Europees Parlement, verkiezingen en functie

Verkiezingen voor leden van het Europees Parlement worden eens in de vijf jaar gehouden. Hoewel het Europees Parlement reeds na de ondertekening van het Verdrag van Rome (het op 25 maart 1957 ondertekende stichtingsverdrag van de Europese Economische Gemeenschap, de voorloper van de huidige Europese Unie) al vanaf 1958 bijeenkomt, vonden de eerste echte Europese verkiezingen pas in juni 1979 plaats.

Leden van het Europees Parlement

Het aantal zetels per land is afhankelijk van het aantal inwoners. Sinds 1 januari 2007 telt het Europees Parlement 785 leden. De stijging van het aantal leden van 732 naar 785 was het gevolg van de toetreding van Bulgarije en Roemenië. Dat is een heel verschil met de samenstelling in 1979, toen de negen lidstaten van de Europese Unie nog slechts 142 parlementariërs afvaardigden. Na de verkiezingen van juni 2009 telt het Europees Parlement 736 leden.

Om het nog ingewikkelder te maken. Na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, dat gebeurt vanaf de dag dat alle 27 lidstaten het verdrag hebben geratificeerd, zal het aantal zetels in het Europees Parlement stijgen naar 750, plus de voorzitter maakt 751. Het maximaal aantal leden per lidstaat wordt dan verlaagd van 99 naar 96, terwijl het minimum aantal leden wordt opgehoogd van 5 naar 6. Daar tussenin wordt het aantal zetels verdeeld volgens het principe van “degressieve proportionaliteit” (dat wil zeggen hoe groter het land, hoe meer burgers worden vertegenwoordigd per lid van het Europees Parlement).

Land	2007	2009 (Nice)	2009 (Lissabon)	Land	2007	2009 (Nice)	2009 (Lissabon)
Duitsland	99	99	96	Oostenrijk	18	17	19
Frankrijk	78	72	74	Bulgarije	18	17	18
Italië	78	72	73	Finland	14	13	13
Verenigd Koninkrijk	78	72	73	Denemarken	14	13	13
Spanje	54	50	54	Slowakije	14	13	13
Polen	54	50	51	Ierland	13	12	12
Roemenië	35	33	33	Litouwen	13	12	12
Nederland	27	25	26	Letland	9	8	9
België	24	22	22	Slovenië	7	7	8
Tsjechische Republiek	24	22	22	Cyprus	6	6	6
Griekenland	24	22	22	Estland	6	6	6
Hongarije	24	22	22	Luxemburg	6	6	6
Portugal	24	22	22	Malta	5	5	6
Zweden	19	18	20	TOTAAL	785	736	751

Wat doen de leden van het Europees Parlement?

De algemene opinie ziet de Europese parlementariërs als een groep gesjeesde politici die al declarerend tussen Brussel en Straatsburg vliegen. Hoewel het nog moeilijk blijkt om deze indruk bij de burgers weg te nemen, onder andere zichtbaar in de nog steeds lage opkomstpercentages bij Europese verkiezingen, is de invloed van het Europees Parlement op de Europese wetgeving gegroeid. Hier is met name sprake van sinds de invoering van het Verdrag van Maastricht in 1992 en de daaropvolgende verdragen.

Een groot deel van de richtlijnen en verordeningen die in Brussel worden uitgevaardigd, komen alleen na bespreking en goedkeuring van het Europees Parlement tot stand. Het Verdrag van Lissabon zal daar nog een extra dimensie aan toevoegen. Dan worden het Europees Parlement ook medewetgever bij dossiers als internationale politiesamenwerking, landbouw, mensenrechten, migratie en visserij. Veel Europese wetgeving raakt de lidstaten direct. Als gevolg van de afwijzingen door Frankrijk en Nederland is er in het Verdrag van Lissabon echter wel geregeld dat nationale parlementen nog altijd kunnen ingrijpen wanneer een Europees voorstel de goedkeuring niet kan wegdragen. Op die manier wil de Europese Unie dat de organisatie ook draagvlak houdt op nationaal niveau.

Het Europees Parlement houdt ook toezicht op de uitgaven die binnen de instituten van de Europese Unie worden gedaan. Nieuwe lidstaten kunnen ook alleen toetreden wanneer dat is goedgekeurd door het Europees Parlement. Bijvoorbeeld de onderhandelingen met Turkijke spelen hierbij een rol. Het Europees Parlement controleert ook de Europese Commissie, dat wil zeggen de benoeming van een nieuwe voorzitter van deze commissie kan ongedaan worden gemaakt. Maar ook kan de hele commissie naar huis worden gestuurd.

Europese verkiezingen in Nederland

Vanaf de eerste Europese verkiezingen in Nederland in 1979 zijn de opkomstpercentages gestaag gedaald, met als dieptepunt 1999: 29,9%. Waarschijnlijk door de gegroeide interesse in de politiek in het post-Fortuyn tijdperk, kon de Europese verkiezingen zich in 2004 verheugen op een hogere opkomst: 39,1%. Op 4 juni 2009 gaat Nederland en het Verenigd Koninkrijk opnieuw naar de stembus, gevolgd door de meeste andere landen op 7 juni 2009.

Opkomst Europese verkiezingen in Nederland	Percentage
1979	58,1%
1984	50,1%
1989	47,5%
1994	35,7%
1999	29,9%
2004	39,3%
2009	36,9%

Conclusie

Hoewel het Europees Parlement al lang niet meer gekwalificeerd kan worden als klapvee, leeft het instituut nog weinig bij de burgers in Europa. Het staat ook verder van de burger af dan nationale politici, die ook al worstelen met hun imago. Het is wel positief dat de zeggenschap van het Europees Parlement sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is vergroot, want het is immers het enige instituut waarover de Europese burger stemrecht heeft. De samenstelling van de Europese Commissie komt echter nog steeds tot stand door middel van een weinig transparant lobby- en onderhandelingscircuit.

Europese verkiezingen 2009 in Nederland: definitieve uitslag.