Wel of geen schaalsprong in Almere?

Almere staat voor een belangrijke keuze. Waar gaan we groeien om de schaalsprong te realiseren, hoe gaan we om met de groei en wat is het minimumpakket aan eisen om met de schaalsprong door te willen gaan? Gaan we in oostelijke of in westelijke richting groeien of is er wellicht nog een alternatief? Juist in deze economisch niet zo gunstige tijden moet er een zeer zorgvuldige afweging worden gemaakt, groei als middel tegen de recessie zonder naar de gevolgen te kijken zou oliedom zijn.

Wat houdt "de schaalsprong" in?

Op dit moment (mei 2009) heeft Almere ruim 180.000 inwoners. Om in de behoefte aan woonruimte voor Amsterdam, Utrecht en voor de eigen bevolking te kunnen voorzien is in een convenant met de Rijksoverheid vastegelegd dat Almere moet groeien tot 350.000 inwoners in 2030. Hiervoor moeten nog eens 60.000 woningen worden gebouwd. Met de schaalsprong moet Almere ook een complete stad worden en zal er voor een goede ontsluiting van de stad (zowel over de weg als met openbaar vervoer) moeten worden gezorgd. Voor het eind van dit jaar moeten de afspraken tussen het Rijk en Almere definitief worden vastgesteld. Er resteert dus niet zoveel tijd meer om een weloverwogen besluit te nemen.

De omgevingsproblematiek
Almere heeft niet voldoende grondgebied voor een dergelijke groei en dus moeten hier oplossingen voor gezocht worden. Aan de westkant grenst Almere aan het Markermeer en aan de oostkant ligt Zeewolde in de weg. De noordkant wordt begrensd door het nog geplande Oostvaarderswold (overigens over het grondgebied van Zeewolde) en de zuidkant eindigt bij het Gooimeer. Voeg daar nog aan toe dat de luchthaven bij Lelystad zal gaan groeien en dat Almere slechts via drie snelwegen (waarvan aan de zuidkant, de belangrijke verbinding met de randstad, deze snelwegen over het water gaan en nu al aansluiten op drukke verkeersknooppunten) per auto te bereiken is. Al met al voldoende zaken die het er niet eenvoudiger op maken.

Deze problematiek wordt versterkt door de opstelling van de buurgemeenten, eigenlijk vindt men dat Almere wel moet groeien, maar men stelt wel dusdanige randvoorwaarden dat het er niet eenvoudiger op wordt. Nu gaan deze gemeenten er uiteindelijk niet over, maar je leeft nu eenmaal liever naast een bevriede buur. Zeewolde gaat daarin het verst; zij zeggen dat ze liever zelf de bebouwing op hun grondgebied regelen. Natuurlijk een optie, maar het lost de problematiek slechts deels op en zorgt ook voor nieuwe problemen (hierover later meer).

De economische problematiek
Op dit moment is het economisch klimaat in Nederland niet zo goed, de bouw stagneert en daardoor zal de realisatie van de extra te bouwen woningen nog lastiger worden. Aan de andere kant kan de versnelde aanleg van wegen en treinverbindingen ook een stimulans zijn voor de economie. Ook de verdere ontwikkeling van het hele gebied zal voor een economische impuls kunnen zorgen, van belang is daarbij wel dat het op een "groene" manier gebeurt. Dan kan het ook nog innovatief zijn en wordt het milieu niet extra belast.

Verkeersproblemen
Los van de feitenlijke groei van Almere moet er ook gekeken worden naar de gevolgen van de uitbreiding van vliegveld Lelystad. Ongetwijfeld zal dit tot extra verkeer tussen Lelystad en Schiphol (zowel personen als vracht) leiden en dat moet allemaal door Almere. Dat lijkt mij niet bevorderlijk voor het leefklimaat in Almere. Een directe spoorverbinding tussen beide luchthavens lijkt mij dan ook noodzakelijk. Daarnaast zal er moeten worden gekeken op welke manier voorkomen kan worden dat er veel vrachtverkeer over de A6 richting Amsterdam gaat rijden. De verkeersproblemen als gevolg van toenemend woon/werkverkeer kunnen natuurlijk het best bestreden worden door dit verkeer zoveel mogelijk te beperken. Om die reden zal de groei van de stad de groei van de werkgelegenheid moeten volgen en niet andersom.

Waar wordt gebouwd en door wie?
In feite zijn er drie opties. Als eerste een verdichting van de bestaande stad. Los van het feit dat er dan niet voldoende ruimte zal zijn om de groei volledig te realiseren zou het er ook toe leiden dat Almere zijn blauw/groene kakrakter verliest. De tweede optie is om een deel van de uitbreiding buitendijks te realiseren, dat lijkt de meest voor de hand liggende optie maar dat stuit op erg veel weerstand van de buurgemeenten. De derde optie is boouwen in de richting van het Oostvaarderswol en Zeewolde, bij deze optie is Zeewolde een mogelijke spelbreker want het moet dan wel op het huidige grondgebied van Zeewolde gebeuren.

Bouwt Zeewolde of bouwt Almere
Gezien de ligging van deze bouwlocatie is het zeer waarschijnlijk dat de inwoners meer van de voorzieningen in Almere dan die in Zeewolde gebruik zullen maken, bovendien sluit deze bebouwing aan op het bebouwde gedeeelte van Almere Hout. De meest logische keuze lijkt dan ook dat Almere verantwoordelijk wordt voor de bouw van deze wijk. Daarnaast is het natuurlijk ook zo dat een grote gemeente met 350.000 inwoners makkelijker iets voor elkaar krijgt dan twee kleinere van 150.000 elk.

Aan welke voorwaarden moet worden voldaan alvorens met de uitvoering te beginnen?

Logistieke randvoorwaarden
In elk geval moet duidelijk zijn dat de de logistieke zaken eerst moeten worden aangepakt. Zodra bekend is waar er gebouwd zal gaan worden moet een begin gemaakt worden met de aanleg van wegen en spoorlijnen. Vooral de spoorlijnen zijn hierbij van groot belang omdat dan op een voordelige en milieuvriendelijke manier de aanvoer van materialen voor de bouw kan worden geregeld. Ook kan vanuit een centraalpunt in Almere dan de verdere logistieke afhandeling geregeld worden. Bij een keuze voor de Watervariant zal dus als eerste een spoorlijn in de richting van Amsterdam aangelegd moeten worden. Bij een keuze voor de westelijke variant zal er een railsverbinding richting Amersfoort moeten komen. Op dit moment moet dan tevens gekeken worden hoe in de toekomst de aanvoer van goederen moet worden georganiseerd. In dat verband zou eens in Tilburg gekeken moeten worden, daar is buiten de stad een logistiek centrum ingericht waar de zendingen worden verzameld en door kleinere auto's de stad in worden gebracht. Om twee redenen is dit beter voor het milieu. Ten eerste wordt de uitstoot verminderd door het gebruik van kleinere vrachtwagens, ten tweede worden zendingen gecombineerd om te voorkomen dat eenzelfde adres twee keer wordt bezocht.

Economische randvoorwaarden
Om te voorkomen dat het woon/werkverkeer explosief zal toenemen en daarmee de bereikbaarheid in gevaar komt moet de uitbreiding van Almere niet worden doorgevoerd voordat er een duidelijke groei in de werkgelegenheid is gerealiseerd. Met steun van het rijk moeten werkgevers gestimuleerd worden om zich in Almere te vestigen. Wel moet deze bedrijvigheid voor een belangrijk deel in de "groene" sector worden gevonden. Daarnaast moet Almere een eigen Hoge School/Universiteit krijgen.

Zijn er alternatieven?

Kijkend naar de Randstad denk ik niet dat er veel alternatieven zijn om een dergelijke groei te kunnen realiseren. Eigenlijk zie ik maar een optie en dat is door in het westelijk havengebied van Amsterdam te gaan bouwen. De havenactiviteiten kunnen makkelijk naar de nieuwe havens in Rotterdam (concentratie van activiteiten biedt talloze voordelen en geen noodzaak tot uitbreiding van de sluizen bij IJmuiden) worden overgeheveld de vrijgekomen grond kan dan voor woningbouw worden benut.

Conclusie

De schaalsprong in Almere lijkt onontkoombaar laten we er dan wel voor zorgen dat het goed gebeurt en dat we later geen spijt van krijgen van de manier waarop het is gedaan. Nu is de kans om het goed te plannen en er iets moois van te maken. Voorwaarde is wel dat het blauw/groene karakter van Almere gehandhaafd blijft.