Abnormale ontwikkeling kind: enuresis en encopresis

Veel ouders hechten veel waarde aan zindelijkheidstraining. Dit is niet verwonderlijk, zindelijkheid speelt een grote rol in de verdere ontwikkeling van het kind. Soms is de weg naar zindelijkheid echter niet zonder uitdagingen. Sommige kinderen plassen in bed wanneer dit niet meer leeftijdsgerelateerd is (enuresis); andere kinderen hebben moeite met de ontlasting en spelen hier zelfs mee (encopresis).

Normale ontwikkeling

Het is volkomen normaal dat kinderen moeite hebben met het verwerven van wenselijk gedrag rondom zindelijkheid. Zowel de vaardigheden van het kind om nieuw gedrag aan te leren als de vaardigheid van de ouders om deze zaken aan te leren spelen hierbij een grote rol.

Zindelijkheid

Zindelijkheid is een vaardigheid die grote zorgen veroorzaakt bij ouders van jonge kinderen. Ouders zien zindelijkheid soms als een mijlpaal in de ontwikkeling van hun kind. Voor het kind is het een teken dat het niet langer een baby is, bovendien verwerft het de trots van de ouders wanneer het kind zindelijk is.

De stappen bij het zindelijk worden
De ontwikkeling van zindelijkheid verloopt in een aantal fasen. Eerst verwerft het kind controle over de darmen in de nacht, vervolgens over de dag. Daarna leert het kind eerst s’nachts en daarna ook overdag te controle te hebben over de blaas. Dit proces vindt meestal plaats tussen de 18 en 36 maanden. De visie op de geschikte leeftijd voor zindelijkheidstraining verschilt onder meer door cultuur en druk van buitenaf op de ouders (bijvoorbeeld het kinderdagverblijf).

Er zijn diverse factoren die bijdragen aan een succesvolle zindelijkheidstraining:

• Het kind moet er lichamelijk en geestelijk klaar voor zijn en begrijpen wat er van hem of haar verwacht wordt
• Kleding welke gemakkelijk verwisseld kan worden bij ongelukjes
• Een geschikte maat pot voor het kind
• Complimenten wanneer het kind op tijd naar de pot gegaan is
• Op een ontspannen manier met de zindelijkheidstraining omgaan

Bedplassen of enuresis

De officiële benaming voor bedplassen is enuresis. Dit woord is afkomstig uit het Grieks en betekent “ik maak water”. Dit verwijst naar de herhaalde drang urine te laten lopen tijdens de dag of nacht wanneer dit niet veroorzaakt wordt door een fysieke stoornis. Een gebrek aan controle over de blaas wordt over het algemeen niet gediagnosticeerd als enuresis voordat het kind de leeftijd van 5 jaar bereikt heeft.

Oorzaken
Er is geen definitieve oorzaak aan te wijzen voor het bedplassen, mogelijk is het een samenspel van diverse factoren. In sommige gevallen is het bed plassen te wijten aan een emotionele ontregeling. De meeste psychische klachten die tegelijkertijd met het bedplassen ervaren worden zijn echter eerder gevolg dan oorzaak van het bedplassen. Sommige kinderen met enuresis zijn erg diepe slapers en merken daarom niet dat hun blaas te vol is. Er is echter gebleken dat kinderen tijdens verschillende fasen van de slaap in bed plassen en niet enkel tijdens de diepe slaap. Een biologische verklaring is dat kinderen met enuresis mogelijk te weinig van het antidiuretisch hormoon (ADH), wat tot een hogere urineproductie kan leiden.

Behandeling
Voordat men met een behandeling start dient het kind door een arts onderzocht te worden om uit te sluiten dat het probleem een fysieke basis heeft.

Een grote verscheidenheid aan medicatie wordt gebruikt om bedplassen te behandelen. Vroeger werd vooral veel gebruik gemaakt van het antidepressivum Tofranil. Tegenwoordig is DDAVP (Desmopressin acetate) het meest voorgeschreven medicijn tegen bedplassen.

Het urine alarm systeem is een gedragsmatige behandeling van enuresis. Het apparaat geeft een signaal wanneer het laken van het apparaat nat wordt waardoor het kind gewekt wordt.

Encopresis

Encopresis is het smeren van de ontlasting op de kleren of andere ongeschikte plaatsen wanneer dit niet het gevolg is van een fysieke stoornis. Er zijn twee subtypen encopresis: met en zonder obstipatie (verstopping).

Oorzaak
Er is een variëteit aan mogelijke oorzaken van encopresis. Het rectum kan pijnlijk geworden zijn door de verstopping en als gevolg kan het kind de pijn duidelijk proberen te maken door de uitwerpselen op van alles te smeren.
Encopresis lijkt meer voor te komen bij kinderen met ontwikkelingsbeperkingen in de structuur en het functioneren van de fysieke en anatomische mechanismen welke benodigd zijn voor darmcontrole.

Behandeling
De meeste behandelvormen van encopresis combineren medische en gedragsmatige behandeling. In de eerste plaats worden het kind en de ouders geïnformeerd over encopresis. Vervolgens wordt er voor gezorgd dat het kind geen last (meer) heeft van verstoppingen. Tenslotte leren de ouders een vast schema van toiletbezoekjes te implementeren.
Wanneer het kind zichzelf onder gesmeerd heeft moet het zichzelf verschonen en de kleding wassen.

Specials

Bezoek ook mijn special over de ontwikkeling van kinderen: De ontwikkeling van het kind.
Bezoek ook mijn special Zwangerschap en bevalling voor meer informatie. © 2008 Melod, gepubliceerd in Pedagogiek (Mens en Samenleving) op 05-10-2008, laatst gewijzigd op 13-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Melod is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Zindelijkheidsstoornissen: Zindelijk worden is een belangrijke stap in de ontwikkeling van een kind. Het eerste 'plasje' of de eerste keer 'op het potje' kan dus wel degelijk als een mijlpaal beschouwd worde…
• Bedplassen bij volwassenen: Wie denkt dat alleen kinderen in hun bed plassen heeft het mis... Deze kwaal komt ook bij volwassenen voor maar heeft dan meestal vrij weinig meer te maken met falen in de zindeli…
• Zindelijkheidstraining: Hoe krijgen we onze kinderen zindelijk? Bij de een gaat het vanzelf maar bij sommige moet je ze toch wat begeleiden.
• Zindelijkheidstraining voor kinderen: Wanneer leer je je kind op het potje gaan? Hoe krijg je je kind uit de luiers? Is het normaal dat je kind nog niet zindelijk is 's nachts? Antwoorden en oplossingen vind…
• Psychiatrie bij kinderen en adolescenten: Psychiatrische stoornissen komen niet alleen bij volwassenen voor, maar ook bij kinderen en adolescenten. Er zijn stoornissen die alléén bij kinderen voorkomen, maar…

Bronnen en/of referenties

• Wicks-Nelson R. & Israël A. C. (2009) Abnormal Child and Adolescent Psychology