Carla del Ponte; een vrouw met een missie

Carla del Ponte was als hoofdaanklager acht jaar lang het gezicht van het Joegoslavië Tribunaal. Op 31 december 2007 verlaat zij Den Haag ontgoocheld en teleurgesteld, zoals zij zelf in haar toespraak op 13 december niet nalaat te noemen. Carla del Ponte (9 februari 1947, Zwitserland) studeerde rechten in Groot-Brittannië, Bern en Genève. In 1972 begon zij haar loopbaan bij een advocatenkantoor in Lugano, vanaf 1981 was ze openbaar aanklager, belast met de portefeuille internationale misdaad. In 1994 werd zij procureur-generaal, en in 1999 kwam haar benoeming tot hoofdaanklager van het Rwanda Tribunaal (International Criminal Tribunal for Rwanda) en het Joegoslavië Tribunaal (International Criminal Tribunal for former Yugoslavia). Vanaf oktober 2003 werd haar taak bij het Rwanda Tribunaal overgenomen door Hassan Bubacar Jallow. Het ICTR en het ICTY zijn beide een internationaal hof onder auspiciën van de Verenigde Naties, voor personen die worden verdacht van schenden van de internationale humanitaire rechten van de mens.

Zij verlaat de post naar eigen zeggen “als een teleurgestelde vrouw.” Haar teleurstelling is begrijpelijk omdat zij de twee grote vissen, de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic en de politieke leider Radovan Karadzic, niet voor het tribunaal heeft weten te krijgen. Mladic en Karadzic worden verantwoordelijk gehouden voor het genocidale bloedbad op de moslimbevolking. Del Ponte deed een dringend beroep op de Verenigde Naties om het tribunaal pas op te heffen als alle aangeklaagden zijn berecht. Zoals het er nu uitziet zal de speciale rechtbank haar deuren in de loop van 2010 sluiten.

De ontgoocheling die ze noemde in haar toespraak van 13 december, heeft te maken met haar verwijt richting Belgrado. Het gebrek aan medewerking vanuit Servië leidde er toe dat ze haar belangrijkste doelstelling niet heeft weten te halen. “Had ik die medewerking wel gekregen, dan zaten de voortvluchtigen nu hier, in Den Haag”.
Maar de ontgoocheling heeft zeker ook te maken met de dood op 11 maart 2006 van Slobodan Milošević in zijn Haagse cel. Het proces tegen Milošević bleek een uitputtingsslag die zich jarenlang voortsleepte. De verdachte was voortdurend ziek, of deed zich ziek voor. Na zijn dood werd bekend dat bij een bloedproef rifampicine was gevonden; een middel tegen lepra en tuberculose dat de werking van medicijnen tegen hoge bloeddruk kan neutraliseren. Vermoed werd dat Milošević de rifampicine slikte om een geweigerde behandeling tegen zijn kwalen in Moskou af te dwingen. Hij stierf aan een hartaanval.

In haar functie van aanklager bij het Tribunaal werd Del Ponte voortdurend bestookt met kritiek. Volgens critici zou zij een slechte manager zijn, en zich autoritair opstellen. Zij hield de pers op grote afstand, en omringde zich met een klein clubje Franstalige vertrouwelingen. Volgens de critici was het handiger geweest steun bij machtiger Amerikaanse en Engelse diplomaten te zoeken, en daarmee de druk op Belgrado om uitlevering van Mladic en Karadzic vergroten. Vanwege het ontbreken van een eigen politiemacht is het Tribunaal afhankelijk van de medewerking van de betrokken landen om een arrestatie af te dwingen. Ook met betrekking tot de omvangrijke aanklacht tegen Milošević werd zij hard bekritiseerd. De aanklacht telde 66 punten, “zodat van een adequate zaak bij voorbaat al geen sprake was”. Ook neutrale bronnen meenden dat de rechtsgang daardoor onoverzichtelijker en onnodig traag was. De rechten van de verdachten kwamen daarmee in het gedrang. Görang Sluiter, hoogleraar internationaal recht aan de UvA: “Del Ponte heeft in de tijd dat de aanklagers het werk nauwelijks aankonden, nog een heleboel nieuwe zaken aanhangig gemaakt. Ze kon weten dat haar bureau al die processen niet binnen een redelijke termijn kon afhandelen.”

Het resultaat van acht jaar werken, zonder privé-leven en altijd zwaar beveiligt; kritiek van alle kanten en een onbevredigende afloop in de drie belangrijkste zaken. Toch vertrekt er ongetwijfeld ook een tevreden Del Ponte uit Den Haag. Op de valreep kon zij de Bosnisch-Servische generaal Dragomir Milošević (geen familie van) een celstraf van 33 jaar opleggen. Onder zijn bevel kwamen in de straten van Sarajevo van april ’92 tot november ’95 door sluipschutters 12.000 burgers om.

Naar verluid heeft Del Ponte de portretten van Mladic en Karadzic aan de muur van haar werkkamer hangen. Nu de taak van Del Ponte eindigt, zullen deze wellicht op de plek blijven, als stimulans voor haar opvolger Serge Brammertz. Del Ponte wordt voor Zwitserland, haar geboorteland, ambassadeur in Argentinië.