS hebben altijd met veel interesse gekeken naar de politiek in Noord-Ierland en bovendien adviezen en financiële steun gegeven.

Pas nadat zowel de Ierse Republiek en het Verenigd Koninkrijk tot de EU ( toen nog EEG) toetraden, raakte de rest van Europa betrokken bij de oorlog. Beide landen traden in 1973 toe. Sindsdien heeft de EU op verschillende manieren invloed gehad op de kwestie, namelijk op politiek en financieel gebied. De EU zorgde ervoor dat Ierse en Britse regeringsleiders elkaar konden ontmoeten op rustige plaatsen ( dus niet in Ierland of het Verenigd Koninkrijk). Hierdoor kwamen de landen dichter bij elkaar te staan. Een andere factor die daar voor zorgde was het feit dat het Verenigd Koninkrijk een stuk minder machtig werd in de wereld. Verder ging het economisch gezien een stuk beter met Ierland ( door steun van de EU). De sterke economische groei in Ierland wordt ook wel de ‘Celtic Tiger’ genoemd. Verder moest de EU zich wel gaan bemoeien met de situatie in Noord-Ierland omdat de Ierse republiek het Verenigd Koninkrijk in 1974 voor ‘the European Commision of Human Rights’ daagde, omdat ze vonden dat de Noord-Ieren niet goed behandeld werden.

Omdat er vele moties ingediend werden met betrekking tot het Noord-Ierse conflict werd het Haagerup report in 1984 opgesteld. In dit rapport maakte het Europese Parlement aanbevelingen die voor meer macht van de EU in Noord-Ierland moesten zorgen. Ze wilden op deze manier machten in Noord-Ierland scheiden en het liet ook zien dat ze de kwestie zagen als iets dat niet alleen het Verenigd Koninkrijk aanging. Zowel de nationalistische Noord-Ieren als de Noord-Ierse regering waren hier helemaal niet blij mee. De laatste verzocht het Verenigd Koninkrijk om de Europese macht niet toe te laten in Noord-Ierland. Ook het Verenigd Koninkrijk was niet zo blij met de bemoeienissen van de EU. De regering vond namelijk dat het een zaak was van de Noord-Ieren, de regering, het parlement en niemand anders. De Europese Commissie nam het rapport desondanks aan. Als consequentie hiervan kwam er oproer in het Europese Parlement door de Unionisten ( met name Ian Paisly van hun partij DUP). Het programma liep dus niet zoals gewenst, desondanks wordt het tegenwoordig gezien als iets dat grote invloed uitgeoefend heeft op het vormen van een oplossing voor het conflict.

Na het Haagerup-report kwam met de hulp van de EU het Anglo-Irish agreement tot stand. Het doel was te komen tot een oplossing voor het Noord-Ierse conflict en met name de Unionisten te overtuigen van het nut van leven in vrede, met een Noord-Ierse staat die bij het Verenigd Koninkrijk hoort.

In 1995 onthulde de EU een plan genaamd: Programme for Peace and Reconciliation ( ookwel Peace I genoemd). Dit programma zou duren van 1995 tot en met 1999. Het programma kwam tot stand vlak nadat de IRA een staakt-het-vuren aangekondigd had. Zowel de Ierse Republiek als het Verenigde Koninkrijk stemde met de plannen in. Het programma zat vol met financiële steun van de EU aan Noord-Ierland om daar een leefbaardere situatie te creëren die bij zou dragen aan het vredesproces. Niet voor niets heet het programma vrede en verzoening. Tijdens het lopen van dit eerste programma werd er een akkoord bereikt door bei en partijen: Het Goede Vrijdag-akkoord. Nadat het Goede Vrijdag-akkoord getekend was, stuurden Mo Mowlam, de minister van Noord-Ierland, en David Andrews, de toenmalige Ierse minister van buitenlandse zaken, een brief naar de EU waarin zij de hulp van de EU in Noord-Ierland erkende.

Nadat in 1999 het eerste programma van financiële hulp afgelopen was werd besloten het traject te verlengen. In de periode 2000-2006 heeft Noord-Ierland de volgende steun gekregen via deze organisatie; Building Sustainable Prosperity Funding ( BSPF) en Peace II Funding. BSPF wil economische groei, rurale ontwikkelingen, stedelijke en sociale herleefbaarheid en visserij stimuleren. Peace II Funding echter richt zich alleen op sociale en economische kwesties. De EU heeft ongeveer 500 miljoen euro in deze programma’s gestoken, waarvan 100 miljoen in de Ierse Republiek, namelijk in de grensgebieden met Noord-Ierland.

Het jaar 2006 is nu al geweest en dat betekend dat dit programma is afgesloten. Nu heeft de EU een vervolgprogramma aangenomen. Dit loopt van 2007 tot en met 2013. In dit programma wordt Noord-Ierland geholpen door vier organisaties namelijk: European Sustainable Competitiveness Programme ( ESCP), European Social Fund Programme ( ESFP), Peace III Programme en Cross Border Teritorial Co-operation Programme ( CBTCP). In CBTCP probeert de EU ervoor te zorgen dat de banden tussen Noord-Ierland, de Ierse Republiek en Schotland beter worden. Ze willen meer samenwerking stimuleren. Het Peace III programma gaat door met het werk van Peace II, dat houdt in proberen het land beter leefbaar te maken en vrede te promoten. ESCP probeert interesse te wekken voor techniek en wetenschap. Zo willen ze opleidingen voor beroepen in de sectors interessanter maken voor de jeugd. Het laatste programma, ESFP, blijft de economie stimuleren.

Terwijl de EU door ging met het bieden van financiële steun aan Noord-Ierland, is ook de politiek niet stil blijven zitten. Na het Goede Vrijdag-akkoord vinden namelijk verkiezingen plaats en komt er voor het eerst weer een Noord-Iers parlement. Dit is echter niet voor lang. In het jaar 2002 wordt het parlement namelijk door London ontbonden Dit omdat de Sinn Féin ( de partij die banden heeft met de IRA en onderleiding is van Gerry Adams) verdacht wordt van spionage. De jaren daarna blijven de radicale partijen DUP en Sinn Féin beide erg populair onder de bevolking en dat zorgt er voor dat London de macht die het innam in 2002 niet terug geeft aan Noord-Ierland. Uiteindelijk besluiten de DUP en Sinn Féin samen te gaan werken, onder druk van de EU. Als de Noord-Ieren dan in maart 2007 naar de stembus gaan, is het de bedoeling dat er een regering gevormd zal worden met zowel het katholieke Sinn Féin en het protestantse DUP. Lukt dit niet, dan zal Noord-Ierland de eerst komende tijd haar zelfbestuur kwijt zijn aan London. Deze druk zorgt ervoor dat de Sinn Féin en DUP eind maart een regeerakkoord bereikt hebben. Noord-Ierland krijgt haar zelfbestuur terug. DUP-leider Ian Paisley wordt premier en Martin McGuinness ( de tweede man van de Sinn Féin) vice-premier.

De vrede in Noord-Ierland lijkt bereikt te zijn met veel hulp van de EU. Om de troubles te helpen stoppen heeft de EU zowel politieke als financiele hulp geboden aan Noord-Ierland en de grensgebieden van de Ierse Republiek met Noord-Ierland. Op politiek gebied betekende die hulp het begeleiden van gesprekken tussen alle betrokken partijen en het uitoefenen van druk op Noord-Ierland om toch vooral te proberen een regering te vormen die zowel protestanten als katholieken bevat. Deze missie kan geslaagd genoemd worden.

Op financieel gebied werden enorme programma’s opgesteld die ervoor moesten zorgen dat Noord-Ierland weer leefbaarder werd. Deze programma’s zijn nog niet afgelopen. Er loopt er nog een tot en met 2013. Er is wel al heel wat veranderd, maar er zijn nog volop tekenen die de herinnering aan bomaanslagen naar boven halen, vooral in sommige stukken van Belfast.
Zoals al eerder gezegd: er is momenteel een regering met daarin zowel Sinn Féin ( katholieken) en DUP ( protestanten). DUP-leider Ian Paisley, die tevens ook premier van Noord-Ierland is, heeft echter laten weten dat hij spoedig af zal treden. Zijn aftreden kan gevolgen hebben voor de stabiliteit van de situatie in Noord-Ierland. Ian Paisley wordt namelijk door zijn eigen partij DUP verweten met de jaren zwakker geworden te zijn, wat betreft onderhandelingen. Als Paisley dus op stapt zou het wel zo kunnen zijn dat de DUP een veeleisend lid tot opvolger zal benoemen en dat is niet bevorderlijk voor de relatie tussen de DUP en Sinn Féin.

Hoewel in 2009 weer heel wat aanslag dreigingen van splintergroepen van de IRA vernomen zijn blijft het voor alsnog rustig in het voormalig onstuimige Noord-Ierland.