InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Politiek > Lijstverbinding tussen politieke partijen: hoe werkt het?

Lijstverbinding tussen politieke partijen: hoe werkt het?

Lijstverbinding tussen politieke partijen: hoe werkt het? Op de kieslijst voor de Tweede Kamerverkiezingen of gemeenteraadsverkiezingen heb je misschien weleens zien staan dat een lijst gecombineerd is met een andere lijst. In dat geval zijn twee of meer partijen met elkaar een lijstverbinding aangegaan. Het doel van het aangaan van een lijstverbinding is het verhogen van de kans dat een restzetel bij een van de partijen binnen dit verbond gaat. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2012 profiteerden ChristenUnie en GroenLinks van hun lijstverbinding met respectievelijk SGP en PvdA/SP.

Lijstverbindingen in de Nederlandse politiek


De lijstverbinding in Nederland

Bij lokale of landelijke verkiezingen hoor je de term weleens vallen: lijstverbinding. Bovenaan de kieslijst die je voor verkiezingen thuis in de bus krijgt staat dan dat de lijst van een partij gecombineerd is met een andere lijst. De betreffende partij heeft in dat geval een lijstverbinding. Alhoewel het niet een typisch Nederlands fenomeen is, is het wel iets dat samenhangt met het kiessysteem dat we in Nederland kennen, namelijk een van evenredige vertegenwoordiging. Een kiessysteem met een evenredige vertegenwoordiging is een systeem waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt toebedeeld gelijk loopt aan het percentage van de stemmen dat is binnengehaald. Haalt een partij bijvoorbeeld 10% van de stemmen dan krijgt het ook 10% van de zetels, in dit voorbeeld dus vijftien. Omdat het natuurlijk nooit zo is dat precies alle zetels verdeeld kunnen worden door het aantal stemmen door het aantal zetels te delen (je kunt niet 10,4 zetels krijgen) wordt er gewerkt met restzetels. Op dit moment komt ook de lijstverbinding in het spel.

Verdeling van restzetels

Het eerlijk verdelen van de zetels aan de hand van de verkiezingsuitslag vereist heel wat rekentalent. Voordat aan de verdeling begonnen kan worden wordt allereerst de kiesdeler vastgesteld. De kiesdeler is gelijk aan het aantal uitgebrachte geldige stemmen door het aantal beschikbare zetels in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of de gemeenteraad. Zo werden bijvoorbeeld bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 in totaal 9.424.235 stemmen uitgebracht, wat een kiesdeler opleverde van 62.829. Elke partij kreeg op basis van deze uitslag per 62.829 stemmen een zetel toebedeeld. Omdat je niet bijvoorbeeld 1,3 zetels kunt krijgen wanneer je 81.678 stemmen hebt ontvangen blijven er na deze initiële verdeling altijd nog enkele restzetels over. Deze worden aan de hand van een nieuwe berekening verdeeld.

Om uit te rekenen welke partijen recht hebben op een restzetel wordt gekeken wie er na het verdelen van de 'hele zetels' relatief het meeste aantal stemmen per inmiddels toegekende zetel had. De partij die in dit lijst bovenaan staat krijgt de eerste restzetel. Na deze toekenning wordt een nieuwe berekening gemaakt waarbij de partij die voor de toekenning van de eerste restzetel bovenaan de lijst met het meeste aantal stemmen per reeds toegekende zetel nu onderaan staat. Degene die nu bovenaan staat krijgt de tweede restzetel, enzovoort. Deze in Nederland gehanteerde methode voor restzeteltoekenning is gebaseerd op de methode-D'Hondt. Bij vertegenwoordigende lichamen waarbij minder dan negentien zetels te verdelen zijn wordt gebruik gemaakt van een andere methode voor berekening.

De rol van de lijstverbinding bij de restzetelverdeling

Een kenmerkt van de restzetelverdeling volgens de methode-D'Hondt is dat deze relatief vaak in het voordeel van de grotere partijen is. Doordat zij een hoger totaalaantal stemmen binnenhalen staan grotere partijen relatief sneller bovenaan de berekening van het van het gemiddelde aantal stemmen per zetel. Door nu twee lijsten kunstmatig met elkaar te verbinden kunnen twee wat kleinere partijen een groter gestalte aannemen. De kans wordt daardoor groter dat de beide partijen gezamenlijk een restzetel binnenslepen. Naar welke van de twee partijen uit de lijstverbinding de zetel dan vervolgens gaat is van tevoren niet te voorspellen maar de kans dat die partijen de zetel voor de verbinding gezamenlijk binnenslepen is groter dan dat ze dit op individuele basis zouden doen. Op die manier kan het dus in het voordeel van twee ideologisch aan elkaar verwante partijen zijn om een lijstverbinding aan te gaan.

Lijstverbindingen bij de Tweede Kamerverkiezingen

Bij de Tweede Kamerverkiezingen is er traditioneel een lijstverbinding tussen de christelijke partijen ChristenUnie en SGP. In 2012 leverde dit de ChristenUnie een extra zetel op. Daarnaast gaan ook verschillende linkse partijen regelmatig een lijstverbinding met elkaar aan. Zo hadden PvdA, GroenLinks en SP bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 een lijstverbinding met elkaar. Dit leverde GroenLinks uiteindelijk een restzetel op, die werd ingenomen door Jesse Klaver, de latere lijsttrekker van GroenLinks. Hadden de genoemde verbindingen in 2012 niet bestaan dan waren de zetels die uiteindelijk naar de ChristenUnie en GroenLinks gingen naar de Partij van de Arbeid en de Partij voor de Dieren gegaan.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 hadden de ChristenUnie en de SGP wederom een lijstverbinding. GroenLinks en de PvdA deden het dit keer zonder de SP, naar verluidt omdat de SP van de andere twee partijen de toezegging eiste dat zij na de verkiezingen niet zouden gaan deelnemen in een regering met de VVD. GroenLinks en PvdA wilden deze toezegging niet doen.

Lijstverbindingen mogelijk afgeschaft

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 waren er zoals gezegd nog twee lijstverbindingen maar de kans bestaat dat dit de laatste keer was. In februari 2017 stemde een meerderheid van de Tweede Kamer namelijk in met het aan banden leggen van het systeem van lijstverbindingen. Tegenstanders van het systeem als de VVD en de PVV beargumenteren dat het een vorm van kiezersbedrog is omdat de stem van de kiezer uiteindelijk een andere partij een zetel op kan leveren. Niet verrassend zijn de tegenstanders zelf partijen die nooit geprofiteerd hebben van een lijstverbinding. Voorstanders van het systeem als CDA, GroenLinks en de PvdA geven juist aan dat het een manier is om ervoor te zorgen dat een zetel toch bij een ideologisch verwante partij terechtkomt. De Eerste Kamer moet nog instemmen met het voorstel (maart 2017).
© 2017 Dessal, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Staatsinrichting: Kiesstelsels (deel 1)Hoe wordt nu uit de stemmen van de kiesgerechtigde burgers de volksvertegenwoordiging (dus de Tweede Kamer) samengesteld…
Europese verkiezingen 2009 in Nederland: definitieve uitslagEuropese verkiezingen 2009 in Nederland: definitieve uitslagNiet geheel verrassend is de Partij voor de Vrijheid (PVV), met lijsttrekker Barry Madlener, de overtuigende winnaar gew…
Invloed van de burger door middel van democratie‘Zoveel mensen, zoveel wensen’ wordt wel eens gezegd. Dit kan een probleem opleveren als je het hebt over het bestuur va…
Tweede Kamerverkiezingen in NederlandSinds 1922 mogen alle volwassen Nederlandse staatsburgers stemmen voor de Tweede Kamer. In de Tweede Kamer worden volksv…
Gemeenteraadsverkiezingen in NederlandEens in de vier jaar worden volksvertegenwoordigers gekozen in de gemeenteraden van Nederland. Deze gekozen volksvertege…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Aricci526 / Wikimedia Commons
  • https://www.trouw.nl/home/vierde-zetel-groenlinks-door-lijstverbinding-met-sp-pvda~a20a74e2/
  • http://nos.nl/artikel/2156030-lijstverbindingen-na-deze-verkiezingen-misschien-afgeschaft.html
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_Kamerverkiezingen_2012
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Restzetel

Reageer op het artikel "Lijstverbinding tussen politieke partijen: hoe werkt het?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Dessal
Gepubliceerd: 17-03-2017
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Politiek
Bronnen en referenties: 5
Schrijf mee!