De Koude Oorlog en de schuldvraag

In discussies over de Koude Oorlog overheerst vaak de schuldvraag. Maar wie had het nu werkelijk bij het juist eind? Of is dit een zo gecompliceerde vraag dat er onmogelijk een goed antwoord op te geven is? Welke overwegingen spelen er meer en hoe zijn die historisch ontwikkeld?

Opdeling in periodes

Om goed te weten waar we het over hebben en niet de periode van de Koude Oorlog te zien als een tijdperk zonder veranderingen, hier een overzicht van de periodes waarin we de Koude Oorlog zouden kunnen opdelen:

1. Stalin (1945 – 1953) confrontaties met het westen, kijken of ergens een zwakke plek is waar ze winst konden boeken. Vooral met het doel veiligheid te verkrijgen voor de SU. Combinatie van consolidatie en confrontatie.
2. Kruschev (1953 - 1962/64) sluiten van akkoorden. Eind '62 was de angel uit het conflict. De bouw van de muur was een feit en de Cubacrisis was voorbij.
3. Detente (1964-1979) inval van Afghanistan. De Yom Kippur oorlog in 1973 was al een zware test voor de detente. Maakt duidelijk dat de Russen het niet zien als een afspraak om uit elkaars invloedssferen te blijven. Dit was ook een periode van overstretch. Men breidt de machtsgebieden steeds verder uit tot ze de banden met de randgebieden niet meer goed kunnen onderhouden en het uit elkaar dreigt te vallen (theorie van Kennedy). Ondanks grote interne problemen wil men toch nog net even wat verder uitbreiden.
4. Interne crisis en stagnatie (1979 – 1987)
5. Opheffing Sovjet Unie (1987 – 1991) Uiteenvallen en regionale initiatieven.

De schuldvraag en de verschuivende ideeën

Veel westerse historici ontwikkelden in de jaren '50 en '60 de visie dat het allemaal de schuld was van de Sovjet Unie. Het bedreef zo'n sterke ideologische politiek dat het echt wel uit was op het veroveren van de wereld hiervoor. Zo kwam het ook steeds in conflict met omliggende gebieden. Westerse organen reageerden overwegend defensief. Dat was hun conclusie.

Rond de Vietnamoorlog kwam de revisionistische visie op. Zij gaven de VS de schuld omdat zij te veel gericht was op de controle van de markten. Volgens hen reageerde juist de SU defensief. Dit begon al in 1917. Toen werden ze al aangevallen door het westen (Duitse keizerrijk en de nazi's). De uitbreiding is voor hen defensief. De revisionisten vinden dit legitiem.

In de jaren '70 ontstaat een derde stroming met de detente als een parallele gedachte zich ontwikkeld waarbij de schuld aan beiden wordt gegeven. Dit is het post-revisionisme. Het gaat bij deze visie niet om ideeën maar om rationale buitenlandse machtspolitiek die een evenwicht probeert te vinden. Men moet de bipolaire machtssituatie gewoon accepteren, dan zullen er minder problemen zijn. De ruis wegnemen en gewoon zaken doen. Oost en west werden toen meer gezien als één, maar het probleem was wel dat het verschil tussen oost en west er nog steeds sterk was zonder dat er een platform voor echte discussie was.

In de jaren '90 is er nog een soort vierde stromingontstaan: de New Cold War History, mede vertegenwoordigd door de historicus Gaddis. De Koude Oorlog is nu over en we weten wat de afloop was. Het westen won en het oosten viel in elkaar. Amerika riep de overwinning uit. Het conflict wordt minder gezien als iets tussen twee supermogendheden, en er wordt meer gekeken naar de kleinere spelers zoals Engeland, maar ook Nederland. Het bipolaire wordt weer in twijfel getrokken. Sommige punten van strijd werden ook door andere zaken bepaald. Het militaire aspect wordt meer ondergeschikt en de interstatelijke aspecten worden belangrijker. Staten zijn geen grote black boxes die alleen naar buiten reageren, maar meer iets dat bestaat uit subbureaucratieën die ook met elkaar de strijd aangaan.

De laatste tijd is er ook meer aandacht voor de 'hot wars' binnen de 'cold war'. Hier zijn miljoenen doden gevallen. Zo verplaatst de spanning van het conflict zich naar de periferie. © 2009 - 2010 Peronista, gepubliceerd in Politiek (Mens en Samenleving) op 15-03-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Peronista is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De Sovjet-Unie, een corrupte staat?: De Sovjet Unie ontstaat na de Russische revolutie van de bolsjewieken in het jaar 19127. De Sovjet unie werd ook wel de USSR genoemd en was de eerste communistische staat…
• Koude Oorlog: een chronologisch overzicht: De Koude Oorlog begint eigenlijk in 1947. De Sovjet Unie verbrak toen haar belofte door ondanks de geplande voorzichtigheid als het gaat om expansie, toch Iran binn…
• Koude Oorlog: een samenvatting op jaartallen: Dit artikel behandelt de belangrijkste jaartallen en gebeurtenissen van de Koude Oorlog, gerangschikt op chronologische volgorde. Het onderstaande overzicht kan…
• Wat is de Stalin Note?: Sommige begrippen uit de geschiedenis komen je misschien vaag bekend voor, maar je hebt geen idee wat ze nu eigenlijk betekenen. Zulke begrippen hebben soms echter wel een belangrijke…
• Opstand Hongarije 1956: De opstand van de Hongaren in 1956 was een van de eerste tekenen dat Oost-Europa zwaar te lijden had onder het Sovjet-regime. Veel Hongaren ontvluchtten het land en kwamen onder ander…