Politiek en 1949

Israëls nederzettingen: ruimtelijke ontwikkeling 1949-1966

Infoteur: Etsel

Het Nationaal Ruimtelijk Plan beoogt een uitgebalanceerde verdeling van de bevolking over het gehele land. De verdeling van de bevolking in 1948 ziet er als volgt uit: 94,9 procent woont in de dichtbevolkte kustvlakte of in de grote steden Tel Aviv, Haifa en Jeruzalem. In de periferie woont 5,1 procent van de bevolking. Israëls nederzettingenbeleid na 1948 is een voortzetting van het plan dat destijds door Arthur Ruppin is uitgestippeld.


Arthur Ruppins geopolitiek

Het beleid van Ruppin betekent een strategie gericht op het verkrijgen van effectieve controle in de gehele Joodse staat. Want ondanks het feit dat Israël een soevereine staat is geworden is de controle over de Joodse staat incompleet. Effectieve controle wordt daarom niet alleen bepaald door de methode van 'soevereiniteit' maar ook door de methode van 'aanwezigheid'. Een intensieve aandacht in deze is de vestiging van tientallen moshaviem en kibboetsiem langs de noordgrens (in Boven Galilea) die de nationale veiligheid moeten garanderen. In Beneden Galilea worden ook veel nederzettingen gesticht die de strategische posities (de Beth Shean Vallei en de Vallei van Jisraeel) moeten versterken. In de Negev worden de agrarische nederzettingen voornamelijk in het noordelijke deel gesticht. Dit heeft te maken met de lange aanvoer route van water voor irrigatie doeleinden van het meer van Galilea. De meeste moshaviem worden in de kustvlakte en de Jeruzalem corridor gevestigd. Hier worden vele immigranten opgevangen.

De Centrale-Plaatsentheorie (CPT) van Christaller

Vanaf de jaren 1950 worden rurale ontwikkelingsstrategieën uitgevoerd binnen regionale raamwerken waarin steden ook een rol spelen. De Centrale-Plaatsentheorie (CPT) van Christaller wordt hierbij toegepast. Opzet van dit model is een ruimtelijke structuur te creëren om daarmee een meer efficiënte aanbod van voorzieningen mogelijk te maken. Agrarische dorpen worden in groepen gevestigd rond rurale centra met een regionale stad als middelpunt van de regio. De rurale centra en de regionale steden vormen de gekozen middenweg tussen de kleine nederzettingen en de grote steden. In Israël ontbreken namelijk middelgrote steden. De taak van de rurale centra is de verzorging van de directe omgeving (rurale nederzettingen). De ontwikkelingssteden die als regionale steden functioneren verschaffen diensten aan de regio.

mislukken van de Centrale-Plaatsentheorie
Ondanks de mooie opzet lijkt het plan al bij voorbaat te mislukken. Het model van Christaller is niet zonder meer in alle omstandigheden te gebruiken. In de situatie van Israël ontbreekt een achterland. Bovendien zijn de agrarische en industriële producties vanwege een klein afzetgebied sterk versnipperd. Tevens krijgt Israël te maken met nieuwe immigranten die zich liever in de grote steden vestigen. Ook tijdens het uitvoeren van het CPT worden fouten gemaakt. Er worden teveel regionale centra gesticht die daardoor te klein blijven om een behoorlijke economische en sociale basis te vormen. Bovendien zijn de grote steden te gemakkelijk bereikbaar voor de meeste mensen, zodat de regionale centra met hun kleine economische en sociale basis worden overgeslagen. Waarom sticht de overheid dan zoveel regionale centra? Dit is noodzakelijk voor het verkrijgen van soevereiniteit in het gehele land.

Geografische verdeling van de ontwikkelingssteden

Galilea
Hoe is de geografische verdeling van de ontwikkelingssteden? In het centrum ontwikkelen kampen voor immigranten zich tot ontwikkelingssteden. Maar in het Nationaal Ruimtelijk Plan wordt de aandacht voornamelijk gericht op de vestiging van ontwikkelingssteden in het noorden en het zuiden. In Galilea worden 11 ontwikkelingssteden gesticht. Zij moeten concurreren met de agrarische nederzettingen van vóór 1948 die veel efficiënter opereren. Toch geeft de regering veel steun aan deze ontwikkelingssteden vanwege het gevaar dat de Arabieren de meerderheid in Galilea vormen. Door middel van de ontwikkelingssteden tracht de regering veel Joden aan te trekken om Galilea een Joodser karakter te geven. Want alleen via een getalsmatige acceptabele Joodse aanwezigheid kan Israël haar soevereiniteit In Galilea aan de wereld aantonen. Het mag echter niet baten want in 1966 vormt de Arabische bevolking nog steeds de meerderheid (120.000 Arabieren en 80.000 Joden).

Negev
In de Negev worden 10 ontwikkelingssteden gevestigd. Voordeel is dat zij zich gelijk met de moshaviem ontwikkelen en ze een sterke relatie met de moshaviem onderhouden. Dit brengt met zich mee dat deze steden zich hier aardig ontwikkelen.

Suburbanisatieproces

Vanaf midden jaren 1960 ontstaat er een proces van suburbanisatie rond Tel Aviv-Jaffo. Dit is een spontane ontwikkeling in tegenstelling tot het planmatige beleid zoals beschreven in het Nationaal Ruimtelijk Plan. Hier ligt een aantal moshavot dat uitgegroeid is tot steden die geleidelijk aan binnen de invloedssfeer van Tel Aviv-Jaffo komen te liggen. Zij ontwikkelen zich tot woongebieden voor forenzen werkzaam in Tel Aviv. De invloed van de suburbanisatie breidt zich zelfs uit naar een aantal in het centrum liggende ontwikkelingssteden. Het proces zou in een stroomversnelling komen na de machtsovername van de Likoed-partij in 1977.

Ondanks alle moeite de bevolking te spreiden door middel van moshaviem en ontwikkelingssteden is weinig fundamentele verandering bereikt omdat de aantrekkingskracht van het centrum groter is dan de prikkelingen die de regering aan de periferie geeft voor het aantrekken van industrie en immigranten. Het streven om effectieve controle in het gehele land te bewerkstelligen (met name in Galilea) is hierdoor niet gelukt. Toch is er een bepaalde verschuiving waarneembaar, namelijk het suburbanisatieproces.

Conclusie

In de periode 1949-1966 neemt de Joodse bevolking met 1 miljoen inwoners toe. Met behulp van het Nationaal Ruimtelijk Plan streeft de regering naar een gelijkmatige verdeling van de Joodse bevolking over het gehele land. Opvallend hierbij is de ommekeer in de anti-urbane houding van de Zionisten. De rurale nederzettingen blijven in deze periode wel een belangrijke rol spelen in de defensie. En in de eerste jaren verzekeren ze tevens de bestaansbasis van de meeste steden.

De moshaviem en de ontwikkelingssteden nemen de meeste immigranten op. Slechts op beperkte schaal is resultaat geboekt in het integreren van de nieuwe immigranten. Oorzaak is het ontstaan van tegenstellingen tussen verschillende Zionistische doeleinden. Tussen geopolitieke en economische doeleinden ontstaan conflictsituaties. Decentralisatie van de Joodse bevolking is noodzakelijk voor het versterken van de economie. Daarnaast ontstaat er een conflict tussen geopolitieke en sociale doeleinden. Dit uit zich in het feit dat voornamelijk Sefardische immigranten die geen Zionistische achtergrond hebben verspreid worden. Zodoende is er nauwelijks sprake van integratie.

Meer over Israëls nederzettingen is te lezen in mijn special Israëls nederzettingenbeleid: historisch en ruimtelijk.
© 2008 - 2010 Etsel, gepubliceerd in Politiek (Mens en Samenleving) op 16-10-2008, laatst gewijzigd op 19-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

Bronnen en/of referenties

  • Paper Etsel voor studie sociale geografie

Reageer op het artikel "Israëls nederzettingen: ruimtelijke ontwikkeling 1949-1966"


Er zijn nog geen reacties geplaatst op dit artikel.