Staatsinrichting: Wetsontwerpen

Verreweg de meeste wetsontwerpen die bij de Tweede Kamer binnenkomen zijn afkomstig van de regering, of zoals de Grondwet het zegt ‘de koning’. Wat doet de Tweede Kamerverder met het ontwerp.

Wetsontwerpen

Het ontwerp komt bij de Tweede Kamer binnen, vergezeld van een Koninklijke Boodschap (een vast formulier getekend door de koning(in)) en een memorie van toelichting, ondertekend door de minister(s) en/of staatssecretaris(sen) onder wiens (wier) verantwoordelijkheid het ontwerp is opgesteld. Het wetsontwerp zelf bestaat altijd uit twee gedeelten: het eerste deel is de consideraris of overweging (een plechtig voorwoord hij het ontwerp dat verder geen echte betekenis heeft) en het tweede deel bevat de verschillende artikelen van het ontwerp.

De Grondwet kent de mogelijkheid van inzending door een commissie — en dus niet bij Koninklijke Boodschap — maar in de praktijk komt zo’n commissie slechts voor bij de jaarlijkse indiening van de Rijksbegroting met miljoenennota op Prinsjesdag. De commissie bestaat dan uit slechts één man, de minister van Financiën, die de Rijksbegroting met miljoenennota bij de Tweede Kamer aflevert in het bekende koffertje met het opschrift Derde Dinsdag in September.

Onderzoek vooraf

Een binnengekomen wetsontwerp wordt in handen gesteld van het presidium (het totaal van de voorzitter en de vijf ondervoorzitters), dat beslist naar welke vaste of bijzondere commissie het ontwerp wordt doorgezonden. Het is deze commissie die zich gaat bezighouden met het door de Grondwet voorgeschreven onderzoek vooraf. Dat kan op twee manieren gebeuren:

Bij het schriftelijke vooronderzoek (de gangbare methode) brengt de commissie na een bepaalde termijn een verslag, dan wel een voorlopig verslag uit. Ten behoeve van het verslag kan ieder lid van de kamer opmerkingen inbrengen, zoals ook ieder lid van de kamer in principe kan deelnemen aan de vergaderingen die de commissie aan het wetsontwerp wijdt. Als het onderwerp geen aanleiding geeft tot vragen en opmerkingen, brengt de commissie verslag uit, waarna het ontwerp gereed is voor openbare behandeling in de voltallige vergadering der Tweede Kamer.

Soms verzoekt de commissie aan de verantwoordelijke bewindsman (minister en/of een vooronderzoek in een openbare commissievergadering Staatssecretaris) voor de openbare behandeling nog een aantal punten toe te lichten. Dat doet de bewindsman dan in een nota naar aanleiding van het verslag. Wanneer er veel vragen en opmerkingen zijn brengt de commissie een voorlopig verslag uit. De bewindsman reageert daar dan op met een memorie van antwoord. Het is mogelijk dat de minister in het voorlopig verslag aanleiding ziet om zijn ontwerp aan te passen. Dat gebeurt dan bij nota van wijziging. Na het antwoord van de minister komt de commissie met een eindverslag, waarna het ontwerp rijp is voor de behandeling in de voltallige vergadering. Alle gewisselde stukken zijn openbaar. Ze worden, evenals het wetsontwerp met Koninklijke Boodschap en memorie van toelichting, gedrukt en uitgegeven door het Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf.

Vooronderzoek in een DCV is alleen mogelijk als de voltallige vergadering daartoe besluit. Dit onderzoek heeft dan de vorm van een mondeling overleg met de verantwoordelijke bewindslieden. De werkwijze is zoals hierboven reeds werd uiteengezet. Verslagen, memories en nota’s worden niet uitgebracht. In plaats daarvan geldt het mondeling verslag van de OCV als bron voor ieder die wil weten wat er is gezegd.