Chili onder de militaire dictatuur

De Chilenen hebben zwaar geleden onder de dictatuur van Pinochet. In dit artikel zal ik kort de verschillende fasen van de junta bespreken alsook de invloed die zij hadden op de cultuur en op de pers.

Welke fasen zijn in het cultuurbeleid van de militaire junta te onderscheiden en wat zijn de verschillen c.q. overeenkomsten tussen die fasen?

Fase 1 tot 1977: de vernietigingsfase
Alles dat een link had met het Volksfront moest vernietigd worden. Een verklaring voor deze culturele vervolging moet gezocht worden in de ideologie van de militairen, de doctrine van nationale veiligheid. Daarbij wordt gedacht dat de wereld bestaat uit twee vijandige kampen. Sinds de Cubaanse revolutie bestaat daarbij het idee dat de vijand niet buiten maar binnen de landsgrenzen gezocht moet worden. Deze oorlog tegen het eigen volk werd vooral gevoerd op het vlak van de ideeën. Een terrorist zou niet alleen iemand met een pistool of een bom zijn, maar ook iemand die het volk injecteert met linkse of niet christelijke ideeën. Een verdedigingsmechanisme tegen deze ideeën was de censuur.

Fase 2 vanaf 1977: einde aan de blinde willekeur
De blinde willekeur had Chili ook in het buitenland een negatief stempel opgeleverd en men was zich dat bewust. Gepoogd werd een institutioneel kader te maken om hun project tot uitvoering te brengen. Er werd een instituut ingesteld dat nieuw te publiceren boeken moest toetsen. Publicaties waarvan de militairen niet wisten wat ze er mee aan moesten hoefden niet meer verboden te worden, de verzoeken bleven gewoon jaren lang liggen.

Fase 3: proces van liberalisering
Deze fase mondde uit in Pinochet’s verlies bij het referendum van 1988. Vele ballingen begonnen terug te keren. Schrijvers, kunstenaars en journalisten vergrootten de marges steeds meer waardoor ook steeds meer kon. Het culturele verzet nam vanaf 1988 een grote vlucht, de oppositie kreeg ook weer toegang tot de televisie.

Waarom leidt willekeur tot de cultuur van angst?

Duidelijk was dat er censuur was, maar de willekeur waarmee dit werd toegepast leidde tot angst. Vaak werden huizen of winkels doorzocht en als er dan ‘subversieve literatuur’ werd aangetroffen werd het ingenomen en werd je er vaak voor gearresteerd. Maar vanwege redenen als domheid en ongeletterdheid bij de mensen die deze controles uitvoerden werd bijvoorbeeld ook het boek Roodkapje ingenomen en andere boeken waar woorden als rood en links en Amerika in voorkwamen, ook boeken waar de dictatuur het na en goede analyse wel mee eens zou zijn. Om zeker te zijn dat je je nergens schuldig aan kon maken werden dus ook vaak dingen weggegooid of onthield men zich van dingen ‘die heel misschien wel fout zouden kunnen zijn’.

Welke gunstige neveneffecten heeft de censuur voor het culturele leven en de pers gehad?

De oppositie heeft dankbaar gebruik gemaakt van de contradicties en onduidelijkheden van de ideologie van de militairen. Vanuit de clandestiniteit en vanuit ballingschap kwam ook veel kunst en literatuur voort. Daar hoefde men natuurlijk geen rekening te houden met de censuur. Ook bankbiljetten werden beschreven met leuzen. Door het culturele verzet moesten de militairen steeds meer toelaten, dat heeft uiteindelijk geleidt tot het failliet van het project. Het culturele verzet werd ook gesteund door de internationale publieke opinie. Uit het voorbeeld over Don Nadie waarbij een tent in vlammen op ging blijkt dat de militairen de censuur met trucjes probeerde toe te passen en niet meer iets openlijk durfden te verbieden uit angst voor de internationale publieke opinie.

De dichter Lihn wees erop dat de dichters Pinochet wel dankbar moesten zijn omdat het tijdens de dictatuur zo goed ging met de poëzie. Dit kwam omdat de dichters gedwongen werden steeds vindingrijker en slimmer te worden, hun werk werd steeds subtieler, alles om de censuur te ontwijken.

Waarom is het de oppositionele pers – de oppositionele cultuur – zo slecht vergaan na herstel van de democratie in Chili?

Veel kranten en tijschriften hielden op te bestaan, werden minder vaak uitgegeven of werden overgenomen door een politieke partij. Veel meer media bericht nu over het nieuws, de noodzaak van de bladen die vroeger het enige medium waren voor veel mensen, was hiermee verdwenen. Ook verdween de financiële steun uit het buitenland. Bovendien kreeg je het wereldwijde fenomeen dat media geconcentreerd werd in grote concerns. Omdat alles nu weer mocht werd ook de kritische kunst en literatuur overbodig. © 2008 - 2010 Peronista, gepubliceerd in Politiek (Mens en Samenleving) op 02-02-2008, laatst gewijzigd op 26-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Peronista is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Isabel Allende, leven en literatuur: Isabel Allende is één van de eerste vrouwelijke Latijns-Amerikaanse schrijfsters die op wereldwijd succes konden rekenen. Haar boeken bevatten enkele echte pareltjes.
• Rechtsstreeks vliegticket naar Falkland eilanden: Wie rechtsstreeks wil vliegen naar de Malvinas eilanden, of ookwel Falkland eilanden kan het wel vergeten. Een dergelijk vliegticket is niet te krijgen in Ar…
• Biografie: Mercedes Sosa: De Argentijnse Mercedes Sosa was een icoon in Latijns-Amerika. Ze staat bekend als de zangeres met ‘de grootste stem’ van het continent. Haar folkloremuziek was, en is nog steeds, e…
• Regeringsvormen: democratie, aristocratie, oligarchie, etc: De geschiedenis heeft vele regeringsvormen gekend: democratie, aristocratie, oligarchie, theocratie en dictatuur, om enkele te noemen. In dit artik…
• De aderlating van een continent door Eduardo Galeano: Tijdens de driedaagse top van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) in Trinidad en Tobago op 18 april 2009 gaf de Venezolaanse president Hugo Cháve…