Machtsvertoon versus soft power

Je bent een geïsoleerd arm land barstensvol problemen. Het rijke buitenland biedt hulp, mits jij je volk op hun voorwaarden bestuurt. Verzwakt als je bent, stem je toe. Dan blijkt dat het hen alleen te doen is om een internationaal gezochte terrorist die zich in jouw land verbergt. Uitlevering is cruciaal. Jij bent er intussen alleen nog maar meer op achteruitgegaan. Hun doodsbange soldaten verschansen zich in hun gigantische fort. En vertellen je zwaarbewapend hoe jij je moet ontwikkelen.

Stommiteit

De jihadisten verbergen zich in het oosten, bij de grens met Pakistan, niet in Uruzgan of Zuid-Afghanistan. Dus de Nederlandse troepen, en straks de Amerikaanse, zijn abuis. De oorlog tegen terreur blijkt een stommiteit. Want terreur is een manier van handelen, zoals maffia. Daartegenover sta je machteloos met je standaardleger. Intussen voelt de bevolking zich bezet en vraagt zich af wie het eigenlijk voor het zeggen heeft?

‘Bevrijd’

De Russen hadden in 1989 de deur nog niet achter zich dichtgetrokken, of de krijgsheren begonnen elkaar te bestrijden met als hoogtepunt het gevecht om de hoofdstad Kabul. Vijf miljoen Afghanen vluchtten de Pakistaanse grens over. Na vier jaar was de rook opgetrokken en Kabul in puin. De Taliban hadden de strijd gewonnen en werden door de bevolking op handen gedragen. Ze hadden de papaverteelt de nek om gedraaid door hem niet-halal te verklaren. En ze maakten een eind aan de decadentie van elkaar bestrijdende warlords die verdoofd door heroïne en bedwelmd door whisky hele dorpen kapot schoten alleen om met een mooi opgemaakte jongen van twaalf te kunnen trouwen.

Kitsch

Mullah Omar, een simpele onopgeleide boer, nu gezocht door de Amerikanen, werd dankzij zijn strijd tegen twee warlords staatshoofd onder Talibanbewind. De krijgsheren bestookten Kandahar met tanks waarmee ze, achter met belletjes behangen jongens, door de straten reden. Aangezien seks met vrouwen taboe is, komen bronstige mannen, net als bij de oude Grieken, bij jonge knaapjes aan hun gerief. Dat was de bizarre werkelijkheid die, door de schrijver van De Vliegeraar onnodig aangedikt, verwerd tot regelrechte kitsch.

Toen en nu

De meeste Taliban waren goedwillende, weliswaar zeer conservatieve Pashtun boertjes. Hun zedelijke voorschriften werden echter steeds rigider en hadden in de ogen van de gemiddelde Afghaan niets meer van doen met de islam of met Afghaanse tradities. Daardoor maakten ze zich steeds minder geliefd en konden zich in steeds meer dorpen niet meer vertonen. Tegenwoordig vormen de Taliban een allegaartje van huurlingen onder leiding van heroïnehandelaars, oude warlords, agenten van de Pakistaanse geheime dienst en handlangers van Bin Laden uit Soedan, Liverpool of Antwerpen. Deze laatste groep, de jihadisten, heeft met Afghanistan niets te maken, zij strijden een particuliere oorlog tegen het Westen, in antwoord op de strijd van het Westen tegen terreur.

's Lands eer

Maar die strijd van het Westen pakte averechts uit. De EU en VS beloofden hulp om van Afghanistan een fatsoenlijk land te maken en zijn isolement te verbreken. Onder druk van Amerika werd een zogenaamd democratisch parlement ingesteld dat de smerigste oorlogsmisdadigers, als Abdul Dostum en Hekmatyar, amnestie verleende. Een politiek compromis. Zij nemen nu wel belangrijke posities in. De Afghaanse bevolking begrijpt er niets van. Hoe kun je een land wederpbouwen met een corrupte regering? Er werden meer fouten gemaakt. In ruil voor de papavercultuur zou het zaaigoed ontvangen. Er werd hulp beloofd bij het opzetten van alternatieve landbouw. Amerika hield zich niet aan zijn beloftes. Uitlevering van Bin Laden bleek cruciaal. Een gast uitleveren, ook al is hij nog zo ongewenst, is voor de Taliban nu eenmaal het laagste dat je kunt doen.

Soft Power

Tegen terreur begin je niets met een leger, hoe goed uitgerust ook. En een zwaarbewapende soldaat, wiens materieel ook nog eens duurder is dan het verzamelde onroerend goed van het dorp, moet een boer niet gaan uitleggen hoe hij zijn landje moet verbouwen. Dat pikt de bevolking niet. Indonesiërs en Filippijnen pakken dat beter aan. Zij zetten soft power in: aan opbouw doen, levensomstandigheden verbeteren. Het gevolg is dat de mensen zich gesteund voelen en onthullen wie de schoft is die hen heeft tegengewerkt. Die wordt ‘s nachts met een gericht arrestatieteam opgepakt, zonder machtsvertoon. De bevolking kan daarna verder. Dat werkt en is veel goedkoper dan militair machtsvertoon.

Meer over ontwikkelingshulp in de special.