InfoNu.nl > Mens en Samenleving > Politiek > Wie kunnen de Amerikaanse president tussentijds opvolgen?

Wie kunnen de Amerikaanse president tussentijds opvolgen?

Wie kunnen de Amerikaanse president tussentijds opvolgen? Elke vier jaar kiest het Amerikaanse volk zijn president, de persoon die het hoogste gezag van de Verenigde Staten van Amerika vertegenwoordigt. Een gekozen president heeft voor de verkiezingsdatum een vicepresident benoemd, de persoon die hem opvolgt als hij overlijdt, aftreedt of wordt afgezet. In de geschiedenis van de Amerikaanse presidenten zijn tijdens hun ambtsperiode acht presidenten overleden en is er één afgetreden. In alle negen gevallen zijn ze opgevolgd door hun vicepresident, de eerste in lijn van opvolging. Maar wie komen behalve de vicepresident nog meer in aanmerking om de president tussentijds op te volgen?
De president treedt op als het staatshoofd van de Verenigde Staten van Amerika, de persoon die het hoogste gezag van het land vertegenwoordigt. Hij is het hoofd van de uitvoerende macht en daarnaast opperbevelhebber van het Amerikaanse leger.

Amendment XXII

Door het Amerikaanse Congres, de wetgevende instantie van de federale overheid, wordt op 21 maart 1947 het 22ste amendement (Amendment XXII) aangenomen waarin een tijdslimiet is opgenomen voor de persoon die het ambt van president van de Verenigde Staten van Amerika uitoefent. De ratificatie, de aanname van het verdrag door 36 van de (toen) 48 staten vindt plaats op 27 februari 1951. Vanaf dat moment is aan de Amerikaanse grondwet officieel de regel toegevoegd dat een door het volk gekozen president zich eenmaal herkiesbaar kan stellen. Sinds de ratificatie zijn Dwight Eisenhower, Richard Nixon, Ronald Reagan, Bill Clinton, George W. Bush en Barack Obama twee keer gekozen.

Een gekozen president kan maximaal acht jaar (twee termijnen van vier jaar) de functie van president uitoefenen. Als een ander persoon dan de gekozen president, doorgaans de vicepresident, tussentijds de functie van president langer dan twee jaar uitoefent, mag deze persoon eenmaal worden gekozen. Als diegene korter dan twee jaar deze functie uitoefent, mag hij tweemaal worden gekozen (één verkiezing en één herverkiezing).

‘No person shall be elected to the office of the President more than twice, and no person who has held the office of President, or acted as President, for more than two years of a term to which some other person was elected President shall be elected to the office of the President more than once.’
Uit: Section 1, Amendment XXII

Donald Trump, Amerikaanse president vanaf 20 januari 2017

De termijn van een door het Amerikaanse volk gekozen president duurt exact vier jaar; de ambtsperiode van de op 8 november 2016 gekozen Donald Trump (1946) duurt van 20 januari 2017, 12.00 uur ’s middags tot 20 januari 2021, 12.00 uur ’s middags. Trump kan eenmaal herkozen worden - dat zou dan moeten gebeuren op dinsdag 3 november 2020 - waarna zijn tweede termijn begint rond het middaguur op 20 januari 2021 en duurt tot dezelfde tijd en datum in 2025. Daarna is het na precies acht jaar voor Donald Trump, dan inmiddels 78 jaar, als president van de Verenigde Staten definitief voorbij. Net als bij al zijn voorgangers blijft zijn aanspreekvorm na het presidentschap Mr. President. Tussen 1789 en 1933 liep een vierjarige presidentstermijn telkens van 4 maart tot 4 maart; sinds 1937 wordt een president elke vier jaar op 20 januari geïnaugureerd.

Een president die tussentijds wordt benoemd kan aansluitend wel tweemaal een volle termijn van vier jaar uitdienen als zijn eerste termijn als opvolger van de gekozen president korter dan twee jaar heeft geduurd. Als bijvoorbeeld Mike Pence, vanaf 20 januari 2017 vicepresident onder Donald Trump, na 20 januari 2019 zou worden geïnaugureerd tot president kan hij op 3 november 2020 voor het eerst door het Amerikaanse volk worden gekozen tot president en zich herkiesbaar stellen in 2024. Mike Pence (1959) kan dus een kleine tien jaar het ambt van president van de Verenigde Staten uitoefenen.

Wie komen in aanmerking voor het tussentijds opvolgen van de president?

Als de zittend president om welke reden dan ook aftreedt komen de vijf personen in de volgende functies het eerst in aanmerking hem op te volgen:
  • de vicepresident;
  • de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden;
  • de voorzitter van de Senaat;
  • de minister van buitenlandse zaken;
  • de minister van financiën.

Mike Pence, vicepresident

Na de president heeft de vicepresident de hoogste publieke functie in de Verenigde Staten. De vicepresident, vanaf 20 januari 2017 Mike Pence, is de eerste persoon die in aanmerking komt om de president op te volgen in geval van overlijden, aftreden of afzetting. Pence, uit een katholieke familie en van Ierse komaf, staat bekend als ‘overtuigd christen’, sociaal conservatief en fel tegenstander van abortus en het homohuwelijk.

Paul Ryan, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden

Tweede in lijn van opvolging is de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, het lagerhuis van het Amerikaans Congres. De voorzitter, ook wel ‘speaker’ genoemd, is sinds 2015 de Republikein Paul Ryan (1970). De ‘running mate’ van Mitt Romney bij de verloren presidentsverkiezingen van 2012, staat bekend als deskundige op het gebied van belastingzaken en een tegenstander van Obamacare, de zorgwet die tot stand is gekomen onder president Obama.

Van 2007 tot 2011 is Nancy Pelosi (1940) namens de Democraten de eerste en tot nu toe enige vrouw die ooit voorzitter is geweest en daarmee de tweede in lijn na vicepresident Joe Biden om Barack Obama tussen 2009 en 2011 op te volgen.

Orrin Hatch, voorzitter van de Senaat

Derde in lijn van opvolging is de voorzitter (‘president pro tempore’, waarnemend president) van de Senaat. Samen met het Huis van Afgevaardigden vormt de Senaat de wetgevende macht in de Verenigde Staten. De leden van de Senaat kiezen hun voorzitter; sinds 2015 is dat de Republikein Orrin Hatch (1934). Hatch doet in 2000 mee aan de voorverkiezingen voor het presidentschap van de Verenigde Staten maar verliest van de latere winnaar George W. Bush. Hatch, befaamd om zijn lange redevoeringen, is voorstander van een soepeler aanpak van de immigratie, moet niets hebben van de gedachtes achter de klimaatopwarming en houdt zich naast politiek bezig met het componeren van christelijke liederen.

Ministers
Op de lijst met personen die vervolgens in aanmerking komen de president tussentijds op te volgen staan alle ministers van de verschillende departementen. In volgorde van opvolging zijn dit de (beoogde) ministers voor buitenlandse zaken (Rex Tillerson), financiën (Steven Mnuchin), defensie (James Mattis), justitie (Jeff Sessions), binnenlandse zaken, landbouw, handel (Wilbur Ross), arbeid (Andrew Puzder), volksgezondheid en sociale zaken (Tom Price), volkshuisvesting en stedelijke ontwikkeling (Ben Carson), transport (Elaine Chao), energie, onderwijs (Betsy DeVos), veteranenzaken en binnenlandse veiligheid (John Kelly). De lijst is indrukwekkend (een willekeurige monarchie heeft minder troonopvolgers) en in feite onnodig lang want in alle negen gevallen in de Amerikaanse geschiedenis vanaf 1789 waarin de president moest worden opgevolgd is een succesvol beroep gedaan op de vicepresident, de eerste in de lijn van de opvolging.

Vicepresident wordt president

Nadat George Washington in 1789 is beëdigd tot eerste president van de Verenigde Staten zijn acht zittende presidenten komen te overlijden tijdens hun ambtstermijn:
  • William Henry Harrison (1841), opgevolgd door John Tyler;
  • Zachary Taylor (1850), opgevolgd door Milliard Fillmore;
  • Abraham Lincoln (1865), opgevolgd door Andrew Johnson;
  • James A. Garfield (1881), opgevolgd door Chester A. Arthur;
  • William McKinley (1901), opgevolgd door Theodore Roosevelt;
  • Warren G. Harding (1923), opgevolgd door Calvin Coolidge;
  • Franklin D. Roosevelt (1945), opgevolgd door Harry S. Truman;
  • John F. Kennedy (1963), opgevolgd door Lyndon B. Johnson.

Alle overleden presidenten zijn opgevolgd door hun vicepresident; de laatste vier (Roosevelt, Coolidge, Truman en Johnson) zijn aan het eind van de lopende termijn vervolgens door het Amerikaanse volk gekozen tot president. Theodore Roosevelt is bij zijn beëdiging 42 jaar en daarmee de jongste persoon ooit die (indirect) president van de Verenigde Staten is geworden.

William Henry Harrison
William Henry Harrison is de eerste president die tijdens zijn presidentschap komt te overlijden. Precies een maand na zijn inauguratie in 1841 sterft Harrison en hij is daarmee de man die in de Amerikaanse geschiedenis het kortst president is geweest. James A. Garfield houdt het in 1881 iets langer vol; een half jaar na zijn inauguratie overlijdt de 49-jarige president.

Abraham Lincoln
Abraham Lincoln is in 1865 de eerste president die aan een tweede termijn begint. Lincoln is tevens de eerste president die wordt vermoord. De fatale moordaanslag vindt plaats zes weken nadat hij aan zijn tweede termijn is begonnen. William McKinley is aan het begin van de vorige eeuw na Lincoln de tweede president die wordt herkozen maar ook hij ondergaat hetzelfde lot; hij overlijdt een half jaar na zijn tweede inauguratie als gevolg van een aanslag.

Woodrow Wilson
Na 132 jaar en 28 presidenten is Woodrow Wilson na George Washington pas de tweede president die wordt herkozen en tussen 1913 en 1921 twee volle termijnen uitdient. Daarna gebeurt dit vaker, met Franklin. D. Roosevelt en Dwight Eisenhower. De laatste decennia is een herverkiezing en uitdiening van twee volle termijnen eerder gewoonte dan uitzondering. Sinds Ronald Reagan heeft vanaf 1981 alleen George H.W. Bush (de vader van de latere president George W. Bush) één termijn uitgediend.

Franklin D. Roosevelt
Tussen Woodrow Wilson en Dwight Eisenhower is de Democraat Franklin D. Roosevelt met ruim twaalf jaar tussen 1933 en 1945 de langstzittende president ooit in de Amerikaanse geschiedenis en de enige die driemaal is herkozen. Roosevelt maakt in zijn presidentsjaren veelvuldig gebruik van de in die jaren opkomende media, met name de radio. Hij begint op 4 maart 1945 aan zijn vierde termijn maar overlijdt zes weken later, na een presidentschap van twaalf jaar en 39 dagen.

Richard Nixon
Republikein Richard Nixon is de enige president die vrijwillig is afgetreden. Als gevolg van de Watergateaffaire hangt Nixon een ‘impeachment’ boven het hoofd, een afzettingsprocedure door het Huis van Afgevaardigden en de Senaat om de president uit zijn functie te ontheffen. Om een daadwerkelijke afzetting te voorkomen treedt Nixon op 9 augustus 1974 af. Ook hij wordt opgevolgd door zijn vicepresident, Gerald Ford.

Twee presidenten ondergaan wel een afzettingsprocedure: Andrew Johnson in 1868 en Bill Clinton in 1999. Beide presidenten weten een afzetting te voorkomen omdat de vereiste meerderheid daarvoor niet wordt gehaald.
© 2016 - 2017 Molleke, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De 45 presidenten van de Verenigde Staten vanaf 1789De 45 presidenten van de Verenigde Staten vanaf 1789George Washington, Abraham Lincoln, Dwight Eisenhower, John Kennedy, Ronald Reagan, ... De Amerikaanse geschiedenis staa…
Donald Trump, de republikeinse presidentskandidaat van de VSDonald Trump, de republikeinse presidentskandidaat van de VSOp 8 november 2016 zijn er presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten. Traditioneel wordt het opnieuw een strijd tuss…
Donald Trump president van Amerika? - de voorverkiezingenDonald Trump president van Amerika? - de voorverkiezingenDonald Trump, de man die ook wel ‘roekeloze blaaskaak’ wordt genoemd, doet een gooi naar de functie van president van de…
Donald John TrumpDonald John TrumpDonald John Trump wordt gezien als één van de meest succesvolle zakenmannen van Amerika. Een selfmade man die zijn roem…
Donald Trump en de Trump buildings in New YorkDonald Trump en de Trump buildings in New YorkDonald Trump is de Amerikaanse vastgoedmagnaat die in de stad New York spreekwoordelijk tegen menig gebouw zijn pootje h…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Onbekend / Wikimedia Commons
  • https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Presidents_of_the_United_States
  • https://www.law.cornell.edu/constitution/amendmentxxii
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Mike_Pence
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Orrin_Hatch
  • https://en.wikipedia.org/wiki/William_Henry_Harrison
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Abraham_Lincoln
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Franklin_D._Roosevelt
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

Reageer op het artikel "Wie kunnen de Amerikaanse president tussentijds opvolgen?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Molleke
Laatste update: 13-12-2016
Gepubliceerd: 28-11-2016
Rubriek: Mens en Samenleving
Subrubriek: Politiek
Bronnen en referenties: 9
Schrijf mee!