Hoe werkt de provincie?

Nederland is ingedeeld in twaalf provincies. Zij doen het werk waarvoor het rijk te groot en de gemeente te klein is. Slechts zelden is de provincie de enige instantie die zich met zaken bemoeit. De Nederlandse provincies hebben een geschiedenis die terug gaat tot 1579. In dat jaar sloten zeven provincies de Unie van Utrecht. De samenwerkingsovereenkomst besloeg niet al te veel beleidsterreinen, de aandacht ging voornamelijk uit naar defensie. Gemeenschappelijk waren slechts de vloot, het leger en een Raad van State om die gebieden te besturen die zich niet bij het verbond hadden aangesloten. Daarnaast kende de Unie de Staten Generaal, het overlegorgaan van afgevaardigden van de zeven Provinciale Staten. En overblijfsel uit die tijd is dat de leden van onze huidige Eerste Kamer door de leden van de Provinciale Staten gekozen worden.

In 1795 kwam er jammerlijk een einde aan de Unie. Napoleon vestigde de Bataafse Republiek. Daardoor ontstond er een eenheidsstaat met een centraal gezag. Achttien jaar later -1813 – was het gedaan met Napoleons macht. Nederland heroverde haar soevereiniteit. Was de oude Republiek nog een verbond van provincies, na de grondwet van 1814 werd het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden een eenheidsstaat met daarbinnen provincies. In de provinciale Wet van 1850 werden de taken en bevoegdheden afgebakend. Het aantal provincies nam in de loop der jaren toe. De Republiek startte in 1579 met zeven gewesten en werd later uitgebreid met generaliteitslanden: de latere provincies Noord-Brabant en Limburg. In 1840 werd de provincie Holland gesplitst in een noordelijk en zuidelijk deel. De jongste en twaalfde provincie is Flevoland. Dat bestaat sinds 1986.

Bestuur

Het bestuur van de provincie bestaat uit drie delen: Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en de commissaris van de Koningin. Na de verkiezingen van Provinciale Staten op 11 maart 2003 verandert dat als gevolg van een nieuwe wet die vanaf dat moment van kracht is: de Wet dualisering provinciebestuur. De veranderingen hebben niet alleen betrekking op de taken en de verantwoordelijkheden van Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en de commissaris van de Koningin. Na 11 maart zijn zij niet langer het bestuur van de provincie, maar – gelijk de collegae in de Tweede kamer en de gemeenteraad – volksvertegenwoordigers. Ze controleren voornamelijk het bestuur en bepalen in hoofdlijnen wat het bestuur doet. Het aantal statenleden verschilt overigens per provincie, het is afhankelijk van het aantal inwoners.

Bijbaan

Het vaststellen van het beleid en het toezien op de uitvoering daarvan zijn de hoofdtaken van Provinciale Staten (PS). In PS heeft ieder statenlid een even zwaar wegende stem. Besluiten worden genomen met een meerderheid. Statenleden hebben overigens meestal een ‘gewone’ baan en doen het Statenwerk ernaast. Voor hun inspanningen worden ze beloond met een onkostenvergoeding.

PS-leden worden eens in de vier jaar gekozen. Ze behoren standaard tot een politieke partij. Het komt maar zelden voor dat een lid zich niet aan een partij verbonden heeft. Statenleden van dezelfde partij vormen een fractie. Binnen zo een fractie is het werk verdeeld. Elk beleidsterrein heeft zo haar specialisten. Namens hun partij zitten ze in vaste commissies. Elke statenfractie kan op de steun van een of meer fractie-assistenten rekenen. Vanaf 11 maart hebben alle Provinciale Staten een eigen statengriffier ter algemene ondersteuning.

De Provinciewet uit 1992 bepaalt dat PS commissies kunnen instellen. PS regelen de bevoegdheden en de samenstelling er van. Veel voorkomende commissies zijn er voor ruimtelijke ordening, economie, zorg en verkeer en vervoer. Naast de vaste commissies kunnen voor bijzondere onderwerpen ook commissies in het leven worden geroepen waarin buitenstaanders deelnemen. Het behoort zelfs tot de mogelijkheden bestuurscommissies in te tellen voor een deel van de provincie.

Budget

Voor hun inkomsten zijn provincies grotendeels afhankelijk van het rijk. Een deel is afkomstig uit het Provinciefonds, een fonds waarin de rijksoverheid elk jaar een deel van de totale belastingopbrengst stort. De keuze over hoe deze inkomsten te verdelen, ligt bij de provincie. Een ander deel van de provinciale inkomsten is afkomstig uit doeluitkeringen. Dat zijn bijdragen voor een van tevoren vast omschreven doel zoals bijvoorbeeld het openbaar vervoer. Hoeveel een provincie krijgt, is afhankelijk van het aantal inwoners, de oppervlakte land en water en specifieke regionale omstandigheden. Zelf belasting heffen om de provinciekas te spekken, behoort ook tot de mogelijkheden. Zo hanteert iedere provincie een provinciale opslag boven op de motorrijtuigenbelasting. Overige inkomsten zijn onder andere leges, vergoedingen voor het verlenen van bepaalde diensten zoals het verlenen van een milieuvergunning.