Klimaatverandering en politiek

Al Gore heeft een film gemaakt. Onlangs werden er voor de zoveelste keer protesten gehouden voor climate change (G20, Londen). Jaarlijks wordt de Earth Day gevierd. De maatschappij is zich zeker bewust van de klimaatverandering. Betrekken we de politiek erbij, dan denkt men al snel aan het Kyoto Protocol. Maar er ging een heel stuk geschiedenis vooraf aan het Kyoto Protocol. Hoe is het onderwerp klimaatverandering in de politiek terecht gekomen?

Het proces van bewustwording

De eerste wetenschappelijke suggesties over de broeikaseffecten werden gedaan in het begin van de twintigste eeuw (1900). In de jaren vijftig van de twintigste eeuw vonden de eerste systematische metingen plaats over de concentratie van koolstofdioxide (CO2). Twee decennia’s later, in 1972, werd er een bijeenkomst, United Nations Conference on the Human Environment, gehouden in Stockholm. Hier werd er een actieplan aangenomen waarin ondermeer was neergelegd dat er een netwerk van instellingen diende te ontstaan die zich bezig hield met het meten en bestuderen van de luchtvervuiling. Zeven jaar na de bijeenkomst, in 1979, werd de eerste Climate Conference gehouden. Deze werd georganiseerd door verschillende instellingen die gemoeid waren met klimaatverandering: World Meteorological Organization (WMO), World Climate Reasearch Programma (WCRP), United Nations Environment Programme (UNEP).

Het onderwerp van focus was niet de klimaatverandering, maar de luchtvervuiling. Dit had te maken met het feit dat de luchtvervuiling meetbaar was en daarmee bewijsbaar. Klimaatverandering daarentegen was een hypothese, men was het er niet over eens of (onder meer) luchtvervuiling kon leiden tot klimaatverandering. Door nieuwe technologie werd het mogelijk om een wetenschappelijke consensus te creëren over klimaatverandering. In 1985 werd er een internationale wetenschappelijke bijeenkomst gehouden. Deze hield als boodschap dat klimaatverandering niet slechts een wetenschappelijk probleem was. Overheden konden door goede politiek te bedrijven de klimaatverandering beperken. De bijeenkomst leidde tot de bewustwording van het politieke debat van klimaatverandering. Er vonden verschuivingen van het debat plaats: van wetenschappelijk naar politiek-wetenschappelijk, van dit laatste naar de multilaterale diplomatieke.

De politieke invloed

In 1988 werd de IPCC gecreëerd (Intergovernmental Panel on Climate Change). In datzelfde jaar nam de VN een resolutie aan. De resolutie had slechts tot doel de erkenning van klimaatverandering als een “common concern of mankind”. Een jaar later leefde de politiek op. In bijeenkomsten in Nederland, Den Haag en Noordwijk, werd de klimaatverandering meer en meer serieus genomen. Het probleem was ‘vital urgent and global, we are in a situation that calls not only for implementation of existing principles but also for a new approach, through the development of new principles of international law including new and more effective decision-making and enforcement mechanisms’. In Noordwijk werd de Noordwijk Declaration neergelegd, een document dat werd aangenomen door de zesenzestig aanwezige landen. In het document werden op politiek gefundeerde beginselen opgenomen. Een van het meest belangrijke beginsel was het beginsel van ‘common but differentiated responsibilities’.

Dit beginsel erkent dat landen gezamenlijk een verantwoordelijkheid hebben betreffende de klimaatverandering, maar dat de verantwoordelijkheid bij ieder land een ander accent heeft. Dit heeft te maken met de cultuur, de economie en de geschiedenis van het land. Men kan een eilandengroep niet vergelijken met China (differentiated), maar ze zijn beide verantwoordelijk (common responsibilities). In hetzelfde jaar nam de Algemene Raad een tweede resolutie aan. Deze resolutie geeft blijk aan een meer actievere houding dan de eerste resolutie die niet meer inhield dan erkenning. De noodzaak van actie wordt dik onderstreept en er worden stappen gezet om verdere intergouvernementele onderhandelingen mogelijk te maken. Het doel werd om een document, een raamwerk te creëren met verplichtingen die al dan niet zouden worden geconcretiseerd door andere documenten.

In 1990 werd de tweede World Climate Conference gehouden. Hierbij werd het eerste rapport van de IPCC dat een aantal maanden voor de Conference werd gepubliceerd, betrokken. Het rapport merkte onder meer op dat door geen actie te ondernemen de gemiddelde temperatuur van de aarde zou stijgen tussen de 2 en 5 graden Celsius. De bijeenkomst liet zien hoe de politiek verdeeld lag, er ontstonden fronten tussen verschillende landen. Hoe politiek gevoelig klimaatverandering op de een of andere manier lag, hield de VN zich aan zijn belofte. In 1992 was het document, het raamwerk, af. De UN Framework Convention on Climate Change werd in Rio de Janeiro ondertekend. Dit is het gronddocument betreffende klimaatverandering en politiek. Het raamwerk is te beschouwen als de moeder en het welbekende Kyoto Protocol als de dochter.