Politiek in Athene

Griekenland is een democratie. Het woord democratie komt tevens van het Grieks, demo = volk en cratie betekend beslist.

Het begin

Het begon 4000 jaar geleden kwamen de eerste bewoners in Athene. Deze bewoners worden Acheëers genoemd maar omdat ze oorspronkelijk uit Midden- Europa, ook wel zuid-Rusland, kwamen worden ze ook wel Indo-Europeanen genoemd. Ze kwamen met hun kuddes over de bergen van Macedonië en trokken naar de Griekse kust om daar steden te stichten. Het is namelijk zo dat Griekenland voor het grootste gedeelte bestaat uit de bergen en aan de kust is het veel vlakker. Hierdoor ontstonden er allerlei kleine stadstaatjes aan zee, die omringd werden door water en bergen. Dit zorgde voor veel afzondering tussen die kleine staatjes. Al die kleine staatjes gingen handelen met elkaar en met andere landen als: Mezopotamië en Egypte want die hadden veel graan wat in Griekenland nog wel eens ontbrak. Ze hadden dan ook wel iets om mee te handelen: de beste wijn!

Na de Acheëers waren de Doriërs, het laatste Indo-Europees sprekende volk die, rond 1200-1000 v. Ch. Griekenland binnendrong. Zij brachten ijzer mee, versloegen de bronzen zwaarden van de Acheëers en werden hierdoor de baas. Ze vestigden zich op de zuid- en oostkust van Peloponnesos, op de zuidwestpunt van Turkije en op de eilanden Korkyra, Levkas, Rhodos en Kreta.

Athene is gesticht rond 900 v. Chr. op het schiereiland Attica. Dit ligt 30 km van de zee. De stad ontstond rond een berg, waarop het heiligdom van de Griekse godin van de wijsheid stond: Pallas Athena. Hier bouwde ze een nederzetting omheen. Deze nederzetting bereidde uit tot een grote vlakte met een grote haven en zal een paar jaar later de grootste stadstaat van Griekenland worden. De handel, en daarnaast enige kleine industrie, werd steeds belangrijker, vooral ook door de invoering van gemunt geld (uit Lydië).

Maar hoe wordt zo'n grote welvarende stad nou geregeerd?
Het begon allemaal, net als bij alle andere kleine stadstaatjes: Ze hadden een stamhoofd; ook wel Koning, en die was de baas over dit kleine staatje maar alleen als er oorlog was. Dan was het namelijk een Monarchie. Als het geen oorlog was werd deze kleine stadstaat geregeerd door een?Stamraad?.

Maar dit werd niet lang gerespecteerd. De adel wilde meer macht. Zo ontstond de Oligarchie. Een van de adel werd gekozen tot baas maar die had zelf niet zo veel te vertellen. Hij moest altijd luisteren naar de meerderheid van de adel. Ondertussen waren verschillende klassen ontstaan onder de bevolking. De Doriërs werden beschouwd en beschouwde zichzelf als Adel omdat ze bescherming konden bieden. Ze hadden veel land en de Acheëers konden gewoon weg niet tegen ze op. De Doriërs waren dan ook de baas en namen alle beslissingen en hierdoor werden de Acheëers hun slaven. Ze moesten 1/6 afstaan aan de adel. Dat was veel want de grond was bijna onvruchtbaar en de oogsten waren karig. Door deze hoge afdracht kregen de boeren een hoge schuld bij de landeigenaren en soms werd hij zelf zo hoog dat ze hun land of zelfs hun zelf moesten 'verkopen'. Zo werden ze slaven.

Het was dan ook niet gek dat op een gegeven moment bijna heel het land in de handen van de Adel. Andere boeren, die niet onder de Adel werkten, gingen handel drijven en daardoor ontstond er nog een nieuwe klasse: de gezeten boeren en sociale vergelijkbare groepen: de Burgers. Zij wilden ook politieke macht en gingen eisen stellen. Anderzijds kon de grotendeels schrale grond de toenemende bevolking niet meer voeden, en handel en industrie ontwikkelden zich nog niet snel genoeg. Kortom, er kwam overbevolking en spanning op politiek en sociaal gebied.

De boeren en de slaven pikten het niet langer en gingen opzoek naar een bemiddelaar. En die vonden ze in Solon. Een voormalig man van Adel en een geestelijke leider. In 594 werd hij met algemene stemmen gekozen tot archont; bestuurder van de stad. Hij moest orde op zaken gaan stellen en de eerste Politieke daad van Solon was: afschudden van schulden. De steenhopen werden verwijderd en de grensafbakingen hersteld. Solon's hervorming hield namelijk in dat al het land terug ging naar de oorspronkelijke eigenaren. Iedereen werd zo veel mogelijk vrijgescholden: de lijfeigenen werden weer vrije boeren en zelfs bij de slaven werden geprobeerd ze zoveel mogelijk vrij te kopen. Een belangrijke regel die Solon instelde was: Voortaan mocht er geen lening meer worden gesloten met als onderpand een persoon! Zelf vind ik het een goede regel. Je kunt bij iemand in dienst zijn maar je mag niet iemands bezit zijn. Zoals bij een slaaf: omdat ze niet eigen baas waren moesten ze dingen doen die ze anders misschien niet zouden doen. Dit verandert Solon! Maar wat ik wel minder van hem vindt is dat hij veel land nog van de Adel liet en het bevruchtbarsten deel niet verdeelde onder de armere kleinere boeren. Eigenlijk loste hij het probleem dus niet echt op. Want de Adel had nog steeds meer land, meer geld en meer macht! Maar hij wilde toch nog iets veranderen door de vier vermogensklasse en daardoor veranderde Athene van een Oligarchie in een timocratie waarbij heerschap gebaseerd is op inkomen en grondbezit. Iedereen die in de 'eerste rang' zat mocht in de raad zitten. De wat armere mensen moesten het doen met de volksvergadering.

Maar deze timocratie hield ook niet erg lang stand. Want toen Solon was afgestapt, dit was rond 560, probeerde een zekere Pisistratus een staatsgreep te plegen. De eerste twee keer lukte het hem niet maar 3 maal is scheepsrecht en hij vindt dat hij het alleen recht heeft op regeren. Hij werd Koning en zo was de Tirannie geboren.

Maar is het wel zo slecht dat hij Koning/ Tiran wordt? Hij maakte immers een eind aan de politieke gevechten tussen de adellijke families. Die vonden dat zei weer aan de macht kwamen nadat Solon wegwas. Maar toen Pisitratus aan de macht kwam probeerde hij deze klassen te laten verdwijnen. Hij vond dat iedereen gelijk moest zijn. Hij streefde naar een democratisch bestuur. Maar verder was hij wel echt een tiran: hij onderdrukte de politieke vrijheid van Athene. Maar er kwam ook wat voor terug. Hij zorgde er voor dat een enorme economische en culturele groei in Athene ontstond. Hij heeft dus wel degelijk iets goeds gedaan. Een hele verandering: de klassen weg, een economische, culturele groei en opvolgers zijn geregeld. Het is namelijk zo: zijn zonen Hipparchus en Hippias zullen de daden van hun vader voortzetten! Maar deze laatste zal rond 510 v. Chr. Worden verdreven en zal Kleisthenes de rond 525 v. Chr. Van hem overnemen.

Maar wat doet deze man dan anders dan zijn voorgangers?
Rond 509 en 507 v. Chr. Zorgt hij voor het begin van een democratie door het instellen van isonomia; houdt in dat alle mannen gelijkrecht hebben. Nu kan elke volwassen man mee doen met de volksvergadering en kan zo gekozen worden voor in de raad. Ook al kwamen nu alle volwassen mannen in aanmerking vaak werden toch waren het nog vaak de mannen uit de eerste klassen die werden gekozen.

Pas in 487 v. Chr. Kwamen de mensen uit de tweede klassen ook in aanmerking. Dit gaat de goede kant op. Ze komen steeds dichterbij de democratie. Kleisthenes is dan ook wel de grondlegger van de democratie. Hij zorgt ervoor dat er gelijkheid in rechten is! Dit wilde Solon en Pisitratus ook en zij droegen ook hun steentje bij maar Kleisthenes heeft het wel echt ingesteld! Maar het is nog geen volksdemocratie. Het is namelijk pas een volksdemocratie als het hele volk zijn mening kan geven. En niet alleen de wat rijkere. Want de mensen uit de 3de en 4de klassen hebben nog steeds niet zoveel te vertellen.

Het duurt alleen wel erg lang voordat ze een stap nemen. Er gaan heel wat jaren voorbij voordat er echt iets drastisch veranderd. Een voorbeeld hiervan is dat het heel lang heeft geduurd voordat de boeren en slaven in opstand kwamen en er überhaupt iets voor hen zou veranderen. Pas rond 462 v. Chr. werd door Ephiaites en Perikies alle macht overgedragen aan de raad, de rechtbanken en de volksvergadering en veranderde er echt wat. De alleen macht die er eerst was veranderd in een gelijkrecht. Een jaar later ging Perikies zelfs zo ver dat hij ervoor zorgde dat zelfs de allerarmste mee konden doen aan de politiek! Nu is het een volksdemocratie! En dat vind ik erg goed.

Maar wat is nou eigenlijk een democratie en voldoen zij daar al aan?
In het woordenboek staat democratie zo beschreven: Democratie is een staatvorm waarbij het volk (door vertegenwoordigers) zichzelf regeert en vrijelijk zijn meningen en wensen kan uiten. Athene heeft hier veel van weg.