Staatsinrichting: Comptabiliteitswet en regeringsnota

De trage behandeling van de begrotingen zou tot grote moeilijkheden leiden als niet de Comptabiliteitswet (dat is de wet die het beheer van de Rijkstinanciën regelt) de bepaling bevatte, dat in geval van een niet-goedgekeurd begrotingshoofdstuk, de betrokken minister de bevoegdheid heeft om alvast uitgaven te doen tot een maximum van een-derde van het bedrag van het begrotingshoofdstuk voor het zojuist verstreken jaar.

Comptabiliteitswet

Als een minister met deze tijdelijke volmacht niet uit de voeten kan, is er met medewerking van de minister van Financiën nog een noodregeling mogelijk waarbij de volmacht nog iets wordt uitgebreid.

De laatste jaren doet de Tweede Kamer haar uiterste best om zoveel mogelijk begrotingshoofdstukken voor de Kerst af te handelen. Daarbij is de voorbehandeling tot een minimum beperkt. De enige voorbehandeling per begrotingshoofdstuk bestaat uit een lijst van feitelijke vragen in de vorm van een verslag van de betrokken kamercommissie. De betrokken minister beantwoordt deze vragen in een nota waarna het begrotingshoofdstuk gereed is voor openbare behandeling.

Bij de openbare behandeling wordt een sterke rantsoenering van de spreektijd gehanteerd. Afhankelijk van zijn omvang krijgt elke fractie een bepaald aantal minuten als totale spreektijd voor alle begrotingshoofdstukken. De verschillende fracties mogen zelf uitmaken hoe ze de toegekende spreektijd verdelen over de afzonderlijke begrotingshoofdstukken.

de regeringsnota

De begrotingsbehandeling is voor de volksvertegenwoordiging de beste gelegenheid om het regeringsbeleid te bespreken. daarover vragen te stellen en opmerkingen te maken. Over dat beleid wordt over het algemeen meer gesproken dan over de cijfers. Bezwaarlijk is intussen dat het beleid zich niet beperkt tot een begrotingsjaar — zoals de begroting wel doet — maar zich veel verder in de toekomst uitstrekt.

Mede daardoor heeft de volksvertegenwoordiging steeds meer behoefte gekregen aan stukken met gegevens over termijnen langer dan een jaar. De regering op haar beurt heeft ook behoefte aan gedachtenwisselingen met de volksvertegenwoordiging over het beleid op wat langere termijn.

Uit die wederzijdse behoefte is de rege,-ingsnota (een uitvoerige beschouwing van één of meer ministers over een bepaald onderwerp) ontstaan. Het aantal nota’s dat de regering aan de volksvertegenwoordiging overlegt neemt de laatste jaren snel toe. Het is dan ook praktijk geworden dat een groot en groeiend deel van de parlementaire tijd in de behandeling van nota’s gaat zitten.

Gedachtenwisseling

Natuurlijk stelt de behandeling van al deze nota’s, waarin vrij diep wordt ingegaan op vele beleidsaspecten, haar eigen eisen aan het parlementaire werk. De bespreking van nota’s heeft het karakter van een gedachtenwisseling waarbij evenwel nauwelijks beslissingen worden genomen. Dat komt door het betrekkelijk vrijblijvende karakter van de regeringsnota’s. De kamer pleegt ze na de mondelinge gedachtenwisseling voor kennisgeving aan te nemen. Daarom lenen veel nota’s zich meer voor behandeling in OCV’s dan voor behandeling in de voltallige kamervergadering.

Kamerleden hebben bij de bespreking van nota’s over het algemeen veel behoefte aan antwoorden op feitelijke vragen; ook die antwoorden komen in de OCV beter tot hun recht dan in de voltallige vergadering waar nu eenmaal meer aandacht aan de grote lijnen moet worden besteed. Mede daarom is in het Reglement van Orde van de Tweede Kamer de bepaling opgenomen dat nota’s, die in OCV’s zijn besproken, in de voltallige vergadering slechts een beperkte bespreking krijgen.