Amerikaanse Presidentsverkiezingen

Met de voorverkiezingen in Iowa is de aftrap gegeven van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Dit moet leiden tot een nieuwe president in januari 2009. Alhoewel de opiniepeilingen wijzen op een overwinning van een kandidaat van democratische huize, heeft de geschiedenis wel geleerd dat dit soort voorspellingen net zo veranderlijk is als het weer. Eén ding is zeker: Bush komt niet terug.

Belang voor de rest van de wereld

De kandidaat die uiteindelijk in het Witte Huis belandt, oefent niet alleen invloed uit op Amerika zelf, maar heeft gevolgen voor de hele wereld. Zowel in politiek opzicht als in economisch opzicht is de invloed van de president merkbaar. Het scheelt nogal of de president zich nagenoeg geheel richt op binnenlandse vraagstukken, of dat hij een sterk accent legt op het buitenlands beleid. Een Amerikaanse ‘war on terror’ bepaalt welke veiligheidsmaatregelen wij op Schiphol nemen. De schoenen wel of niet uit voordat u door de douane gaat? En ook de Amerikaanse hypotheekcrisis toont maar weer eens aan hoe snel de wereldeconomie verandert als het daar regent. Wij hebben dus wel degelijk belang bij de uiteindelijke overwinnaar. Invloed daarop hebben we niet. Maar het is wel goed om enig inzicht te hebben in dit – voor ons bizarre – systeem.

Kiesstelsel

Amerikanen kiezen de president niet rechtstreeks. Zij stemmen niet op kandidaten. In plaats daarvan kiezen zij ‘kiesmannen’ voor hun staat. De president wordt ook niet gekozen tijdens de dag van de algemene verkiezingen in november, maar in december, als in Washington het kiescollege bijeen komt. Dan bepalen de kiesmannen wie er gewonnen heeft. Daarvoor is een enkelvoudige meerderheid nodig. Het aantal kiesmannen is gelijk aan het aantal afgevaardigden in het Huis van Afgevaardigden, plus het aantal senatoren in de Senaat, plus 3 kiesmannen voor Washington CC (niet te verwarren met de staat Washington in het Noordwesten van Amerika): totaal 538 kiesmannen. De kandidaat die 270 of meer kiesmannen achter zich verzamelt, heeft gewonnen.

De Kiesmannen

Iedere staat levert evenveel kiesmannen als het Afgevaardigden en Senatoren heeft: de ene staat dus meer dan de andere staat (zie onderstaand).

Staat	Aantal Kiesmannen
Alabama	9
Alaska	3
Arizona	10
Arkansas	6
California	55
Colorado	9
Connecticut	7
Delaware	3
District of Columbia	3
Florida	27
Georgia	15
Hawaii	4
Idaho	4
Illinois	21
Indiana	11
Iowa	7
Kansas	6
Kentucky	8
Louisiana	9
Maine	4
Maryland	10
Massachusetts	12
Michigan	17
Mississippi	6
Minnesota	10
Missouri	11
Montana	3
Nebraska	5
Nevada	5
New Hampshire	4
New Jersey	15
New Mexico	5
New York	31
North Carolina	15
North Dakota	3
Ohio	20
Oklahoma	7
Oregon	7
Pennsylvania	21
Rhode Island	4
South Carolina	8
South Dakota	3
Tennessee	11
Texas	34
Utah	5
Virginia	13
Vermont	3
Washington	11
West Verginia	5
Wisconsin	10
Wyoming	3

Meeste stemmen wint?

In het Amerikaanse kiesstelsel hoeft dat niet het geval te zijn. Alhoewel het niet vaak voor komt, is het gebeurt dat een kandidaat die landelijk de minste stemmen vergaarde, toch president geworden. John Q. Adams werd president, terwijl maar 30,92% van de landelijk uitgebrachte stemmen op hem waren uitgebracht. De verkiezing van de kiesmannen gaat in de meeste staten volgens het principe First past the post. Dat wil zeggen dat degene die in een bepaalde staat de meeste stemmen haalt, alle kiesmannen van die staat achter zich verenigt.

In Maine en Nebraska wordt een ander systeem gehanteerd. Daar worden 2 kiesmannen op bovengenoemde wijze aangewezen; de anderen worden per congresdistrict gekozen.

De aanloop tot de landelijke verkiezingen

Dit jaar worden de algehele verkiezingen gehouden op 4 november. In de aanloop daar naartoe worden de kandidaten gekozen die op de dag van de verkiezingen uiteindelijk meedingen naar het presidentschap. Amerika kent in principe een tweepartijenstelsel: de Republikeinse Partij en de Democratische Partij. Daarnaast kunnen kandidaten door onafhankelijke partijen genomineerd worden.

De kandidaatstelling wordt bepaald in voorverkiezingen. Hierin wordt vastgesteld welke kandidaat van welke partij de meeste kans maakt om de verkiezingen te winnen. De eerste voorverkiezing heeft begin januari plaatsgevonden in Iowa (Iowa Caucus). Namens de Republikeinen won daar Huckabee; namens de Democraten Obama. De eerstvolgende voorverkiezing vindt plaats in New Hampshire. Dit proces voltrekt zich totdat duidelijk is welke kandidaat de partij gaat vertegenwoordigen in de uiteindelijke verkiezingsstrijd. Meestal is na Super Tuesday de race tussen de partijkandidaten wel gelopen. Super Tuesday is het begrip tijdens de voorverkiezingen, waarbij een kwart van de delegatieleden te verdelen zijn. Dit jaar valt Super Tuesday op 5 februari. Dan zijn in meer dan 20 staten die meer dan 50% van de bevolking herbergen, de voorverkiezingen achter de rug.

Van een aantal staten staat van oudsher vast welke partij daar gaat winnen. De strategie van de kandidaten richt zich dan ook op het winnen in de staten waar niet op voorhand vaststaat welke kandidaat gaat winnen. Naar verwachting valt deze keer de beslissing in de oude industriestaten in het Midden Westen zoals Illinois, Ohio, Indiana, Pennsylvania en Michigan. In deze staten zijn 90 kiesmannen te verdienen. Strategisch wordt er dan ook meer gekeken naar het aantal te winnen kiesmannen in een staat, dan naar het totaal te behalen aantal stemmen.

Media-aandacht

De komende maanden zullen de voorverkiezingen en de verkiezingen zelf breeduit in de media aandacht krijgen. En op zich is dat niet zo gek, als je bedenkt welke invloed het Amerikaanse beleid op het reilen en zeilen in de wereld heeft. Dus wordt het Osama of Clinton, of toch verrassend een Republikein?

Update

Na Iowa heeft nu ook New Hampshire de keuze gemaakt. Bij de Republikeinen is MacCain de winnaar en bij de Democraten ging Hilary Clinton er met de kiesmannen vandoor.

Carolina heeft z'n keus gemaakt. De democraat Osama heeft z'n concurrenten weggevaagd en is er met de kiesmannen vandoor.

21 februari 2008
Bij de Republikeinen tekent de winnar zich af: MacCain. Dit komt mede, omdat deze partij het principe van THE WINNAR TAKES ALL hanteert. Hij die de meeste stemmen vergaart, wint de hele staat.

De Democraten doen het anders. Bij een bepaald percentage hoort een aantal kiesmannen. Daarom ligt de uitslag bij deze partij veel minder vast. Wel staat Obama inmiddels met 10-0 voor. Hij heeft in de laatste 10 staten de meeste kiezers achter zich gekregen. Het zal voor Clinton een hele klus worden om hem nog te verslaan. In de komende grote staten heeft zij een overtuigende uitslag nodig. Maar het kan ook zo maar zijn dat de strijd hier onbeslist blijft tot de komende partijconventie in de zomer. Dan is de kans groot dat de zogenaamde SUPER DELEGATES de doorslag gaan geven. Dit zijn 800 vooraanstaande leden van de partij die hun stem onafhankelijk - dus los van voorverkiezinsuitslagen - uit mogen brengen. Nu al gaan er stemmen op om dit systeem niet toe te passen, vanwegen het ondemocratische gehalte er van. Hebben de kiezers niet voor voldoende afstand tussen de kandidaten gezorgd, dan hebben de partijbonzen het laatste woord. Zo kan de kandidaat met de minst goede uitslagen in de voorverkiezingen toch de presidentskandidatuur verwerven. En dat nu lijkt nier echt democratisch.

5 maart 2008
Bij de Republikeinen is de race gelopen: John McCain is niet meer in te halen door zijn concurrenten. Hij wordt de Republikeinse presidentskandidaat.

Tegen welke kandidaat van Democratische huize is nog niet duidelijk. Clinton sleepte de kleine staat Rhode Island in de wacht, terwijl Obama de staat Vermont aan de zegenkar mocht binden. De grote staten Ohio en Texas vielen Clinton toe.

Om de Democratische nominatie te bemachtigen zijn 2025 kiesmannen nodig. Obama heeft er 1385 en Clinton 1276. De strijd blijft onverminderd spannend.

23 april 2008
Nog steeds niets beslist. Clinton wint weliswaar met 10% verschil Pensylvania, maar heeft totaal minder kiesmannen achter zich dan Obama. Ook de resterende 7 staten zullen niet tot een vereiste meerderheid van een van de kandidaten leiden (2500). Naar verwachting blijft het bij de Democraten spannend tot het partijcongres deze zomer. Dit speelt de Republikeinen alleen maar in de kaart. Waar de Democraten en half jaar terug af leken te gaan op een duidelijke overwinning in de uiteindelijke presidentsverkiezingen, liggen de partijen thans veel dichter bij elkaar. Afwachten wat de Amerikaanse economische crisis voor invloed zal hebben.

21 mei 2008
Clinton heeft gewonnen in Kentucky, maar..... Obama heeft zoveel kiesmannen achter zich gekregen dat Hilary hem in de nog resterende staten niet meer in kan halen. Toch trekt zij zich niet terug. Zij wacht op het standpunt van de zogenaamde SUPER DELIGATES. Deze partijbonsen kunnen uiteindelijk de doorslag geven. Daarbij speelt ook het wel of niet meenemen van de uitslag in Florida een rol. In deze staat zijn de voorverkiezingen volgens afspraak te vroeg gehouden en worden daarom niet meengenomen in de uitslag. Uiteraard wordt dit door Clinton bestreden. Hoogstwaarschijnlijk valt de beslissing bij de Democraten pas ergens voor of op de partijconventie in de zomer.

Inmiddels meldt ook McCain zich weer in de verkiezingsstrijd. Samen met Bush probeert hij Obama af te schilderen als een naïveling en onervaren dilitant. Feit is, dat de Republikeinen er thans beter voor staan dan in het begin van dit jaar. De (voor)verkiezingen blijven spannend.

4 juni 2008
Eindelijk lijkt dan ook de kandidaat bij de Democraten bekend: Obama. Clinton heeft zich formeel nog niet teruggetrokken, maar dat lijkt meer een tactische zet dan dat het er feitelijk nog toe doet. Alom wordt verwacht dat zij nog probeert de functie van vice-president in de wacht te slepen.

Nu kan Obama zich volop in de verkiezingsstrijd met McCain werpen. Tot aan de verkiezingen in november van dit jaar zal er nog genoeg strijd worden geleverd, met het daarbij behorende spelletje "Amerikaanse modder gooien."

Ik houd u op de hoogte.

Updat 1 november 2008
Nog 3 dagen en het is zo ver. In de laatste opniepeilingen staat Obama voor op McCain. Maar het is de vraag of deze voorsprong ook daadwerkelijk in een eindoverwinning zal kunnen worden omgezet. Veel Amerikaanse commentatoren wijzen op het Bradley-effect. Hiermee wordt de zwarte senator bedoeld die in de een van de zuidelijke staten in de peilingen een duidelijke voorsprong had op zijn blanke rivaal. Maar op de verkiezingsdag bleek dat een groot aantal blanke Amerikanen niet eerlijk waren geweest bij het opgeven van hun voorkeur. Alhoewel zij aangaven op Bradley te gaan stemmen, besloten zij in het stemhokje toch voor de blanke kandidaat te kiezen. Een vergelijkbaar effect kan op nu weer optreden.

Daarbij komt dat in de swing states Ohio, Pennsylvenia en Florida de stemmenvehouding niet duidelijk ligt. Door het systeem van-the-winner-takes-al kunnen juist deze staten wel eens de doorslag geven. In totaal worden hier 68 kiesmannen vergeven. Zo kan Obama landelijk best de meeste stemmen krijgen, maar verlies met een paar stemmen in een paar staten het Witte Huis toch nog mis lopen.

DE UITSLAG
President elect van de Verenigde Staten is geworden Obama. Op 20 januari 2009 zal hij als 44e president worden beëdigd. Hij erft een diepe kredietcrisis, een economie in recessie, een oorlog op twee fronten en een wereldwijd wantrouwen tegen Amerika. Gelukkig geven de verkiezingen hem een stevige basis van nieuw gekozen Democraten in het congres en het huis van afgevaardigden, waarmee het mogelijk moet zijn nieuwe wetgeving aangenomen te krijgen. Het wachten is nu op zijn keuze van de staf en ministers. Hem wordt gebrek aan ervaring verweten. Laten we hopen dat hij mensen met voldoende ervaring om zich heen verzameld. Ik voorzie een grotere rol voor de vice-president Biden dan gebruikelijk is voor vice-presidenten. De wereld kan alleen maar baat hebben bij een sterke en krachtdadige Obama-administratie. © 2008 - 2009 Hypotheekinfo, gepubliceerd in Politiek (Mens en Samenleving) op 07-01-2008, laatst gewijzigd op 05-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hypotheekinfo is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het Amerikaanse Kiesstelsel: Meer dan een jaar voor de eigenlijke presidentsverkiezingen barst het circus los. In principe kan iedereen zich presidentskandidaat stellen. Het grootste deel van de kandidaten h…
• De weg naar het witte huis: Najaar 2008 zijn er weer verkiezingen in Amerika. De strijd gaat tussen Obama van de democraten en McCain van de Republikeinen. De winnaar van deze verkiezingen wordt de machtigst…
• Wie is Barack Obama: Het is bijna zover, de Verenigde Staten kiezen binnenkort een nieuwe president. Na acht jaar mag de huidige president Bush niet meer verkiesbaar zijn, dus het land krijgt sowieso een nie…
• Checks and balances: De Amerikaanse politiek is nogal complex. Met het House of Representatives, The Senate, Supreme Court, president en vice-president zijn er redenen genoeg om verdwaald te lopen in deze 's…
• Obama: de nieuwe president van Amerika: Om 5 uur 's ochtends op 5 november 2008 is officieel bekend geworden dat Barack Obama is gekozen tot de nieuwe president van de Verenigde Staten. Op 4 November 2008 gi…

Bronnen en/of referenties

• Foreign Affaires Department
• Homeland State Department
• Wikipedia