Delinquentie vs. sociale voorzieningen

Nederland is trots op haar goed-werkend sociaal stelsel. En terecht, als we even snel over alle faciliteiten heen kijken, hoeft niemand noodgedwongen armoede te lijden, en dat zou wederrechtelijk toeëigenen, ookwel 'stelen' genoemd, voorkomen en bestrijden. Dit systeem is niet op alle punten sluitend, namelijk op het gebied van de ex-delinquenten.

Wat is het sociale systeem?

Het sociale systeem in Nederland moet ervoor zorgen dat de welvaart lichtelijk over de burgers wordt verdeeld: de burger die het kan missen draagt in de vorm van belastingen geld af, om de burger die het hard nodig heeft te kunnen onderhouden. Klinkt in sommige oren onrechtmatig, maar als we een tweede kijk erop geven, zien we dat systeem thuishoort in een moderne, sociale samenleving.

Wat valt onder het sociale systeem

Met die belastingen moeten we denken aan:

• Loonpremies / Loonbelasting
• Verzekeringspremies

Het grootste gedeelte van de premies wordt dus ingehouden door de werkgever (indien iemand een betaalde baan heeft).

Voorbeelden van sociale voorzieningen die daardoor worden betaald:

• WW
• WAO
• AOW
• Zfw (Ziekenfondswet)
• Huursubsidie
• Zorgtoeslag
• Kinderbijslag
• Zwangerschapsverlof
• Andere uitkeringen

Het grootste gedeelte van de voorzieningen wordt dus verstrekt aan mensen met een laag of geen inkomen, of mensen die door omstandigheden (tijdelijk) niet (meer) kunnen werken.

Niet sluitend

Zoals hierboven te lezen is, zou het sociale systeem, mits het quo ratio wordt toegepast, d.w.z. er wordt evenredig afgedragen naar wat er aan voorzieningen nodig is, sluitend moeten zijn. We zien dat de premies rechtmatig worden afgehouden van de burgers die het (al dan niet naar wens) kunnen missen, en dat de uitkeringen voorzien in vrijwel alle denkbare gevallen van derving van inkomen, met als gevolg niet meer voor zichzelf te kunnen zorgen.
Bijna alle gevallen.

Delinquentie

In geval van delinquentie wordt de burger doorgaans de vrijheid ontnomen in een instelling van de overheid, d.w.z. in de meeste gevallen een penitiaire inrichting (gevangenis). Er zijn ook andere straffen denkbaar, maar die worden in dit artikel op grond van niet-relevantie buiten beschouwing gelaten. In de PI worden delinquenten op kosten van de overheid behuist (er wordt onderdak geboden), gevoed, en in andere primaire (en secundaire) levensbehoeftes voorzien. Dat zorgt er ook voor dat de sociale voorzieningen waar de delinquent (al dan niet op grond van huidige of voorgaande situatie) recht op zou hebben, stop worden gezet, in het Engels ook wel aangeduid met 'freezing assets'. Dit klinkt ook logisch danwel rechtmatig, omdat je zou kunnen zeggen dat een delinquent, waarvoor gezorgd wordt door de overheid, zich niet meer in de positie bevindt om een begunstigende voorziening te ontvangen (in die woorden 'niet meer nodig heeft'). Hier is het systeem dus sluitend.

Ex-delinquentie

Op het moment dat een delinquent weer terug wordt geplaatst in de maatschappij, op het moment van de vrijlating, wordt er niet meer voor hem gezorgd door de overheid. Er wordt geen onderdak en voedsel meer verzorgd, de inmiddels ex-delinquent is zijn vrijheid weer teruggegeven en hij is weer als voorheen een burger in de maatschappij. Daarbij is de kans reëel, dat de ex-delinquent zich in een subsidiebegunstigende positie bevindt, en dus (weer) recht heeft op een (of meerdere) uitkering(en).

Procedure

Laat het nu zo zijn, dat de aanvraag van een dergelijke uitkering (met uitzondering van de door de Belastingdienst geregelde huursubsidie en zorgtoeslag) maarliefst 3 maanden kan duren! Ook dit is weer logisch te verklaren, zeker als we als voorbeeld de WAO en Zfw nemen. De aanvrager moet dan eerst een of meerdere medische keuringen ondergaan en verklaring afleggen, om er zeker van te zijn dat hij recht heeft op de uitkering. Pas dan kan de uitkering (eventueel met terugwerkende kracht) worden toegekend.

Daarnaast is de regel ook, dat een burger pas een uitkering aan mag vragen als hij zich reeds in een positie bevindt, die maakt dat hij recht heeft op een uitkering. U leest in de volgende alinea waarom dit van belang is.

Financieel afhankelijk

Als we voorgaande feiten bij elkaar optellen, komen we tot een paar conclusies. Om te beginnen gaan we ervan uit dat een ex-delinquent doorgaans recht heeft op een uitkering op het moment dat hij zijn vrijheid herwint. Dit is geen subjectieve mening, maar gebaseerd op de gedachte dat ex-delinquenten zeker in beginsel vanwege hun strafblad slecht aan een baan kunnen komen, en daarmee dus waarschijnlijk al recht hebben op een WW. Daarbij komt dat ervaring leert, zeker als het een langere straf betreft, dat een ex-delinquent op nog maar weinig mensen uit zijn oude milieu kan rekenen (familie, gezin, vrienden). Hij is een tijd zonder of met weinig sociale contacten geweest, en moet in zeker zin weer reïntergreren in de maatschappij. Hij kan daarom, om bij het financiële aspect te blijven, niet altijd rekenen op steun en bijstand van familie, gezin of vrienden.

Recidive

Dus:

• Geen inkomen, want geen werk.
• Geen inkomen, want geen uitkering.
• Geen inkomen, want gen steun en bijstand van familie.

Maar kan een delinquent, als hij weet dat hij binnenkort vrij zal komen, dan niet gewoon 'alvast' een uitkering aanvragen? Nee, want zoals we hierboven konden lezen mag iemand pas een uitkering aanvragen op het moment dat zijn situatie daarvoor in aanmerking komt. Het aanvragen van een uitkering kan bovendien wel 3 maanden in beslag nemen.

Maar, hoe komt een ex-delinquent dan aan een inkomen, aan eten voor 3 hele maanden lang? Juist, precies waar we bang voor zijn: recidive. Recidive is een ander wordt voor terugval, dat vaak in de juridische (en psychologische) wereld wordt gebruikt voor mensen die na een straf weer terugvallen in crimineel gedrag. Iemand waarbij dat vaak gebeurt wordt ook wel aangeduid met de wat bekendere term 'draaideurcrimineel'. Zeker als iemand is veroordeeld voor drugshandel, diefstal of fraude, is de kans op recidive groot, als een ex-delinquent het 3 maanden zonder inkomen moet stellen, omdat dat toch redelijk 'makkelijke' (bekende) en snelle manieren zijn om aan geld te komen.

Nazorg

Wat is dan de oplossing? We weten allemaal dat ex-delinquenten niet echt hartelijk opnieuw in de maatschappij worden ontvangen, zij moeten zichzelf weer bewijzen en een plek heroveren. Dat is ook niet raar, iemand heet niet voor niets een ex-delinquent. Daarnaast heet iemand ook niet voor niets een ex-delinquent, hij heeft zijn straf uitgezeten. Punt. Er is in de huidige maatschappij geen enkele instelling die zich coulant opstelt naar ex-delinquenten, geen enkele instelling die er (intensief) voor zorgt dat een ex-delinquent zijn leven weer sociaal en financieel op de rails kan krijgen. Zeker de eerste 3 maanden is de ex-delinquent afhankelijk van de mensen die hem niet hebben veroordeeld en die hem financieel en sociaal willen helpen, de nog resterende familie en vrienden.

Een oplossing hier zou zijn een instelling die voor een tijdelijke periode opvang biedt voor de mensen die zogezegd tussen wal en schip terecht zijn gekomen. Die opvang zou onder andere kunnen bestaan uit onderdak en eten, maar ook een counseling om mensen weer sociaal in de maatschappij te integreren.

Natuurlijk denkt menig Nederlander dan, ons belastinggeld gaat al naar de verzorging van delinquenten in de gevangenis, het is niet nodig om ze daarna nog eens een handje te helpen.

Ten eerste hoeft zo'n instelling helemaal niet zoveel te kosten. De eventuele personeelskosten (te denken aan de horecamedewerkers, schoonmakers, etc.) kunnen worden gedekt door dit door de ex-delinquenten zelf te laten doen. Dan blijven er alleen nog de kosten van een geschikt gebouw en de personeelskosten van sociale counseling over, en die zijn nog te overzien.

Conclusie

Zoals u kunt lezen heb ik in bovenstaand artikel uitgelegd dat het sociale systeem waar Nederland zo trots op is, niet helemaal sluitend is, namelijk op het gebied van de ex-delinquenten. Voor deze groep mensen is er een tussenperiode waarin ze compleet afhankelijk zijn van andere burgers, en indien deze er niet zijn, of niet welwillend zijn, is de kans op recidive groot. In de tussenperiode van 3 maanden moet er daarom een oplossing komen voor ex-delinquenten, zodat zij zowel financieel als sociaal een kans krijgen om te reïntegreren in de maatschappij.